નિર્મલા સીતારમણે મુથુસ્વામી દિક્શિતરની ૨૫૦મી જન્મજયંતિ પર ₹૨૫૦નું સ્મૃતિ સિક્કા બહાર પાડ્યું

કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે મંગળવારે વારાણસીની બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટી (BHU) ખાતે કર્ણાટક સંગીતના દિગ્ગજ મુથુસ્વામી દિક્શિતરની ૨૫૦મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે ₹૨૫૦નો સ્મૃતિ સિક્કો બહાર પાડ્યો હતો. IIT-BHU ના સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ ફોર ઇન્ડિયન નોલેજ સિસ્ટમ્સ દ્વારા આ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

IIT-BHU ના પબ્લિક રિલેશન્સ વિભાગના ઉત્કર્ષ શ્રીવાસ્તવના જણાવ્યા અનુસાર, આ સ્મૃતિ સિક્કો ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. ગવર્મેન્ટ મિન્ટની વેબસાઇટ પરની માહિતી મુજબ, આ સિક્કો ₹૬,૯૮૫માં ખરીદવા માટે ઉપલબ્ધ હતો અને મંગળવાર સાંજે સ્ટોકમાં ૨૩૮ નંગ નોંધાયા હતા. આવા સ્મૃતિ સિક્કા કિંમતી ધાતુઓનો ઉપયોગ કરીને મર્યાદિત સંખ્યામાં બનાવવામાં આવે છે, જેનો ઉપયોગ સામાન્ય વ્યવહારોને બદલે યાદગીરી તરીકે સંગ્રહ કરવા માટે કરવામાં આવે છે.

આ પ્રસંગે નિર્મલા સીતારમણે ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત અને દેશના સાંસ્કૃતિક વારસામાં દિક્શિતરના યોગદાનને યાદ કર્યું હતું. કાર્યક્રમમાં હાજર રહેલા વિદ્યાર્થીઓ સાથે તેમણે વાતચીત કરી હતી અને તેમને ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત, વિવિધ સંગીતનાં સાધનો અને તેમની વિશેષતાઓ વિશે સમજાવ્યું હતું. આ ઉપરાંત, તેમણે શાળાના બાળકો સાથે પણ સંવાદ સાધ્યો હતો અને તેમને કર્ણાટક સંગીતની સમૃદ્ધ પરંપરા તેમજ મુથુસ્વામી દિક્શિતરના પ્રદાનથી પરિચિત કરાવ્યા હતા. તેમણે દિક્શિતરના વીણાની વિશેષતાઓ, કાશી સાથેના તેમના સંબંધો અને આ શહેરમાં તેમના રોકાણ વિશે વાત કરી હતી.

નવી પેઢીને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓથી જોડી રાખવાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા નાણામંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "બાળકોને નાનપણથી જ ભારતની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ અને વારસાથી પરિચિત કરાવવા જરૂરી છે, કારણ કે આનાથી તેમને પોતાની સાંસ્કૃતિક ઓળખ સમજવામાં રસ પડે છે." તેમણે ડિજિટલ યુગમાં બાળકોના મોબાઈલ ફોન પરના વધતા સમય વિશે પણ ચર્ચા કરી હતી. તેમણે અવલોકન કર્યું કે ડિજિટલ યુગમાં બાળકો મોટે ભાગે મોબાઈલ પર સમય વિતાવે છે, જેમાં કંઈ ખોટું નથી, પરંતુ સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવાથી અલગ અનુભવ મળે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે આવા કાર્યક્રમો દ્વારા બાળકો સંસ્કૃતિ, ભાષા, સંગીત, સાહિત્ય અને વિવિધ કલા પ્રકારોના યોગદાનને વધુ નજીકથી સમજી શકે છે, જે તેમની પરંપરાઓ અને કલાના મહત્વને સમજવા માટે આવશ્યક છે.

આ પહેલને બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) દ્વારા તેના કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (CSR) પ્રોગ્રામ હેઠળ સમર્થન મળ્યું હતું. BSE ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સુંદરરમન રામમૂર્તિએ આ પહેલને સફળ બનાવવા માટે વિશેષ યોગદાન આપ્યું હતું. કાર્યક્રમ દરમિયાન BHU ના વાઇસ ચાન્સેલર પ્રો. અજિત કુમાર ચતુર્વેદીએ આ ઐતિહાસિક પ્રસંગના મહત્વ પર પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા, જ્યારે IIT-BHU ના ડાયરેક્ટર પ્રો. અમિત પાત્રાએ ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતની પરંપરામાં મુથુસ્વામી દિક્શિતરના ઉચ્ચ સ્થાન અને યોગદાન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

આ સમારોહમાં કર્ણાટક સંગીતની પ્રસ્તુતિઓ પણ કરવામાં આવી હતી. કર્ણાટકના જાણીતા ગાયિકા ડૉ. સુમિત્રા વાસુદેવે સંગીત દ્વારા રચનાકારને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. ત્યારબાદ રમના બાલાચંદ્રન દ્વારા વીણાનું વાદન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ગણપતિરામન મૃદંગમ પર અને એલ. રામકૃષ્ણન વાયોલિન પર જોડાયા હતા.

મિન્ટના અહેવાલ મુજબ, મુથુસ્વામી દિક્શિતર, ત્યાગરાજા અને શ્યામા શાસ્ત્રીની સાથે કર્ણાટક સંગીતની 'ટ્રિનિટી' (ત્રિપુટી) માંથી એક ગણાય છે. તેમની રચનાઓ મુખ્યત્વે સંસ્કૃતમાં છે, જે ભક્તિ, ભારતીય તત્વજ્ઞાન અને શાસ્ત્રીય સંગીત પરંપરાઓના સમન્વય માટે જાણીતી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તેમણે આશરે ૪૫૦-૫૦૦ કૃતિઓની રચના કરી હતી, જેમાંથી ઘણી કૃતિઓ આજે પણ શાસ્ત્રીય સંગીતના કાર્યક્રમોમાં પ્રસ્તુત કરવામાં આવે છે.