ભારતના ૪૨ ટકા વિદ્યાર્થીઓ શાળામાં બુલિંગનો શિકાર બને છે તેમ રિપોર્ટ દર્શાવે છે

ભારતમાં શાળાઓમાં બાળકો વચ્ચે થતી હેરાનગતિ અને બુલિંગની સમસ્યા અત્યારે કેટલી ગંભીર બની ગઈ છે, તેનો અંદાજ તાજેતરમાં સામે આવેલા એક ચોંકાવનારા આંકડા પરથી લગાવી શકાય છે. એક સંશોધન મુજબ, દેશના અંદાજે ૪૨ ટકા શાળાના વિદ્યાર્થીઓ બુલિંગ અને ઉત્પીડનનો શિકાર બની રહ્યા છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે હવે ડેનમાર્કના એક અનોખા મોડેલ વિશે દેશભરમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે, જ્યાં શાળાઓમાં બાળકોને સહાનુભૂતિ અને વિવાદોના નિરાકરણના પાઠ ભણાવવામાં આવે છે.

'ધ ટીચર ફાઉન્ડેશન' અને 'વિપ્રો એપ્લાયિંગ થોટ ઇન સ્કૂલ્સ' દ્વારા ૧૫ વિવિધ શહેરોમાં એક સંશોધન કરવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામો દેશની શાળાઓમાં બુલિંગની ચિંતાજનક સ્થિતિ દર્શાવે છે. આ રિપોર્ટ અનુસાર, ધોરણ ૪ થી ૮ માં અભ્યાસ કરતા ૪૨ ટકા વિદ્યાર્થીઓએ શાળાના પરિસરમાં બુલિંગ અને હેરાનગતિનો સામનો કરવાની વાત કહી છે. આ જ રીતે, ધોરણ ૯ થી ૧૨ ના ૩૬ ટકા વિદ્યાર્થીઓએ પણ આ પ્રકારની મુશ્કેલીઓનો સામનો કર્યા હોવાની જાણ કરી છે.

બીજી તરફ, યુનિસેફ ઈન્ડિયાએ પણ એક મહત્વની બાબત તરફ ધ્યાન દોર્યું છે કે દેશમાં બુલિંગને લગતા વ્યાપક રાષ્ટ્રીય આંકડાઓની હાલમાં મોટી અછત છે. ભારત પાસે બુલિંગ અટકાવવા માટે અનેક પ્રકારની નીતિઓ અને શાળા સુરક્ષાના ઉપાયો પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ વાસ્તવિક પડકાર એ છે કે બાળકો ડર્યા વગર સુરક્ષિત રીતે પોતાની ફરિયાદ કેવી રીતે કરી શકે. આ ઉપરાંત, શાળાનું વહીવટીતંત્ર આ બાબતો પર સતત અને નિષ્પક્ષ રીતે કાર્યવાહી કરી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવું એ પણ એક મોટી જરૂરિયાત છે.

ડેનમાર્કના શાળાઓમાં બાળકો વચ્ચેના તણાવને દૂર કરવા અને તેમના પરસ્પર સંબંધોને મજબૂત બનાવવા માટે એક ખાસ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવે છે, જેને 'ક્લાસ અવર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રણાલી હેઠળ, બાળકોને દર અઠવાડિયે એક કલાકનો સમય આપવામાં આવે છે, જેમાં તેઓ તેમની વ્યક્તિગત અને વર્ગ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ વિશે ખુલીને ચર્ચા કરી શકે છે. આ સત્ર દરમિયાન બાળકો એકબીજાની વાત સાંભળે છે અને સાથે મળીને પરસ્પરના ઝઘડા કે તણાવને ઉકેલવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે કોઈપણ નાની અસંમતિને માત્ર શિસ્તભંગના પ્રશ્ન તરીકે જોવાને બદલે, બાળકોને સંવાદ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડવાનો છે.

શિક્ષણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ભારત આ પ્રકારનું મોડેલ અપનાવવા માંગતું હોય, તો શાળાઓમાં ઉંમર મુજબના ફરજિયાત સાપ્તાહિક સત્રો શરૂ કરી શકાય છે. આ સત્રોમાં મિત્રતા, સાથે મળીને રહેવું અને વસ્તુઓ વહેંચવી જેવા વિષયો પર ચર્ચા થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, પીઅર પ્રેશર, ભેદભાવ, ઓનલાઇન હેરાનગતિ અને વિવાદો ઉકેલવાના રસ્તાઓ વિશે પણ વાત કરી શકાય છે. જોકે, આ માટે શિક્ષકોને પણ વિશેષ તાલીમ આપવી ખૂબ જ જરૂરી છે, જેથી તેઓ બાળકો વચ્ચેની વાતચીતનું યોગ્ય માર્ગદર્શન આપી શકે અને કોઈ પણ રીતે પીડિત બાળકને બધાની સામે શરમજનક સ્થિતિમાં ન મૂકે.

નિષ્ણાતો વધુમાં જણાવે છે કે માત્ર સહાનુભૂતિના પાઠ ભણાવવાથી જ બુલિંગની સમસ્યા ખતમ થઈ શકતી નથી, પરંતુ તેના માટે જવાબદારી નક્કી કરવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. જો બુલિંગના કિસ્સા ગંભીર હોય અથવા વારંવાર થતા હોય, તો તેના માટે કડક શિસ્તભંગના પગલાં લેવા જોઈએ. પીડિત બાળકોની સુરક્ષા અને યોગ્ય ફોલો-અપ લેવું પણ અનિવાર્ય છે. જો શાળાઓમાં પરસ્પર આદર શીખવવાની તાલીમ ગણિત કે વિજ્ઞાન જેવા વિષયોની જેમ ગંભીરતાથી આપવામાં આવે, તો આ સમસ્યા પર કાબૂ મેળવી શકાય છે. આ માટે શાળાઓમાં ગુપ્ત રીતે રિપોર્ટિંગ કરવાની વ્યવસ્થા, કાઉન્સેલિંગની સુવિધા અને સ્પષ્ટ તપાસ પ્રક્રિયા હોવી પણ ખૂબ જ જરૂરી છે.