સપકોટા કૌભાંડમાં ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા સામે ગંભીર સવાલો ઉભા થયા

ધ કાઠમંડુ પોસ્ટના અહેવાલ મુજબ, નેપાળમાં સપકોટા કૌભાંડને કારણે શાસક પક્ષ આરએસપી માટે રાજકીય મુશ્કેલીઓ વધી રહી છે. આ કૌભાંડમાં ન્યાયાધીશો, પોલીસ અધિકારીઓ, રાજકીય વચેટિયાઓ અને ફિક્સર્સની સંડોવણી બહાર આવતા દેશમાં સંસ્થાકીય કટોકટી સર્જાઈ છે. આ મામલે વડાપ્રધાનના રાજકીય સલાહકાર કુમાર બ્યાનજનકર (બેન) નું નામ પણ સામે આવ્યું છે. તેમના પર ઇનામ સપકોટાનો ફોન, જે તપાસ માટે મહત્વનો પુરાવો હતો, તેને લગભગ ૪૮ કલાક સુધી પોલીસથી છુપાવી રાખવાનો આરોપ છે. જો આ આરોપ સાબિત થાય તો તે એક ગંભીર ગુનો ગણાય છે, જે વડાપ્રધાન બલેન્દ્ર શાહની છબીને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

સરકાર આ તપાસને માત્ર સપકોટા અને ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ ચોલેન્દ્ર શમશેર રાણા વચ્ચેના સંબંધો પૂરતી મર્યાદિત રાખવા માંગે છે, પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ માત્ર વ્યક્તિગત સમસ્યા નથી, પરંતુ એક વ્યવસ્થિત ખામી છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ હરિ ફુયાલનું નામ પણ આ વિવાદમાં આવ્યું છે. ફુયાલ અને સપકોટા વચ્ચેની મુલાકાત ચાલુ કેસોના સંદર્ભમાં હતી, પરંતુ તેમણે પોતે પણ આ મુલાકાતના વ્યાપક સંદર્ભ તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું. વડાપ્રધાન કાર્યાલય અને ન્યાયાધીશ ફુયાલ વચ્ચેના સંબંધો તણાવપૂર્ણ રહ્યા છે, ખાસ કરીને જ્યારે ફુયાલે વર્તમાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ મનોજ શર્માની નિમણૂક પર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.

નેપાળના બંધારણની કલમ ૧૫૩ મુજબ, કોઈપણ બેઠેલા ન્યાયાધીશના ગેરવર્તણૂક અંગેના મુદ્દાઓ ન્યાયિક પરિષદના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે. તેથી, સપકોટાની ધરપકડની તપાસમાં મળેલા પુરાવા ન્યાયિક પરિષદને મોકલવા જોઈએ જેથી તેઓ આંતરિક તપાસ શરૂ કરી શકે. સરકાર કે શાસક પક્ષ એકતરફી રીતે કોઈ ન્યાયાધીશ કે ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ સામે કાર્યવાહી કરી શકે નહીં, કારણ કે આ એક રાજકીય પગલું બની શકે છે જે રાજ્યના બે અંગો વચ્ચે સંઘર્ષ પેદા કરી શકે છે. લોકશાહીમાં સત્તાના પૃથ્થકરણનો સિદ્ધાંત જાળવી રાખવો અત્યંત જરૂરી છે.

આરએસપીના અધ્યક્ષ રવિ લામિછાનેએ વડાપ્રધાન બલેન્દ્ર શાહ અને સ્પીકર દોર પ્રસાદ આર્યલ સાથે આ મુદ્દે ચર્ચા કરવી જોઈએ. આ મામલે સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે. સરકાર માટે પડકાર એ છે કે તેઓ પોતાની સરકારને તપાસથી અલગ રાખીને અન્ય લોકોના આચરણની તપાસ ન કરી શકે. વડાપ્રધાનના સલાહકાર સામેના આરોપોને પણ એટલી જ ગંભીરતાથી લેવા જોઈએ જેટલી અન્ય આરોપોને લેવામાં આવે છે.

નેપાળમાં ન્યાયતંત્ર એ દેશની સર્વોચ્ચ ન્યાયિક સંસ્થા છે જે બંધારણના રક્ષણ અને કાયદાના શાસન માટે જવાબદાર છે. ભૂતકાળમાં પણ આ સંસ્થા વિવિધ રાજકીય અને વહીવટી વિવાદોના કેન્દ્રમાં રહી છે, જ્યાં ન્યાયાધીશોની નિમણૂક અને તેમની કામગીરી પર પ્રશ્નો ઉઠતા રહ્યા છે. ન્યાયિક પરિષદ ન્યાયાધીશોની નિમણૂક, બદલી અને શિસ્તભંગના પગલાં લેવા માટેની બંધારણીય સંસ્થા તરીકે કાર્યરત છે.