ભૌગોલિક તણાવ છતાં ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મુસાફરીમાં વૃદ્ધિ

ભારતમાં ભૌગોલિક રાજકીય સંઘર્ષો અને હવાઈ ક્ષેત્રોના બંધ થવા છતાં, આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મુસાફરીના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (DGCA) દ્વારા આપવામાં આવેલા ડેટા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મુસાફરોની સંખ્યા ૬.૧ ટકા વધીને ૭૮.૭ મિલિયન સુધી પહોંચી છે. આ આંકડો ૨૦૨૪-૨૫ ના વર્ષમાં હતી તે ૭૪.૭ મિલિયનથી વધુ છે.

આ વૃદ્ધિ ત્યારે થઈ જ્યારે ભૂરાજકીય સંઘર્ષો અને હવાઈ ક્ષેત્રોના બંધ થવાને કારણે ભારતીય એરલાઇન્સને પશ્ચિમ તરફ જતી ફ્લાઇટ્સના રૂટ બદલવા પડ્યા હતા. ક્યારેક છેલ્લા સમયે બહાર પાડવામાં આવેલા નોટામ્સ (NOTAMs) ને કારણે સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ફ્લાઇટ્સ રદ પણ કરવી પડી હતી. નોટામ્સ એ એરસ્પેસ વપરાશકર્તાઓને હવાઈ ક્ષેત્રમાં સમયસૂચક ફેરફારો, પરિસ્થિતિઓ અથવા જોખમો વિશે ચેતવણી આપતી સૂચનાઓ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરીના કુલ હિસ્સામાં ભારતીય એરલાઇન્સનો હિસ્સો ૪૪.૪ ટકા હતો, જ્યારે વિદેશી એરલાઇન્સનો હિસ્સો ૫૫.૬ ટકા રહ્યો હતો. જો વ્યક્તિગત ઓપરેટરોની વાત કરીએ તો, ઇન્ડિગોનો હિસ્સો સૌથી વધુ ૨૦.૮ ટકા હતો, ત્યારબાદ એર ઇન્ડિયા ૧૨.૯ ટકા સાથે બીજા ક્રમે હતું.

તે જ સમયે, માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ પૂરા થતા નાણાકીય વર્ષમાં સ્થાનિક મુસાફરોની સંખ્યામાં પણ ૧.૧ ટકાનો નજીવો વધારો થયો હતો, જે વધીને ૧૬૭.૪ મિલિયન થઈ હતી. જો સમગ્ર હવાઈ મુસાફરીની વાત કરીએ તો, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં તે ૨.૭ ટકા વધીને ૨૪૬.૧ મિલિયન થઈ હતી, જે અગાઉના વર્ષમાં ૨૩૯.૭ મિલિયન હતી.

સ્થાનિક મુસાફરીના બજારમાં ઇન્ડિગો ૬૩ ટકા હિસ્સા સાથે સૌથી મોટું સ્થાન ધરાવે છે, ત્યારબાદ એર ઇન્ડિયા ૧૩.૬ ટકા અને એર ઇન્ડિયા એક્સપ્રેસ ૬.૩ ટકા હિસ્સા સાથે છે.

DGCA ના ડેટામાં અકસ્માતો અંગે પણ માહિતી આપવામાં આવી છે. કેલેન્ડર વર્ષ ૨૦૨૫ માં કુલ ૧૧ વિમાન અકસ્માતો થયા હતા, જે ૨૦૨૪ ના વર્ષમાં થયેલા ૬ અકસ્માતો કરતા વધુ છે. આ ૧૧ અકસ્માતોમાંથી એક અકસ્માત શેડ્યૂલ એરલાઇન સાથે સંકળાયેલ હતો, પાંચ અકસ્માતો નોન-શેડ્યૂલ ઓપરેટરો સાથે અને બાકીના પાંચ અકસ્માતો ફ્લાઇંગ ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યુટ સાથે જોડાયેલા હતા. જોકે, ગંભીર ઘટનાઓની સંખ્યા ૨૦૨૪ માં નવ હતી તેનાથી ઘટીને ૨૦૨૫ માં છ થઈ હતી. આ છ ગંભીર ઘટનાઓમાંથી ત્રણ શેડ્યૂલ ઓપરેટરો સાથે અને ત્રણ વિદેશી ઓપરેટરો સાથે સંકળાયેલી હતી.

માલસામાન (કાર્ગો) ના ટ્રાફિકમાં પણ મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. શેડ્યૂલ એરલાઇન્સ દ્વારા લઈ જવામાં આવેલા સ્થાનિક કાર્ગોમાં ૨૪ ટકાનો વધારો થયો હતો, જે ૨૦૨૪-૨૫ ના ૭.૮૯ લાખ મેટ્રિક ટનથી વધીને નાણાકીય વર્ષ ૨૬ માં ૯.૭૮ લાખ મેટ્રિક ટન થયો હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્ગો ટ્રાફિકમાં ૨૦.૬ ટકાનો વધારો થયો હતો, જે અગાઉના વર્ષના ૧૭.૬૬ લાખ ટનથી વધીને ૨૧.૩ લાખ ટન થયો હતો. આ આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્ગોના આંકડામાં માત્ર ફ્રેઇટનો જ સમાવેશ થાય છે.

મુસાફરીની માંગ દર્શાવતું રેવન્યુ પેસેન્જર કિલોમીટર્સ (RPK) ૨.૪ ટકા વધીને ૧૬૪.૩ અબજ થયું હતું, જ્યારે એરલાઇન ક્ષમતા દર્શાવતું એવેલેબલ સીટ કિલોમીટર્સ (ASK) ૩.૮ ટકા વધીને ૧૯૨.૯ અબજ થયું હતું.

ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (DGCA) એ ભારતની સિવિલ એવિએશન ક્ષેત્રની નિયમનકારી સંસ્થા તરીકે કામ કર્યું હતું.