મોંઘવારી અને બોન્ડ યીલ્ડ વધતા બજારમાં અસ્થિરતાની analysts દ્વારા ચેતવણી

ભારતમાં છૂટક મોંઘવારીના આંકડામાં થયેલા ઉછાળા અને વધતા બોન્ડ યીલ્ડને કારણે બજારમાં અસ્થિરતા આવવાની શક્યતા છે, જે અંગે વિશ્લેષકોએ ચેતવણી આપી છે. બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, રિટેલ ફુગાવામાં થયેલા વધારા અને યુએસ બોન્ડ યીલ્ડમાં ઉછાળાને કારણે વિશ્લેષકોએ ડિસેમ્બરમાં વ્યાજ દરો વધારવાની શક્યતાઓ પર દાવ લગાવ્યો છે.

સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડા મુજબ, ઓક્ટોબર ૨૦૨૬માં ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) આધારિત છૂટક ફુગાવો વધીને ૬.૦૯% પર પહોંચી ગયો છે. અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, આ આંકડો રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા નિર્ધારિત ૬% ની ઉપલી સહનશક્તિ મર્યાદાને બે વર્ષમાં પ્રથમ વખત ઓળંગી ગયો છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬માં આ દર ૫.૫% હતો, જે ઓક્ટોબરમાં વધીને ૬.૦૯% થયો છે. આ સાથે સતત ૧૨મા મહિને ગ્રાહક કિંમતોમાં વધારો નોંધાયો છે.

મિંટના અહેવાલ મુજબ, ૧૫ અર્થશાસ્ત્રીઓના સર્વેક્ષણમાં ઓક્ટોબરમાં ફુગાવો ૬% સુધી પહોંચવાની આગાહી કરવામાં આવી હતી, જેમાં અંદાજો ૫.૯% થી ૬.૨% ની વચ્ચે હતા. આ વધારાનું મુખ્ય કારણ ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો અને પ્રતિકૂળ બેઝ ઈફેક્ટ છે. ખાસ કરીને ખોરાક અને પીણાં વિભાગમાં, જેનો ગ્રાહક ફુગાવા બાસ્કેટમાં મોટો હિસ્સો છે, ત્યાં ઓક્ટોબરમાં ૮% થી વધુ ફુગાવો નોંધાયો હોવાની આઈકરા (Icra) ની આગાહી હતી. આઈકરાના ચીફ ઈકોનોમિસ્ટ અદિતિ નાયરના જણાવ્યા અનુસાર, હેડલાઇન ફુગાવામાં આ વધારો જીએસટી (GST) ના તર્કસંગતકરણ પછીના પ્રતિકૂળ બેઝને કારણે પણ છે.

સંદેશ (બિઝનેસ) ના અહેવાલ મુજબ, સામાન્ય નાગરિકો માટે મોંઘવારી ભારે પડી રહી છે. ડુંગળીના ભાવમાં લગભગ ૯૯.૬% જેટલો બમણો વધારો થયો છે. આ ઉપરાંત કઠોળ, ચોખા, દૂધ અને ખાદ્ય તેલ જેવી આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં પણ સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. બેંક ઓફ બરોડાના અહેવાલ મુજબ, ઓક્ટોબરમાં ૨૦ આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વાર્ષિક ધોરણે ૧૧.૧% નો વધારો નોંધાયો છે. મોંઘવારી પાછળ હવામાન અને અલ નીનો (El Nino) નું પરિબળ મોટું કારણ છે, જેના કારણે કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર, આંધ્રપ્રદેશ અને રાજસ્થાન જેવા મુખ્ય કૃષિ ઉત્પાદક રાજ્યોમાં વરસાદ ઓછો થયો છે.

આ વધતા ફુગાવાને કારણે હવે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) ની બેઠક પર સૌની નજર છે, જે ૨ થી ૪ ડિસેમ્બર દરમિયાન યોજાવાની છે. મિંટના અહેવાલ મુજબ, આઈડીએફસી ફર્સ્ટ બેંકના ચીફ ઈકોનોમિસ્ટ ગૌરા સેનગુપ્તાએ જણાવ્યું હતું કે, "અમે અપેક્ષા રાખીએ છીએ કે RBI પોલિસી દરોમાં ૨૫ bps નો વધારો કરશે. ડિસેમ્બરમાં ૫૦ bps ના મોટા વધારાની જરૂર અમને લાગતી નથી કારણ કે સેન્ટ્રલ બેંકના પગલાં પછી રૂપિયો/ડોલર વિનિમય દર સ્થિર થયો છે."

