તહેવારોની મોસમમાં ખાંડના ભાવમાં ઉછાળો, છૂટક બજારમાં ₹૭૦ સુધી પહોંચી

દિવાળીના પવિત્ર તહેવારના આગમન પહેલાં સામાન્ય જનતા માટે મોંઘવારીનો મોટો માર પડ્યો છે. તહેવારોની મોસમમાં ઘરો અને મીઠાઈની દુકાનોમાં ખાંડનો વપરાશ સૌથી વધુ થતો હોય છે, પરંતુ બરાબર આ જ સમયે બજારમાં ખાંડના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. આ ભાવવધારાને કારણે ખાસ કરીને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો અને ગૃહિણીઓના માસિક બજેટ પર સીધી અસર પડી છે.

આગામી ૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ દેશભરમાં દિવાળીનો તહેવાર ઉજવવામાં આવશે. આ પર્વના માત્ર ૪ દિવસ પહેલાં જ બજારમાં ખાંડના ભાવમાં મોટો વધારો થયો છે. એબીપી અસ્મિતાના અહેવાલ મુજબ, છેલ્લા એક મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં જ ખાંડના ભાવમાં પ્રતિ કિલો ₹૪ થી વધુનો તોતિંગ વધારો થયો છે. દેશના કેટલાક છૂટક બજારોમાં તો ખાંડના ભાવ ₹૭૦ પ્રતિ કિલોના આંકડા સુધી પહોંચી ગયા છે.

ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડા પર નજર કરીએ તો, સમગ્ર દેશમાં ખાંડનો સરેરાશ છૂટક ભાવ વધીને ₹૫૯.૫૦ પ્રતિ કિલો થયો છે. જ્યારે દેશના મુખ્ય જથ્થાબંધ બજારોમાં સરેરાશ ભાવ ₹૫૫.૪૦ પ્રતિ કિલોની સપાટીએ જોવા મળી રહ્યો છે. તહેવારો દરમિયાન મીઠાઈઓ અને પકવાનોની અતિશય માંગ વધી છે, પરંતુ બજારમાં ખાંડનો પુરવઠો ઓછો હોવાને કારણે કિંમતો સતત વધી રહી છે.

જો છેલ્લા એક વર્ષના બજારના વલણની સરખામણી કરવામાં આવે તો સ્થિતિ વધુ ચિંતાજનક જણાય છે. બરાબર એક વર્ષ પહેલાં દેશના છૂટક બજારમાં ખાંડનો સરેરાશ ભાવ ₹૪૬.૫૦ પ્રતિ કિલો હતો, જ્યારે જથ્થાબંધ બજારમાં તે ₹૪૩.૨૩ પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાતી હતી. આમ, છેલ્લા ૧૨ મહિનાના સમયગાળામાં ખાંડના ભાવમાં આશરે ₹૧૨ થી ₹૧૩ પ્રતિ કિલોનો જંગી વધારો થયો છે.

દેશના મેટ્રો શહેરોમાં પણ ખાંડના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. ૩ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ નોંધાયેલા દરો મુજબ, કોલકાતામાં ખાંડ સૌથી મોંઘી છે, જ્યાં ભાવ પ્રતિ કિલો ₹૬૫ સુધી પહોંચ્યો છે, જે એક વર્ષ પહેલાં ₹૫૦ હતો. રાજધાની દિલ્હીમાં ખાંડ ₹૬૪ પ્રતિ કિલોએ વેચાઈ રહી છે, જે ગત વર્ષે ₹૪૬ હતી. આર્થિક પાટનગર મુંબઈમાં પણ ભાવ વધીને ₹૬૧ પ્રતિ કિલો થયો છે, જે અગાઉ ₹૪૫ હતો.

કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે, ખાંડ મોંઘી થવા પાછળ સ્થાનિક અને વૈશ્વિક એમ બંને કારણો જવાબદાર છે. ચાલુ વર્ષે શેરડીના પાકને પ્રતિકૂળ હવામાન અને વિવિધ રોગોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, જેના કારણે શેરડી અને ખાંડનું એકંદર ઉત્પાદન ગત સીઝન કરતા ઘણું ઓછું રહ્યું છે. સ્થાનિક બજારમાં ઉત્પાદન ઘટ્યું છે અને સામે તહેવારોને કારણે મીઠાઈ ઉત્પાદકોની માંગમાં જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો છે, જેના લીધે સપ્લાય-ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ પરિસ્થિતિ અનુકૂળ નથી. વિશ્વના ઘણા ઉત્પાદક દેશોમાં ખાંડની ઓછી ઉપલબ્ધતાને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં દબાણ સર્જાયું છે. આ ઉપરાંત, મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને ભૂ-રાજકીય તણાવને કારણે માલવાહક પરિવહન અને વેપાર પ્રભાવિત થયા છે. આ પરિસ્થિતિનો લાભ ઉઠાવી કેટલાક નફાખોર વેપારીઓએ ખાંડનો ગેરકાયદે સંગ્રહ શરૂ કર્યો છે, જેના કારણે બજારમાં કૃત્રિમ અછત ઊભી થઈ છે.

સરકારે ખાંડના ભાવોને અંકુશમાં રાખવા માટે અનેક પ્રયાસો કર્યા હોવાનો દાવો કર્યો છે. બજારમાં પુરવઠો જળવાઈ રહે તે માટે વેપારીઓ માટે સ્ટોક લિમિટ નક્કી કરવામાં આવી હતી અને જરૂરિયાત મુજબ આયાત કરવાની મંજૂરી પણ આપવામાં આવી હતી. આ સાથે જ સંગ્રહખોરી રોકવા માટે સ્ટોક અને દૈનિક ભાવો પર ખાસ નિરીક્ષણ ગોઠવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ આ તમામ પ્રયાસો ભાવવધારા સામે વામણા સાબિત થયા છે.