જૉબ માર્કેટની બદલાતી જરૂરિયાતો મુજબ શોર્ટ-ટર્મ કોર્સ અને કૌશલ્ય વિકાસ પર ભાર

આજના ઝડપથી બદલાતા જૉબ માર્કેટ અને ટેકનોલોજીના યુગમાં શિક્ષણ પ્રણાલીમાં મોટા ફેરફારો કરવાની તાતી જરૂરિયાત છે. બીઆઈટી મેસરાના વર્તમાન કુલપતિ અને આઈઆઈટી કાનપુરના પૂર્વ નિર્દેશક (૨૦૧૨-૨૦૧૭) પ્રોફેસર ઈન્દ્રનીલ મન્નાએ આ બાબતે ભાર મૂકતા જણાવ્યું છે કે, દેશના વર્કફોર્સને તૈયાર કરવા માટેની પદ્ધતિઓની નવા સિરેથી સમીક્ષા કરવી અનિવાર્ય છે. 'આજ તક'ના અહેવાલ મુજબ, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભલે શોર્ટ-ટર્મ કોર્સ અને સમયાંતરે કરવામાં આવતી રી-સ્કિલિંગ કર્મચારીઓને ચોક્કસ પ્રકારની નોકરીઓ માટે જરૂરી કૌશલ્ય મેળવવામાં મદદરૂપ થાય છે, પરંતુ શિક્ષણનો પાયો હંમેશા મૂળભૂત સિદ્ધાંતો પર જ ટકેલો હોવો જોઈએ.

આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) જેવી આધુનિક ટેકનોલોજી હવે દરેક ક્ષેત્રના વ્યવસાયોને પ્રભાવિત કરી રહી છે. આ સંદર્ભમાં પ્રો. મન્નાનું માનવું છે કે મુખ્ય પ્રશ્ન એ નથી કે ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સનો યુગ પૂરો થઈ ગયો છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું આપણે આપણા યુવાનો અને પ્રોફેશનલ્સને એટલા સક્ષમ બનાવી રહ્યા છીએ કે જ્યારે તેમનું વર્તમાન કૌશલ્ય અપૂરતું સાબિત થાય, ત્યારે તેઓ પોતાની જાતને બદલાતી પરિસ્થિતિ મુજબ ઢાળી શકે. જો વ્યક્તિઓને પાયાની બાબતોની મજબૂત સમજ આપવામાં આવે, તો તેમને ટૂંકા ગાળાની તાલીમ આપીને એવા કૌશલ્યો શીખવી શકાય છે જે તે સમયે ટેકનિકલ ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને સુસંગત હોય.

પ્રોફેસર મન્નાએ શિક્ષણ અને તાલીમ વચ્ચેનો તફાવત સમજાવતા કહ્યું કે, કોઈ ચોક્કસ મશીન ચલાવવું કે તેની જાળવણી કરવી હોય, તો તેના માટે ડિપ્લોમા કે સર્ટિફિકેટ કોર્સ પૂરતા છે. તેમણે મેન્યુફેક્ચરિંગ અને હાર્ડવેર સેક્ટરનું ઉદાહરણ આપતા જણાવ્યું કે, સામાન્ય રીતે આવા ઉદ્યોગોમાં એક એન્જિનિયરની સાથે ૫ થી ૬ ડિપ્લોમાધારક અને ૧૦ થી ૧૨ સર્ટિફિકેટ સ્તરના કામદારોની જરૂર હોય છે. જોકે, જે વ્યક્તિ સિસ્ટમને ઊંડાણપૂર્વક સમજવા માંગે છે, તેને વિકસાવવા માંગે છે અથવા તેના ડિઝાઇનમાં આવતા ફેરફારો મુજબ પોતાને તૈયાર કરવા માંગે છે, તેને મજબૂત વૈચારિક પાયાની જરૂર હોય છે. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે ટૂંકા ગાળાના તાલીમી કાર્યક્રમોને ક્યારેય ડિગ્રીનો વિકલ્પ માનવો જોઈએ નહીં.

રી-સ્કિલિંગની અનિવાર્યતા પર વાત કરતા પ્રો. મન્નાએ કહ્યું કે, એવી અપેક્ષા ન રાખી શકાય કે કોઈ એક કૌશલ્ય વ્યક્તિના સમગ્ર કાર્યકાળ દરમિયાન સુસંગત રહેશે. ઉદ્યોગો બદલાતા રહે છે, તેથી કર્મચારીઓ પાસે ફરીથી શિક્ષણ મેળવવાની અને પોતાના જ્ઞાનને અપડેટ કરવાની તક હોવી જોઈએ. તેમણે ઉમેર્યું કે, આજે તમે જેમને તાલીમ આપી રહ્યા છો, તેમનું કૌશલ્ય હંમેશા ઉપયોગી રહેશે તેની કોઈ ગેરંટી નથી. તેથી, સમયાંતરે પોતાને અપડેટ કરતા રહેવું જરૂરી છે. આ શીખવાની પ્રક્રિયા માત્ર ટેકનિકલ કૌશલ્યો સુધી મર્યાદિત ન હોવી જોઈએ, કારણ કે એક વિષય બીજા વિષયમાંથી ઝડપથી શીખી રહ્યો છે.

પોતે આઈઆઈટીયન રહેલા પ્રોફેસર મન્નાએ ભૌતિકશાસ્ત્ર (ફિઝિક્સ) અને જીવવિજ્ઞાન (બાયોલોજી) વચ્ચેના વધતા સંબંધોનું ઉદાહરણ આપતા સમજાવ્યું કે શા માટે પ્રોફેશનલ્સે પરંપરાગત શિસ્તની મર્યાદાઓમાંથી બહાર નીકળવાની જરૂર છે. તેમણે કહ્યું કે, હવે ફિઝિક્સ બાયોલોજીને વધુ સારી રીતે સમજે છે, તેથી ભૌતિકશાસ્ત્રીઓ અને જીવવિજ્ઞાનીઓએ એકબીજા સાથે જોડાવું પડશે અથવા સતત સંપર્કમાં રહેવું પડશે. મેડિકલ પ્રેક્ટિસને પણ તેમણે આ પ્રકારના સમન્વયનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ ગણાવ્યું છે.

પ્રોફેસર ઈન્દ્રનીલ મન્ના એક જાણીતા ભારતીય શિક્ષણવિદ અને વૈજ્ઞાનિક છે. તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય એન્જિનિયરિંગ એકેડેમીના પૂર્વ અધ્યક્ષ રહી ચૂક્યા છે. તેમની કારકિર્દીમાં તેઓ આઈઆઈટી કાનપુરના નિર્દેશક તરીકે પણ સેવા આપી ચૂક્યા છે, જ્યાં તેમણે ૨૦૧૨ થી ૨૦૧૭ સુધી મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેઓ પોતાની શૈક્ષણિક અને સંશોધન ક્ષેત્રની કુશળતા માટે જાણીતા છે અને દેશની ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રણાલીમાં સુધારા લાવવા માટે સતત માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.