બિન-બેંક ધિરાણકર્તાઓમાં નિયંત્રણ અટકાવવા રિઝર્વ બેંક બનાવી રહી છે નવો નિયમ

બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, દેશની મધ્યસ્થ બેંક એટલે કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા એવી પ્રસ્તાવ પર કામ કરી રહી છે જે પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી ફર્મને એક કરતાં વધુ બિન-બેંક ધિરાણકર્તામાં નિયંત્રક હિસ્સો રાખવાથી અટકાવશે. આ યોજનાની જાણકારી ધરાવતી બે વ્યક્તિઓએ આ માહિતી આપી છે. અધિકારીઓ ચિંતિત છે કે વૈશ્વિક પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી ફર્મ અથવા તેની સહયોગી કંપનીઓમાં નાણાકીય મુશ્કેલી સર્જાય તો તેની નકારાત્મક અસર તે ફર્મના રોકાણવાળી અનેક બિન-બેંક ધિરાણકર્તા કંપનીઓ પર પડી શકે છે. જો કે, સત્તાવાળાઓ નાના નાણાકીય રોકાણોને પ્રોત્સાહન આપવા આશાવાદી છે કે જેના પર ઓછી તપાસ રહેશે, તેમ ચર્ચા ખાનગી હોવાથી નામ ન આપવાની શરતે જણાવનાર વ્યક્તિઓએ ઉમેર્યું હતું.

ભારતીય કાયદા હેઠળ, નિયંત્રણની વ્યાખ્યા મોટા હિસ્સા તરીકે થાય છે, જે સૂચિબદ્ધ કંપનીઓના કિસ્સામાં ૨૫ ટકા છે. જો કે માલિકી ઓછી હોઈ શકે છે અને તો પણ તેને નિયંત્રક હિસ્સો ગણી શકાય જો રોકાણકાર પાસે બહુમતી નિયામકોની નિમણૂક કરવાનો અધિકાર હોય અથવા ફર્મના મેનેજમેન્ટ કે નીતિગત નિર્ણયો પર નિયંત્રણ હોય. અહેવાલ મુજબ, ૧૫ ટકા કે તેથી ઓછું હોલ્ડિંગ નાણાકીય રોકાણ ગણવામાં આવશે અને તેના પર ઓછી તપાસ રહેશે. એક વ્યક્તિએ જણાવ્યું હતું કે જાહેર પરામર્શ પછી નિયમોનો ડ્રાફ્ટ આખરી કરવામાં આવશે અને આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં તેને સત્તાવાર રીતે બહાર પાડવામાં આવી શકે છે. આ મામલે રાયટર્સ દ્વારા પૂછપરછ કરાતા રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી ન હતી.

અર્થવ્યવસ્થામાં ધિરાણની માંગ મજબૂત રહેવા અને લોન ડિફોલ્ટ નીચા સ્તરે હોવાને કારણે ભારતીય બેંકો અને બિન-બેંક ધિરાણકર્તાઓમાં વિદેશી રોકાણકારોનો ભારે રસ જોવા મળ્યો છે. ગ્રાન્ટ થોર્ન્ટનના ડેટા અનુસાર, ગયા વર્ષે ભારતના નાણાકીય ક્ષેત્રમાં આશરે ૫.૪ અબજ ડૉલરનું પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી રોકાણ આવ્યું હતું, જે ૨૦૨૪ કરતા ૬ ટકા અને ૨૦૨૩ ના સ્તર કરતા ૧૭ ટકા વધુ છે. આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં વધુ ૩.૬ અબજ ડૉલર આવ્યા છે. રિઝર્વ બેંક અગાઉ પણ અનેક બિન-બેંક ધિરાણકર્તાઓમાં નિયંત્રણ રોકાણને અટકાવવા પગલાં લઈ ચૂકી છે.

અમેરિકન પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી ફર્મ બેન કેપિટલ દ્વારા ગયા વર્ષે મણપ્પુરમ ફાઇનાન્સના ૪૧.૭ ટકા હિસ્સાની ખરીદીને આ શરતે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી કે તે અન્ય બિન-બેંક ધિરાણકર્તા ટાઈગર કેપિટલ, જે અગાઉ અદાણી કેપિટલ હતી, માં તેની ૯૩ ટકા માલિકી વેચી દેશે. આ સિદ્ધાંત બિન-પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી ફર્મોને પણ લાગુ થયો છે. જાપાનના મિઝુહો ફાઇનાન્શિયલ ગ્રૂપનો બે બિન-બેંક ધિરાણકર્તાઓ, મિઝુહો કેપસેવ અને ક્રેડિટ સેસોન ઇન્ડિયામાં બહુમતી હિસ્સો છે અને તેણે કેકેઆર-સમર્થિત નાણાકીય સેવા ફર્મ અવેન્ડસ હસ્તગત કરવાની યોજના બનાવી હોવાનું જણાવ્યું છે. મધ્યસ્થ બેંક દ્વારા મિઝુહોને તેની હાલની ભારતીય નાણાકીય કંપનીઓને જોડવા અથવા એકત્ર કરવા માટે એક વ્યાપક યોજના સબમિટ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે, તેમ મીડિયા અહેવાલોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.

ઇન્ડિયન વેન્ચર એન્ડ ઓલ્ટરનેટ કેપિટલ એસોસિએશને આરબીઆઈ સમક્ષ લોબીંગ કર્યું છે, જેમાં ગ્રૂપની અંદરની વિવિધ સંસ્થાઓને બહુવિધ નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓમાં ૨૦ ટકાથી વધુ હિસ્સો મેળવવાની મંજૂરી માંગવામાં આવી છે. એસોસિએશનની રેગ્યુલેટરી અફેર્સ કમિટીના કો-ચેર અને વેન્ચર કેપિટલ ફર્મ 3one4 કેપિટલના સ્થાપક સિદ્ધાર્થ એમ પઈએ જણાવ્યું હતું કે ઘણી પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી ફર્મે અને વેન્ચર કેપિટલ ફંડ્સ તેમના વિવિધ ભંડોળમાં ફિનટેક અને નાણાકીય સેવાઓનો સમાવેશ કરવા માંગે છે, પરંતુ માલિકી મર્યાદાના કારણે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરે છે. આ અઠવાડિયે બિન-બેંક ધિરાણકર્તાઓમાં બે મોટા પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી સોદા જોવા મળ્યા છે. બ્લેકસ્ટોને ૫૩૫ મિલિયન ડૉલરમાં આઇઆઈએફએલ ફાઇનાન્સનો ૧૬ ટકા હિસ્સો ખરીદવા માટે સહમતિ દર્શાવી છે, જ્યારે સિંગાપોરની ટેમાસેક ગોદરેજ કેપિટલમાં આશરે ૨૬૫ મિલિયન ડૉલરનું રોકાણ કરશે.