જો RBI ફુગાવા પર અંકુશ મેળવવા માટે રેપો રેટમાં ફરીથી ૦.૨૫% નો વધારો કરે છે, તો તેની સીધી અસર બેંક લોન પર પડશે. સંદેશ (બિઝનેસ) મુજબ, આનાથી હોમ લોન અને અન્ય લોન લેનારાઓનો માસિક EMI વધી જશે. અગાઉ કેન્દ્રીય બેંકે રેપો રેટ વધારીને ૫.૫૦% કર્યો હતો. ઓક્ટોબરની પોલિસી સમીક્ષામાં MPC એ સર્વસંમતિથી રેપો રેટ ૨૫ બેસિસ પોઈન્ટ્સ વધારીને ૫.૫% કર્યો હતો અને તેની પોલિસી સ્ટેન્સને 'કેલિબ્રેટેડ ટાઈટનિંગ' માં બદલ્યું હતું. આ સંકેત આપે છે કે નજીકના સમયમાં વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા નથી.

વ્યાજ દરો વધવાની અપેક્ષાઓએ ઓક્ટોબરના અંતમાં બેન્ચમાર્ક ૧૦-વર્ષના સરકારી બોન્ડના યીલ્ડને ચાર વર્ષની ટોચ પર પહોંચાડ્યું છે. મિંટના અહેવાલ મુજબ, બ્રન્ટ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં પશ્ચિમ એશિયાના તણાવમાં ઘટાડાની અપેક્ષાને કારણે થોડો ઘટાડો થયો છે, પરંતુ તે હજુ પણ ઊંચા સ્તરે છે. દેશના અનેક ભાગોમાં દુકાળની સ્થિતિ પણ કિંમતોના દબાણને વધારી શકે છે.

RBI એ તેના ઓક્ટોબર મોનેટરી પોલિસી રિવ્યુમાં ફુગાવાના આઉટલુક અંગે વધુ સાવધ અભિગમ અપનાવ્યો છે. કેન્દ્રીય બેંકે ૨૦૨૬-૨૭ માટેના ફુગાવાના અનુમાનને અગાઉના ૫% થી વધારીને ૫.૨% કર્યું છે. RBI એ અપૂરતો ચોમાસું વરસાદ, ચાલુ અલ નીનો સ્થિતિ અને ઊંચા ઉર્જા અને કોમોડિટીના ભાવને જોખમ તરીકે દર્શાવ્યા છે. RBI ની અપેક્ષા છે કે ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર દરમિયાન ફુગાવો સરેરાશ ૬% રહેશે અને ત્યારબાદ જાન્યુઆરી-માર્ચમાં ઘટીને ૫.૭% થશે. સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ માટે કોર ઇન્ફ્લેશનનું અનુમાન ૪.૪% રાખવામાં આવ્યું છે.

મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) એ ખાંડ અને ડુંગળી જેવી ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં થયેલા તીવ્ર વધારા સહિત ખાદ્ય કિંમતોના દબાણના વ્યાપક થવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. કમિટીએ ચેતવણી આપી છે કે ઉર્જા અને કોમોડિટીના ઊંચા ભાવ સપ્લાય-સાઇડ ફુગાવાને વધારી શકે છે. હવે આગામી મહિનાઓમાં ખાદ્ય ફુગાવો ઊંચો રહેશે તેવી શક્યતા છે, તેથી ખરીફ પાક પછી કિંમતોની ગતિ અને ઉર્જા ખર્ચમાં ઘટાડો થશે કે નહીં, તેના પરથી નક્કી થશે કે હેડલાઇન ફુગાવો ઓક્ટોબરના સ્તરથી નીચે આવશે કે નહીં.

અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, સરકાર દ્વારા કેન્દ્રીય બેંકને મોંઘવારી દર ૪ થી ૬ ટકાની વચ્ચે રાખવાનું લક્ષ્ય આપવામાં આવ્યું હતું. ઓક્ટોબરમાં ૬.૦૯% નો દર આ લક્ષ્યની બહાર છે, જે કેન્દ્રીય બેંક માટે એક મોટો પડકાર છે. તહેવારોની સીઝનમાં શાકભાજી અને પ્રોટીનયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવ વધવાને કારણે સામાન્ય માણસના રસોડાના બજેટ પર મોટો બોજ પડ્યો છે.