પોલેન્ડમાં બંધારણીય ટ્રિબ્યુનલના અધ્યક્ષને સસ્પેન્ડ કરવાના નિર્ણય સામે ભારે વિરોધ

પોલેન્ડમાં બંધારણીય ટ્રિબ્યુનલના અધ્યક્ષ બોગદાન સ્વેચકોવસ્કીને સસ્પેન્ડ કરવાના નિર્ણય બાદ દેશમાં રાજકીય અસ્થિરતા અને ભારે વિરોધ પ્રદર્શનો જોવા મળી રહ્યા છે. આ વિવાદ એટલો વકર્યો છે કે રાષ્ટ્રપતિ કારોલ નાવરોકીએ સેનેગલની તેમની વિદેશ મુલાકાત અધવચ્ચેથી છોડીને તાત્કાલિક વૉર્સો પરત ફરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ દરમિયાન ટ્રિબ્યુનલના મુખ્યાલયની બહાર પોલીસ તૈનાત કરવામાં આવી છે અને વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓ દ્વારા સરકાર પર 'કુદરતી તખ્તાપલટ' (કૂ) કરવાનો આરોપ લગાવવામાં આવી રહ્યો છે.

NDTVના અહેવાલ મુજબ, આ સમગ્ર કટોકટી ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે બંધારણીય ટ્રિબ્યુનના એક સહકર્મી જજ દ્વારા બે વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. જજ એના કોર્વિન-પિયોટ્રોવસ્કાએ ટ્રિબ્યુનલના અધ્યક્ષ બોગદાન સ્વેચકોવસ્કી અને વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ બાર્ટલોમિય સોચાનસ્કીને તેમની ફરજોમાંથી સસ્પેન્ડ કરવાનો આદેશ બહાર પાડ્યો હતો. કોર્વિન-પિયોટ્રોવસ્કાએ આ બંને ન્યાયાધીશો પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેઓ સંસદીય બહુમતી દ્વારા ચૂંટાયેલા ન્યાયાધીશોના કામમાં અવરોધ ઊભો કરી રહ્યા છે, ન્યાયિક પ્રક્રિયાનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યા છે અને અદાલતને યોગ્ય રીતે કાર્ય કરતા અટકાવી રહ્યા છે.

આ આદેશ સામે ટ્રિબ્યુનલે સખત પ્રતિક્રિયા આપી છે. ટ્રિબ્યુનલે તેની વેબસાઇટ પર સ્પષ્ટતા કરી છે કે અધ્યક્ષ બોગદાન સ્વેચકોવસ્કી અને વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ બાર્ટલોમિય સોચાનસ્કી હજુ પણ તેમના પદો પર જ છે. ટ્રિબ્યુનલે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર લખ્યું છે કે, "આ પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેનાર તમામ વ્યક્તિઓ તખ્તાપલટનો ગુનો કરી રહ્યા છે." અહેવાલો અનુસાર, સરકાર આ બંને ન્યાયાધીશો સામે ફોજદારી કાર્યવાહી કરવાની તૈયારી પણ કરી રહી છે.

અમાર ઉજલાના અહેવાલ મુજબ, ટ્રિબ્યુનલના મુખ્યાલયની બહાર વિરોધ પ્રદર્શન ખૂબ જ તીવ્ર હતું. વિરોધ પક્ષની જમણેરી પાર્ટી 'લો એન્ડ જસ્ટિસ પાર્ટી' (PiS) ના સમર્થકો બહાર એકઠા થયા હતા. પોલીસના ડઝનબંધ અધિકારીઓએ ઇમારતનું રક્ષણ કર્યું હતું. કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓએ સુરક્ષા બેરિકેડ્સ તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જ્યારે અન્ય લોકો "તુસ્ક દેશદ્રોહી છે" ના નારા લગાવી રહ્યા હતા. આ દરમિયાન પોલીસ દ્વારા ત્રણ પ્રદર્શનકારીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હોવાનું પણ જાણવા મળ્યું છે.

રાષ્ટ્રપતિ કારોલ નાવરોકીએ X પર લખ્યું હતું કે, "આવા સમયે, રાષ્ટ્રપતિએ પોલેન્ડમાં હોવા જોઈએ." તેમણે આ ઘટનાને "આંતરિક સુરક્ષા માટે જોખમ" ગણાવ્યું છે અને શનિવારે રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ સાથે તાત્કાલિક ચર્ચા કરવાનું નક્કી કર્યું છે. તેઓ સુપ્રીમ કોર્ટના પ્રથમ પ્રમુખ ઝ્બિગ્નેવ કાપિન્સ્કી સાથે પણ મુલાકાત કરી શકે તેવી શક્યતા છે.

