સુધારેલી અગ્નિપથ યોજનાના નાણાકીય પાસાઓની સમીક્ષા કરશે સરકાર

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તાજેતરમાં સુધારેલી અગ્નિપથ ભરતી મોડેલની નાણાકીય સમીક્ષા કરવામાં આવશે. આ યોજના હેઠળ તમામ અગ્નિવીરોને સંપૂર્ણ સમયગાળાની સૈન્ય સેવાની ખાતરી આપવામાં આવી છે, પરંતુ ઊંચા પગાર અને ભવિષ્યમાં પેન્શન તથા ગ્રેચ્યુઈટીના ચૂકવણાને કારણે સરકારી ખર્ચ વધવાની શક્યતા છે, તેમ બાબતથી અવગત ઉચ્ચ અધિકારીઓએ ગુરુવારે જણાવ્યું હતું.

કેન્દ્રએ બુધવારે આ સુધારેલી યોજનાને મંજૂરી આપી હતી. આ નવા નિયમો મુજબ, જે અગ્નિવીરો શરૂઆતની ચાર વર્ષની સેવા પછી પસંદગી પામવામાં નિષ્ફળ જાય છે, તેમને વધુ ઊંચા પગાર સાથે વધુ બે વર્ષ સુધી યુનિફોર્મમાં સેવા ચાલુ રાખવાનો વિકલ્પ મળશે. આ વિસ્તૃત સમયગાળાના અંતે તેઓ નિયમિત સૈનિક તરીકે નોંધણી કરાવવાનો માર્ગ પણ મેળવશે, જેનાથી તેઓ પેન્શન, ગ્રેચ્યુઈટી અને મેડિકલ તથા કેન્ટીન સુવિધાઓ સહિતના અન્ય લાભો માટે પાત્ર બનશે. ચોક્કસ પાત્રતાના માપદંડો અને વ્યક્તિગત સંમતિને આધીન, આ તમામ અગ્નિવીરો બે વર્ષની વિસ્તૃત સેવા પછી કાયમી બની શકશે.

આ બાબતે અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ભંડોળની કોઈ અછત રહેશે નહીં. એક અધિકારીએ ઉમેર્યું હતું કે, "વધારે ખર્ચની આ અપેક્ષા તાલીમ ખર્ચમાં થતી બચત દ્વારા આંશિક રીતે સંતુલિત થવાની ધારણા છે. અગ્નિપથના આ ફેરફારથી વધારાની તાલીમની જરૂરિયાત દૂર થશે, જેનાથી ખર્ચ ઘટશે અને ખર્ચ પર નિયંત્રણ રહેશે. ગમે તે સંજોગોમાં, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા નાણાકીય બાબતો કરતા ઉપર છે."

બીજા અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, નાણાકીય અસરોની સમયાંતરે સમીક્ષા કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ત્રણેય સૈન્ય પ્રથમ બેચના ૭૫% અગ્નિવીરોને મુક્ત કરવાના હતા અને અગ્નિપથ યોજનાની અગાઉની જોગવાઈઓ હેઠળ માત્ર ૨૫% અગ્નિવીરોને વધુ ૧૫ વર્ષ માટે રાખવાના હતા. આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં પાંચ રાજ્યોમાં મહત્વપૂર્ણ વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, જેમાં ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ અને પંજાબ સૈન્યમાં નોંધપાત્ર સંખ્યા ધરાવે છે.

ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ જનરલ એન.એસ. રાજા સુબ્રમણીએ કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ સાથેની સંયુક્ત કેબિનેટ બ્રીફિંગમાં જણાવ્યું હતું કે સરકારનું ધ્યાન સશસ્ત્ર દળોની કાર્યકારી ક્ષમતા વધારવા, સંગઠનાત્મક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા અને અગ્નિવીરોની આકાંક્ષાઓ પૂર્ણ કરવા પર છે. તેમણે બજેટ વિશે વધુમાં કહ્યું કે, "હું બજેટ વિશે માત્ર એક જ વાત કહેવા માંગુ છું. જ્યાં સુધી ભારતીય સંરક્ષણ દળો અને સરકારનો સંબંધ છે, ત્યાં ક્યારેય કોઈ અછત રહી નથી, અને પ્રાથમિક પાસા સશસ્ત્ર દળોની કાર્યકારી ક્ષમતા અને સશસ્ત્ર દળો હંમેશા સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર રહેવાની ક્ષમતા રહ્યું છે. ત્યાં કોઈ સમસ્યા નથી."

જૂન ૨૦૨૨ માં રજૂ કરાયેલ મૂળ યોજનાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા વધતા વેતન અને પેન્શનના બિલનું સંચાલન કરવાનું હતું. હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, સરકારે ૨૦૨૬-૨૭ ના સંરક્ષણ બજેટમાં અગ્નિપથ યોજના માટે ₹ ૧૭,૩૯૬ કરોડ ફાળવ્યા છે, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ના ₹ ૧૧,૦૩૯ કરોડના બજેટ અંદાજ કરતા ૫૮% નો વધારો દર્શાવે છે. ૨૦૨૪-૨૫ માં ત્રણેય સૈન્ય માટે આ યોજનાનું બજેટ ₹ ૭,૪૭૧ કરોડ હતું. બજેટ દસ્તાવેજો મુજબ, આ વર્ષના બજેટમાં આ યોજનામાં સેનાનો હિસ્સો ₹ ૧૫,૧૭૩ કરોડ, નૌકાદળનો ₹ ૧,૧૫૦ કરોડ અને વાયુસેનાનો ₹ ૧,૦૭૨ કરોડ છે.

સરકારનું પેન્શન બિલ પણ સતત વધી રહ્યું છે. ૨૦૨૬-૨૭ ના સંરક્ષણ બજેટમાં પેન્શન માટે ₹ ૧.૭૧ લાખ કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ના ₹ ૧.૬૦ લાખ કરોડના બજેટ અંદાજ કરતા વધુ છે. ફેબ્રુઆરીમાં, ઓપરેશન સિંદૂર પછી ભારતે તેના સંરક્ષણ ખર્ચમાં ૧૫% થી વધુનો વધારો કર્યો હતો, અને ૨૦૨૬-૨૭ ના કેન્દ્રીય બજેટમાં આ મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્ર માટે ₹ ૭.૮૫ લાખ કરોડ ફાળવ્યા હતા. આમાં લડાયક વિમાનો, પરિવહન વિમાનો, હેલિકોપ્ટર, યુદ્ધ જહાજો, સબમરીન, આર્ટિલરી ગન, સ્માર્ટ હથિયારો, મિસાઈલ, રોકેટ અને વિવિધ માનવરહિત પ્રણાલીઓ સહિત નવા શસ્ત્રો અને સિસ્ટમો સાથે સશસ્ત્ર દળોની ક્ષમતા વધારવા માટે ₹ ૨.૧૯ લાખ કરોડનો મૂડી ખર્ચ સામેલ હતો. આ બજેટ સરકારના કુલ ખર્ચના ૧૪.૬૭% છે, જે મંત્રાલયોમાં સૌથી વધુ છે.

અગ્નિપથ યોજના જૂન ૨૦૨૨ માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેનો હેતુ સશસ્ત્ર દળોમાં યુવાનોની ભરતી માટે એક નવું મોડેલ લાવવાનો હતો.