વકીલો અને કોર્ટ સ્ટાફ માટે વાહન પ્રતિબંધોમાં છૂટછાટ

દિલ્હી હાઈકોર્ટે વકીલો અને કોર્ટના સ્ટાફને ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૬ થી ૩૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૭ સુધી કોર્ટના કામકાજના દિવસો દરમિયાન પ્રી-BS-VI વાહનોનો ઉપયોગ કરીને દિલ્હી આવવા-જવાની મંજૂરી આપી છે. ઈન્ડિયા ટુડેના અહેવાલ મુજબ, આ છૂટછાટ મેળવવા માટે વ્યક્તિ પાસે માન્ય ઓળખપત્ર હોવું જોઈએ અને વાહન પર દિલ્હીની કોઈપણ બાર એસોસિએશન દ્વારા આપવામાં આવેલી માન્ય પાર્કિંગ સ્ટીકર હોવું અનિવાર્ય છે.

જસ્ટિસ અમિત મહાજને ૬ નવેમ્બરના રોજ આ આદેશ પસાર કર્યો હતો. આ નિર્ણય દિલ્હી હાઈકોર્ટ બાર એસોસિએશન દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી એક અરજી પર લેવામાં આવ્યો હતો. આ અરજીમાં નેશનલ કેપિટલ રિજન (NCR) માં રહેતા અને વ્યાવસાયિક ફરજો માટે દિલ્હી આવતા વકીલો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા કાયદેસરના વાહનોને મુક્તિ આપવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.

પીટીઆઈ (PTI) ના અહેવાલ મુજબ, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે કોર્ટના સુચારુ સંચાલન માટે એડવોકેટ્સ અને ન્યાયિક સ્ટાફની હાજરી અનિવાર્ય છે. તેથી, તેમને દિલ્હી બહાર નોંધાયેલા અને BS-VI ઉત્સર્જન ધોરણો પૂર્ણ ન કરતા વાહનો પરના ત્રણ મહિનાના પ્રતિબંધમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે અરજદાર દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવેલી મુશ્કેલીઓને ધ્યાનમાં રાખીને, માન્ય પાર્કિંગ સ્ટીકર ધરાવતી કારોને આ સમયગાળા દરમિયાન અવરજવરની પરવાનગી આપવામાં આવી છે.

સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ મહાજને અવલોકન કર્યું હતું કે સત્તાવાળાઓએ અત્યાર સુધી એ સ્પષ્ટ કર્યું નથી કે જે વાહનો ઓક્ટોબર સુધી પ્રદૂષણમાં ફાળો આપતા નહોતા, તેઓ અચાનક મુખ્ય પ્રદૂષક કેવી રીતે બની ગયા. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે સરકારની નોટિફિકેશનમાં સાર્વભૌમ અને આવશ્યક ફરજો બજાવતા લોકોને પહેલેથી જ મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ન્યાયિક કાર્યમાં કોર્ટને મદદ કરવી એ પ્રથમ દૃષ્ટિએ એક આવશ્યક અને ક્યારેક તાત્કાલિક ફરજ છે. આ ઉપરાંત, સત્તાવાળાઓએ એવો દાવો પણ કર્યો નથી કે તેઓ વકીલો અને સ્ટાફને કોર્ટ સુધી પહોંચવા માટે પર્યાપ્ત પરિવહન સુવિધા પૂરી પાડી રહ્યા છે.

દિલ્હી સરકારે પ્રદૂષણની ચિંતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ૨૩ જૂનના રોજ નિર્ણય લીધો હતો કે ૧ નવેમ્બરથી ૩૧ જાન્યુઆરી સુધી BS-VI ઉત્સર્જન ધોરણો પૂર્ણ ન કરતા દિલ્હી બહારના તમામ નોંધાયેલા વાહનોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ રહેશે.

૬ નવેમ્બરની સુનાવણી દરમિયાન, દિલ્હી હાઈકોર્ટ બાર એસોસિએશનના પ્રમુખ અને વરિષ્ઠ એડવોકેટ એન. હરિહરણે દલીલ કરી હતી કે ઘણા વકીલો ગુરુગ્રામ, ફરીદાબાદ, નોઈડા અને ઘાઝિયાબાદથી ન્યાયિક કાર્યો કરવા માટે દિલ્હી આવે છે. તેથી તેમના બિન-દિલ્હી નોંધાયેલા પ્રી-BS-VI વાહનોને આ પ્રતિબંધમાંથી મુક્તિ મળવી જોઈએ.

એસોસિએશને પોતાની અરજીમાં જણાવ્યું હતું કે સ્વચ્છ હવા અનિવાર્ય છે અને રાજ્ય પાસે વાહન ઉત્સર્જનને નિયંત્રિત કરવાની સત્તા છે, પરંતુ ન્યાયના વહીવટના હિતમાં વકીલોને મુક્તિ આપવી જોઈએ. અરજીમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો કે જ્યારે કોર્ટ દ્વારા જરૂર હોય ત્યારે વકીલોની સમયસર હાજરી લિટિગન્ટ્સ (વાદી-પ્રતિવાદી) અને ન્યાયના વહીવટના હિતમાં હોય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે 'અનિતા કુશવાહા વિરુદ્ધ પુષપ સુદાન' કેસમાં ન્યાય સુધીની પહોંચને અનુચ્છેદ ૧૪ અને ૨૧ ના ભાગ તરીકે ઓળખાવ્યું હતું.

અરજીમાં વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે આ સિદ્ધાંત ન્યાયાલયો સુધીની પહોંચ પર થતી અસરને એક સુસંગત વિચારણા બનાવે છે. આનો અર્થ એ નથી કે પ્રદૂષણ ફેલાવવાની સામાન્ય વિશેષાધિકાર આપવામાં આવે છે, પરંતુ તે સત્તાધિકારીઓને વિચારવાની જરૂર છે કે શું નિયંત્રિત પ્રવેશ દ્વારા સામન્ય હિતો વચ્ચે યોગ્ય સમન્વય સાધી શકાય છે.

કોર્ટે હવે કેન્દ્ર સરકાર અને દિલ્હી સરકારને આ મામલે જવાબ દાખલ કરવા જણાવ્યું છે અને આ અરજીની આગામી સુનાવણી જાન્યુઆરીમાં રાખવામાં આવી છે.