દિવાળી પૂર્વે દિલ્હીની હવા અત્યંત ખરાબ, સ્ટેજ-III પ્રતિબંધો છતાં સ્થિતિ ગંભીર

રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હી દિવાળીના તહેવારની આગલીકલે ઝેરીલી હવાની ગંભીર સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યું છે. સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) ના ડેટા અનુસાર, શનિવારે સવારે ૮ વાગ્યે શહેરનો એકંદર એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૩૬૪ નોંધાયો હતો, જે 'વેરી પુર' (અત્યંત ખરાબ) શ્રેણીમાં આવે છે. જોકે, શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં પ્રદૂષણનું સ્તર આનાથી પણ વધુ ખરાબ એટલે કે 'સેવર' (ગંભીર) શ્રેણીમાં નોંધાયું હતું.

NDTV ના અહેવાલ મુજબ, શહેરના વિવિધ મોનિટરિંગ સ્ટેશનો પર પ્રદૂષણના અલગ-અલગ આંકડા જોવા મળ્યા હતા. IIT દિલ્હીમાં AQI ૪૪૩, પંજાબી બાગમાં ૪૩૩ અને નરેલામાં ૪૦૯ નોંધાયો હતો, જે ત્રણેય સ્થાનો 'સેવર' બેન્ડમાં આવે છે. આ ઉપરાંત, કેન્ટોનમેન્ટ વિસ્તારમાં ૩૧૫ અને ધૌલા કુઆનમાં ૩૧૮ AQI નોંધાયો હતો, જ્યારે આનંદ વિહારમાં ૨૭૨ AQI હતો, જે અનુક્રમે 'વેરી પુર' અને 'પુર' શ્રેણીમાં છે. બિઝનેસલાઇનના અહેવાલ મુજબ, શહેરના કુલ ૫૯ એર ક્વોલિટી મોનિટરિંગ સ્ટેશનોમાંથી ૧૮ સ્ટેશનો પર શનિવારે સવારે AQI 'સેવર' શ્રેણીમાં નોંધાયો હતો.

આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM) ના ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) ની સબ-કમિટીએ દિવાળીના બે દિવસ પહેલા જ દિલ્હી-NCR માં સ્ટેજ-III અમલમાં મૂક્યું છે. આ પગલું પ્રદૂષણમાં વધુ વધારો રોકવા માટે એક સાવચેતીના ઉપાય તરીકે લેવામાં આવ્યું છે.

સ્ટેજ-III ના અમલીકરણ સાથે, અગાઉના તમામ પ્રતિબંધો ચાલુ રહેશે અને તેની સાથે વધારાના કડક પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પગલાં લેવામાં આવશે. આમાં નિયમોનું વધુ કડક પાલન કરાવવું અને સંબંધિત એજન્સીઓને હવાના chấtતામાં વધુ ઘટાડો રોકવા માટે નિર્દેશો આપવાનો સમાવેશ થાય છે. આ ઇમરજન્સી એક્શન પ્લાન માત્ર દિલ્હી જ નહીં, પરંતુ હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાનના નજીકના જિલ્લાઓમાં પણ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય ઇન્ડિયા મેટીઓરોલોજિકલ ડિપાર્ટમેન્ટ (IMD) અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટ્રોપિકલ મેટીઓરોલોજી (IITM) ના હવામાન અને પ્રદૂષણના અનુમાનોના આધારે લેવામાં આવ્યો છે, જેથી શહેરનો AQI ૪૦૧ ની 'સેવર' મર્યાદા વટાવે તે પહેલાં પ્રતિબંધો લાદી શકાય.

હવામાનની વાત કરીએ તો, IMD મુજબ ન્યુ દિલ્હી-સફદરજંગ ખાતે સવારે ૫:૩૦ વાગ્યે તાપમાન ૧૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું અને ધુમ્મસ જેવી સ્થિતિ જોવા મળી હતી. બિઝનેસલાઇન મુજબ, સફદરજંગમાં લઘુત્તમ તાપમાન ૧૬.૨ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે સામાન્ય કરતા ૧.૯ ડિગ્રી ઓછું અને શુક્રવાર કરતા એક ડિગ્રી ઓછું હતું. આગામી કેટલાક દિવસોમાં આકાશ મોટે ભાગે સ્વચ્છ રહે તેવી IMD ની આગાહી છે. જોકે, એર ક્વોલિટી અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ અનુસાર, શનિવારે AQI 'સેવર' શ્રેણીમાં પહોંચવાની શક્યતા છે અને દિવાળીના તહેવારને કારણે હવાના chấtતા પર વધુ પ્રતિકૂળ અસર પડી શકે છે.

CPCB ના ધોરણો અનુસાર, AQI ના સ્તરોને આ રીતે વહેંચવામાં આવ્યા છે: ૦-૫૦ 'ગુડ', ૫૧-૧૦૦ 'સેટિસફેક્ટરી', ૧૦૧-૨૦૦ 'મોડરેટ', ૨૦૧-૩૦૦ 'પુર', ૩૦૧-૪૦૦ 'વેરી પુર' અને ૪૦૧-૫૦૦ 'સેવર'. શનિવારે સવારે ૯ વાગ્યે નોંધાયેલ ૩૬૪ AQI એ શુક્રવારે સાંજે ૪ વાગ્યે નોંધાયેલા ૨૪ કલાકના સરેરાશ ૩૮૨ AQI ની સરખામણીમાં થોડો ઘટાડો દર્શાવે છે. NDTV મુજબ, શુક્રવારે સવારે શહેરનો એકંદર AQI ૩૮૯ હતો, જેની સરખામણીએ શનિવારે સવારે ૩૬૪ પર થોડી સુધારણા જોવા મળી હતી.

GRAP એ એક ચાર-તબક્કાનું ઇમરજન્સી ફ્રેમવર્ક છે, જેનું સંચાલન કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM) દ્વારા સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) અને પ્રાદેશિક રાજ્ય સરકારોના સમન્વયથી કરવામાં આવે છે. જેમ જેમ હવાની ગુણવત્તા બગડતી જાય છે, તેમ તેમ આ ફ્રેમવર્ક હેઠળના પ્રતિબંધો ક્રમશઃ વધુ કડક બનાવવામાં આવે છે.

ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) એ દિલ્હી-NCR વિસ્તારમાં હવાના પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવા માટે બનાવવામાં આવેલી એક વ્યવસ્થા હતી, જેમાં પ્રદૂષણના સ્તર મુજબ અલગ-અલગ તબક્કાવાર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવતા હતા.