કેન્દ્ર સરકારના ૨૫ મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબથી ખર્ચમાં ૨.૧૧ લાખ કરોડનો વધારો

કેન્દ્ર સરકારના વિવિધ મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાં થઈ રહેલો વિલંબ હવે સરકારી તિજોરી પર મોટો બોજ બની રહ્યો છે. દૈનિક ભાસ્કરના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્ર સરકારના પેમાના પોર્ટલના ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રિપોર્ટમાં ખુલાસો થયો છે કે દેશમાં હાલમાં ચાલુ ૧,૮૫૩ પ્રોજેક્ટ્સની કુલ કિંમતમાં ૩.૨૨ લાખ કરોડ રૂપિયાનો વધારો થયો છે.

આ રિપોર્ટમાં સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે માત્ર ૨૫ મેગા પ્રોજેક્ટ્સના બજેટમાં જ ૨.૧૧ લાખ કરોડ રૂપિયાનો વધારો થયો છે. આ રકમ કુલ ખર્ચ વૃદ્ધિના લગભગ ૬૫ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. આ વધારાની રકમ એટલી મોટી છે કે જો તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોત, તો ૫૦ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચવાળા ૪,૨૦૦ થી વધુ શાળાઓ અથવા ૧૫૦ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચવાળી ૧,૪૦૦ થી વધુ હોસ્પિટલો બનાવી શકાયા હોત. એટલું જ નહીં, આ રકમમાં દિલ્હી-મુંબઈ એક્સપ્રેસવે જેવા બે મોટા પ્રોજેક્ટ્સ પણ તૈયાર થઈ શક્યા હોત.

સમય-સીમાના પાલન બાબતે પણ સ્થિતિ અત્યંત ચિંતાજનક જોવા મળી છે. કર્ણાટકની હુબલી-અંકોલા રેલ લાઇન આ બાબતે સૌથી આગળ છે. આ પ્રોજેક્ટ માર્ચ ૨૦૦૫ સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો હતો, પરંતુ હવે તેનું લક્ષ્ય માર્ચ ૨૦૩૦ કરવામાં આવ્યું છે, જેનો અર્થ છે કે આ પ્રોજેક્ટ ૨૫ વર્ષ પાછળ ચાલ્યો છે. આ ઉપરાંત, સુબનસિરી અને તપોવન-વિષ્ણુગઢ જેવી જળવિદ્યુત યોજનાઓ પણ છે, જેમની સમય-સીમામાં ૧૬ વર્ષથી વધુનો વધારો થયો છે. આ વિલંબને કારણે સામાન્ય જનતાને જે સુવિધાઓ એક કે બે દાયકા પહેલા મળી જવી જોઈતી હતી, તેના માટે હજુ પણ રાહ જોવી પડી રહી છે.

જોકે, રિપોર્ટમાં એવું પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે ૧,૩૬૦ પ્રોજેક્ટ્સ એવા છે જે સમયસર અથવા માત્ર બે વર્ષ સુધીના સમય વિસ્તાર સાથે ચાલી રહ્યા છે.

પ્રોજેક્ટ્સમાં વિલંબ થવાના કારણો વિશે વાત કરતા પીડબલ્યુડીના પૂર્વ વડા હરિઓમ શર્માએ જણાવ્યું હતું કે, ઘણીવાર લાંબા પ્રોજેક્ટ્સ દરમિયાન સરકાર બદલાય છે અને જ્યારે નવી સરકારની પ્રાથમિકતાઓ બદલાય છે, ત્યારે ફંડ જાહેર કરવામાં મુશ્કેલીઓ આવે છે, જેના કારણે પ્રોજેક્ટ્સમાં વધુ વિલંબ થાય છે, જોકે હવે આવા ઉદાહરણો મર્યાદિત છે. કેટલાક મેગા પ્રોજેક્ટ્સ વહીવટી અને નીતિગત અવરોધોને કારણે અટકેલા છે.

હાલમાં દેશમાં ઇન્ફ્રા પ્રોજેક્ટ્સ બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવે છે. પ્રથમ તબક્કામાં જમીન સંપાદન, પર્યાવરણ અને વન મંજૂરીઓ લેવામાં આવે છે, જ્યારે બીજા તબક્કામાં નિર્માણ કાર્ય શરૂ થાય છે. ૨૦૧૩ના કાયદાને કારણે યોગ્ય વળતર મળતું હોવાથી હવે વિરોધ ઓછો થયો છે. વધુમાં, ટેન્ડરમાં સ્પર્ધાને કારણે ઘણા પ્રોજેક્ટ્સ નક્કી કરેલા બજેટ કરતા ૧૦-૧૫ ટકા ઓછા ખર્ચે બની રહ્યા છે. આગામી સમયમાં બહુસ્તરીય દેખરેખને કારણે વિલંબ અને ખર્ચ વધવાની સમસ્યા ઝડપથી ઓછી થશે તેવી આશા છે.