વેદાંતા લવાદના ચૂકાદાઓ લાગુ કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારને સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ

ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, સોમવારે એટલે કે ૨ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારની અરજી ફગાવી દીધી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી હાઈકોર્ટના તે આદેશ સામેની કેન્દ્રની અરજી ફગાવી છે જેમાં માઇનિંગ ક્ષેત્રની દિગ્ગજ કંપની વેદાંતા લિમિટેડ અને રવા ઓઇલ (સિંગાપોર) પ્રાઇવેટ લિમિટેડને અંદાજે ૯૯ મિલિયન ડૉલરના દાવાઓ સાથે જોડાયેલા વિદેશી લવાદી ચૂકાદાઓને લાગુ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ મનમોહનની બેન્ચે લવાદી ચૂકાદાઓની અમલવારી સામે સરકાર દ્વારા સતત વિરોધ કરવામાં આવવા પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા અને ચેતવણી આપી હતી કે આવી દેખાવ કે વિલંબથી આંતરરાષ્ટ્રીય લવાદી માટે પસંદગીના સ્થળ તરીકે ભારતની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન થઈ શકે છે.

ધ હિન્દુના અહેવાલ પ્રમાણે, અદાલતે સરકારની દલીલો પર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતા નોંધ્યું હતું કે લવાદી ચૂકાદાને આ તબક્કે એટલે કે અમલવારીના તબક્કે આ રીતે શા માટે નિષ્ફળ બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. બેન્ચે આકરા શબ્દોમાં ટિપ્પણી કરી હતી કે જો આ પ્રકારે કાર્યવાહી થશે તો કોઈ પણ વ્યક્તિ તમારા પર ભરોસો નહીં કરે. બેન્ચે આ વિવાદના લાંબા ઇતિહાસની પણ નોંધ લીધી હતી અને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પ્રથમ લવાદી ચૂકાદો ૨૦૦૪માં આવ્યો હતો, જ્યારે આખરી ચૂકાદો ૨૦૧૬માં આવ્યો હતો. કોર્ટે અંતે દિલ્હી હાઈકોર્ટના ૧ જુલાઈના તે ચૂકાદામાં દખલ કરવાનો કોઈ જ ઇનકાર કર્યો હતો જેમાં ચૂકાદાની અમલવારી સામે કેન્દ્રના વાંધાઓ ફગાવી દેવામાં આવ્યા હતા. આ ચૂકાદાઓ મલેશિયાના કુઆલાલંપુર સ્થિત લવાદી ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા આપવામાં આવ્યા હતા.

ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે હાઈકોર્ટે પોતાના આદેશ અને ચૂકાદામાં કાયદાની કોઈ જ ભૂલ કરી નથી અને તેથી આ અપીલ ફગાવી દેવામાં આવે છે. આ સમગ્ર વિવાદ ૧૯૯૪ના પ્રોડક્શન-શેરિંગ કરાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કૃષ્ણા-ગોદાવરી બેસિનમાં રવા ઓઇલફિલ્ડના વિકાસ માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ કરાર કેન્દ્ર સરકાર અને ઓએનજીસી, વિડિયોકોન પેટ્રોલિયમ, રવા ઓઇલ તથા કેર્ન એનર્જીના કન્સોર્ટિયમ વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યો હતો. સમય જતાં કેર્ન એનર્જીનો આ પ્રોજેક્ટમાં હિસ્સો કેર્ન ઇન્ડિયા અને ત્યારબાદ વેદાંતાને મળ્યો હતો.

ધ હિન્દુના જણાવ્યા અનુસાર, આ સમગ્ર વિવાદનું મૂળ એ વાત પર હતું કે ઓઇલ ઉત્પાદનમાંથી કંપનીઓના હિસ્સાની આવકની ગણતરી કરતી વખતે ઓએનજીસી દ્વારા અગાઉ ઓઇલફિલ્ડના વિકાસ પાછળ કરવામાં આવેલા ખર્ચની ચૂકવણીઓનો હિસાબ કેવી રીતે રાખવો. આ મામલો મલેશિયન કાયદા અને યુનાઇટેડ નેશન્સ કમિશન ઓન ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ લો એટલે કે યુનિટ્રલ લવાદી નિયમો હેઠળ કુઆલાલંપુર ખાતે લવાદમાં મોકલવામાં આવ્યો હતો. ઑક્ટોબર ૨૦૦૪માં લવાદી ટ્રિબ્યુનલે આંશિક ચૂકાદો આપ્યો હતો, જેમાં ૬ પ્રશ્નોમાંથી ૨ પ્રશ્નો કંપનીઓની તરફેણમાં અને ૪ પ્રશ્નો સરકારની તરફેણમાં નક્કી કર્યા હતા, જ્યારે ઓએનજીસીના અગાઉના ખર્ચ પેટે ચૂકવવાપાત્ર રકમ બાદમાં નક્કી કરવાનું છોડી દીધું હતું.

ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્ર સરકારે મલેશિયામાં આ ચૂકાદાને પડકાર્યો હતો. જો કે ૨૦૦૯માં કુઆલાલંપુર હાઈકોર્ટે તેને રદ કર્યો હતો, પરંતુ અપીલ પર આ નિર્ણય ઉલટાવી દેવામાં આવ્યો હતો અને ૨૦૧૧માં મલેશિયાની ફેડરલ કોર્ટે આ ચૂકાદો માન્ય રાખ્યો હતો. આ પછી ૨૦૧૪માં સરકારે વેદાંતા પાસેથી અંદાજે ૬૪ મિલિયન ડૉલર અને રવા ઓઇલ પાસેથી ૩૫ મિલિયન ડૉલર વસૂલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. કંપનીઓએ આ માગણીઓ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો અને ફરીથી લવાદ સમક્ષ પહોંચી હતી. આ પ્રક્રિયામાં પુનર્ગઠિત ટ્રિબ્યુનલે ઑક્ટોબર ૨૦૧૬માં પોતાનો આખરી ચૂકાદો આપ્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારે ફરીથી આ ચૂકાદાને પડકાર્યો, પરંતુ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૯માં મલેશિયાની ફેડરલ કોર્ટે તેને પણ માન્ય રાખ્યો હતો.

ધ હિન્દુના જણાવ્યા અનુસાર, ત્યારબાદ વેદાંતા અને રવા ઓઇલે ભારતમાં આ ચૂકાદાઓની અમલવારી માટે દિલ્હી હાઈકોર્ટનો દરવાજો ખટખટાવ્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારે મર્યાદા કાયદો, જાહેર નીતિ અને અગાઉના ચૂકાદો આપ્યા પછી ટ્રિબ્યુનલ ફંક્ટસ ઑફિશિયો થઈ ગઈ હોવા જેવા વિવિધ આધાર પર આ અરજીનો વિરોધ કર્યો હતો. જુલાઈ મહિનામાં હાઈકોર્ટે આ તમામ વાંધાઓ ફગાવી દીધા હતા અને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અમલવારીની કાર્યવાહીનો ઉપયોગ અંતર્ગત વિવાદને ફરીથી ખોલવા કે ટ્રિબ્યુનલના તારણો પર પુનર્વિચાર કરવા માટે કરી શકાતો નથી. હાઈકોર્ટે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે આ કાર્યવાહી મર્યાદા સમયગાળાની અંદર જ છે અને આ સાથે કંપનીઓની બેન્ક ગેરંટી આઠ અઠવાડિયામાં મુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.