ઇસરોએ NVS-૦૩ સેટેલાઇટ લોન્ચ કરી ભારતની નેવિક નેવિગેશન સિસ્ટમ સક્રિય કરી

આજતકના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા એટલે કે ઇસરોએ ૩૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ શ્રીહરિકોટાથી GSLV-F૧૮ રોકેટના માધ્યમથી NVS-૦૩ સેટેલાઇટનું સફળતાપૂર્વક પ્રક્ષેપણ કર્યું છે. આ પ્રક્ષેપણ દ્વારા ભારતની પોતાની નેવિગેશન સિસ્ટમ સક્રિય કરવામાં આવી છે.

આ સેટેલાઇટને તેની નિર્ધારિત કક્ષામાં સ્થાપિત કરવા માટે ત્રણ સચોટ મેન્યુવર્સ કરવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રક્રિયા બાદ, NVS-૦૩ સેટેલાઇટ ૧૧૧.૭૫ ડિગ્રી પૂર્વી રેખાંશ પર જિયોસિન્ક્રોનસ કક્ષામાં સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત થઈ ગયો છે.

આ સફળતાનું સૌથી મહત્વનું પરિણામ એ છે કે ભારતની પોતાની નેવિગેશન સિસ્ટમ, જેને NAVIC (નેવિગેશન વિથ ઇન્ડિયન કોન્સ્ટેલેશન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે ફરીથી ઓછામાં ઓછા ચાર સેટેલાઇટોની વ્યવસ્થા પર આવી ગઈ છે. આ વ્યવસ્થા હોવાથી હવે સમગ્ર ભારત અને તેની સરહદોથી ૧૫૦૦ કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારમાં પોઝિશનિંગ, નેવિગેશન અને ટાઇમિંગની વિશ્વસનીય સેવાઓ યોગ્ય રીતે મળી શકશે. આ સિદ્ધિ દેશની અંતરિક્ષ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

NVS-૦૩ સેટેલાઇટની ટેકનિકલ વિશેષતાઓની વાત કરીએ તો, તેમાં ભારતની ત્રીજી સ્વદેશી રુબિડિયમ એટમિક ક્લોક લગાવવામાં આવી છે. આ અત્યાધુનિક ઘડિયાળ સમયનું અત્યંત સચોટ માપન કરવામાં મદદ કરે છે, જે નેવિગેશન સિસ્ટમ માટે અનિવાર્ય છે. આ ઉપરાંત, આ સેટેલાઇટમાં L૧ બેન્ડ સિગ્નલ્સ પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે, જે સામાન્ય નાગરિકોના ઉપયોગ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.

આ સેટેલાઇટની કાર્યક્ષમતા અને આયુષ્ય વિશે જણાવતા અહેવાલમાં ઉલ્લેખ છે કે NVS-૦૩ ઓછામાં ઓછા ૧૨ વર્ષ સુધી કાર્યરત રહેશે. આ સેટેલાઇટનો ઉપયોગ માત્ર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના હેતુઓ માટે જ નહીં, પરંતુ ટ્રેન ટ્રેકિંગ જેવા નાગરિક કાર્યો માટે પણ કરવામાં આવશે.

અગાઉ NAVIC સિસ્ટમમાં કેટલાક સેટેલાઇટોની નિષ્ફળતા અથવા તેમની નિર્ધારિત ઉંમર પૂરી થઈ જવાને કારણે સેવાઓ પર અસર પડી રહી હતી. NVS-૦૩ ના આગમનથી આ ઉણપ દૂર થઈ છે, જેના કારણે સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.

ઇસરોના અધ્યક્ષ વી. નારાયણને આ સિદ્ધિ અંગે જણાવ્યું હતું કે આ સેટેલાઇટ વિદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ પરની ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડશે. તેમણે ઉમેર્યું કે જીપીએસ જેવી વિદેશી સિસ્ટમ પર સંપૂર્ણપણે વિશ્વાસ કરવાને બદલે ભારત હવે પોતાનું મજબૂત નેટવર્ક વિકસાવી રહ્યું છે. આ પગલાથી સૈન્ય અને નાગરિક બંને ક્ષેત્રોમાં ભારતની આત્મનિર્ભરતા વધશે.

આ સિસ્ટમની ઉપયોગિતા અનેક ક્ષેત્રોમાં જોવા મળશે. ખાસ કરીને સરહદી વિસ્તારો, દરિયાઈ નેવિગેશન, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને કૃષિ જેવા મહત્વના ક્ષેત્રોમાં આ સેટેલાઇટ ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થશે. ભારતની ઝડપથી વિકસતા અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં આ એક મહત્વપૂર્ણ કદમ છે, જે વિશ્વ સમક્ષ દેશની તકનીકી ક્ષમતા દર્શાવે છે.

વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણથી NAVIC સિસ્ટમને ચાર સેટેલાઇટોના લઘુત્તમ સ્તર પર પાછી લાવવી અત્યંત મહત્વની બાબત છે. આનાથી દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને નાગરિક સુવિધાઓ બંને વધુ મજબૂત બનશે. વધુમાં, સ્વદેશી એટમિક ક્લોકનો વિકાસ એ ભારતની તકનીકી કુશળતાનું એક મોટું પ્રમાણ છે.

ભવિષ્યની યોજનાઓ વિશે જણાવતા અહેવાલમાં કહ્યું છે કે આગામી સમયમાં વધુ સેટેલાઇટો આ સિસ્ટમમાં જોડવામાં આવશે, જેનાથી NAVIC વધુ સચોટ અને વ્યાપક બનશે. એકંદરે, NVS-૦૩ નું સફળ સંચાલન એ ભારતના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમની સતત સફળતા અને આત્મનિર્ભરતાનું ઉદાહરણ છે, જે ભવિષ્યની મોટી સિદ્ધિઓ માટે આધાર પૂરો પાડશે.