આ વિવાદ મૂળભૂત રીતે વડાપ્રધાન ડોનાલ્ડ તુસ્કની સરકાર અને અગાઉની PiS વહીવટ વચ્ચેના જૂના વિવાદને ફરીથી ચર્ચામાં લાવ્યો છે. આ વિવાદની શરૂઆત ૨૦૧૫માં થઈ હતી જ્યારે જમણેરી લો એન્ડ જસ્ટિસ પાર્ટી સત્તા પર આવી હતી. તે સમયે PiS ની સંસદીય બહુમતીએ બંધારણીય ટ્રિબ્યુલમાં ન્યાયાધીશોની નિમણૂક માટે પગલાં લીધા હતા. આ નિમણૂકો વિવાદાસ્પદ બની હતી કારણ કે PiS બહુમતીએ એવા ત્રણ ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરી હતી જેમના પદો અગાઉની સંસદ દ્વારા પહેલેથી જ ભરી દેવામાં આવ્યા હતા. આના કારણે અદાલતની નિમણૂકોની કાયદેસરતા અને તેની સ્વતંત્રતા પર પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા.

યુરોપિયન કોર્ટ ઓફ હ્યુમન રાઈટ્સ અને યુરોપિયન યુનિયનની કોર્ટ ઓફ જસ્ટિસ દ્વારા બાદમાં એવો ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હતો કે આ ત્રણ ન્યાયાધીશોની નિમણૂક અયોગ્ય રીતે કરવામાં આવી હતી. યુરોપિયન અદાલતોએ એવું પણ ઠેરવ્યું હતું કે પોલેન્ડની બંધારણીય ટ્રિબ્યુલને હવે "સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ ટ્રિબ્યુનલ" તરીકે ગણી શકાય નહીં. ૨૦૨૩માં સત્તા પર આવ્યા બાદ, વડાપ્રધાન ડોનાલ્ડ તુસ્કે કાયદાનું શાસન પુનઃસ્થાપિત કરવા અને અગાઉની PiS સરકાર હેઠળ ન્યાયતંત્રમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારોને ઉલટાવવાનું વચન આપ્યું હતું.

તુસ્ક સરકારનો દલીલો છે કે અગાઉની સરકારે અદાલતો અને ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરવાની પદ્ધતિ બદલીને ન્યાયિક સ્વતંત્રતાને નબળી પાડી હતી. તુસ્ક સરકારે યુરોપિયન અદાલતના ચુકાદાઓનો ઉપયોગ બંધારણીય ટ્રિબ્યુનની કાયદેસરતાને પડકારવા માટે કર્યો છે અને ટ્રિબ્યુનલના ચુકાદાઓ પ્રકાશિત કરવાનું પણ બંધ કરી દીધું છે. બીજી તરફ, નાવરોકી અને તેમના પૂર્વવર્તી એન્ડ્રેઝ ડુડાએ તુસ્કની સૂચિત સુધારાઓને રોકવા માટે તેમના રાષ્ટ્રપતિના વીટો પાવરનો ઉપયોગ કર્યો છે. આના કારણે સરકાર ન્યાયિક સુધારા કરવા માટે સંઘર્ષ કરી રહી છે.

વડાપ્રધાન ડોનાલ્ડ તુસ્કે X પર લખ્યું હતું કે, "કાયદાનું શાસન પુનઃસ્થાપિત કરવું એ આપણી ફરજ છે." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, "PiS ના નેતૃત્વ હેઠળના વર્ષોના કાયદાકીય અરાજકતા પછી, આ એક મુશ્કેલ પ્રક્રિયા છે, જે ક્યારેક પીડાદાયક પણ હોય છે અને તેના માટે નિર્ણાયક પગલાં લેવાની જરૂર છે. બીજો કોઈ રસ્તો નથી." તુસ્ક સરકાર છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી અદાલતના એવા ન્યાયાધીશોને હટાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે જેમની નિમણૂક ૨૦૧૫ થી ૨૦૨૩ દરમિયાન શાસન કરતી PiS સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ અદાલત વારંવાર યુરોપિયન યુનિયનના કાયદાઓ પર પોલેન્ડના કાયદાઓને તરજમાન કરતી હતી, જેના કારણે યુરોપિયન યુનિયને પોલેન્ડની સર્વોચ્ચ અદાલત પર તે સમયની રાષ્ટ્રવાદી રાજકીય સત્તાની ખૂબ નજીક હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.