એલ નીનોના પ્રભાવથી ૨૦૨૬ સૌથી ગરમ વર્ષોમાં બીજું વર્ષ બનશે

વૈશ્વિક તાપમાનમાં સતત થઈ રહેલા વધારાને કારણે વર્ષ ૨૦૨૬ ઇતિહાસનું બીજા નંબરનું સૌથી ગરમ વર્ષ બની શકે છે. બેંગકોક પોસ્ટના અહેવાલ મુજબ, યુરોપિયન યુનિયનના ક્લાયમેટ મોનિટર દ્વારા કરવામાં આવેલી આગાહીમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે એક અત્યંત શક્તિશાળી 'એલ નીનો' હવામાન પેટર્ન માનવ-સર્જિત ગ્લોબલ વોર્મિંગની ગતિને તેજ કરી રહી છે, જેના કારણે તાપમાનમાં આ વધારો જોવા મળી શકે છે.

કોપરનિકસ ક્લાયમેટ ચેન્જ સર્વિસ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા માસિક બુલેટિનમાં જણાવાયું છે કે ૨૦૨૬માં વૈશ્વિક તાપમાન પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સ્તરો કરતાં ૧.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ વધવાની લગભગ પૂરેપૂરી શક્યતા છે. આ ઉપરાંત, ૨૦૨૩ થી ૨૦૨૬ સુધીની ચાર વર્ષની સરેરાશ પણ ૧.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસની મર્યાદા વટાવી શકે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે પેરિસ કરારમાં આબોહવા પરિવર્તનની ગંભીર અસરોને રોકવા માટે ૧.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હતી.

કોપરનિકસના જણાવ્યા અનુસાર, ચાલુ વર્ષે ૨૦૨૪ના સૌથી ગરમ વર્ષના રેકોર્ડની બરાબરી કરવાની અથવા તેને વટાવી જવાની ૨૦% શક્યતા છે. તાજેતરમાં ઓક્ટોબર મહિનો ઇતિહાસનો સૌથી ગરમ મહિનો રહ્યો છે, જેમાં સરેરાશ વૈશ્વિક સપાટીનું હવા તાપમાન પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સમય (૧૮૫૦-૧૯૦૦) કરતા ૧.૭૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધુ હતું. આ સતત ત્રીજો મહિનો હતો જ્યારે તાપમાન ૧.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ નોંધાયું હતું.

યુરોપિયન સેન્ટર ફોર મીડિયમ-રેન્જ વેધર ફોરકાસ્ટ્સ (ECMWF) માં ક્લાયમેટના સ્ટ્રેટેજિક લીડ સમંથા બર્ગેસે જણાવ્યું હતું કે, "ઓક્ટોબરમાં વૈશ્વિક ગરમીની પેટર્ન ચાલુ રહી છે, જેમાં વૈશ્વિક અને સપાટીના સમુદ્રના તાપમાનમાં રેકોર્ડબ્રેક વધારો થયો છે." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, "એક અસાધારણ રીતે શક્તિશાળી એલ નીનો પહેલેથી જ માનવીય પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા ગરમ થયેલા વાતાવરણમાં વધુ ગરમી ઉમેરી રહ્યો છે."

ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે એલ નીનો આ સમયગાળા દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર પહોંચશે, જેનાથી વિશ્વભરમાં ગંભીર હવામાનની ઘટનાઓનું જોખમ વધશે. વર્લ્ડ મેટીરિયોલોજિકલ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WMO) એ આના પરિણામે આવનારા દુષ્કાળ અને પૂર અંગે ચેતવણી આપી છે. આ સાથે એવી આગાહીઓ પણ છે કે ૨૦૨૭માં તાપમાન વધુ વધી શકે છે, જે તેને ઇતિહાસનું સૌથી ગરમ વર્ષ બનાવી શકે છે અને હાલના ક્લાયમેટ બેલેન્સ માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે.

કોપરનિકસના જણાવ્યા મુજબ, ગયા મહિને પેસિફિક ઝોનના એક મુખ્ય વિસ્તારમાં તાપમાનનો સર્વકાલીન રેકોર્ડ નોંધાયો હતો. એલ નીનો એ કુદરતી ક્લાયમેટ સાયકલનો ગરમ તબક્કો છે, જે ટ્રોપિકલ પેસિફિકમાં સમુદ્રના તાપમાનમાં વધારો કરે છે. આના કારણે હવામાનમાં ફેરફાર થાય છે, જે દુષ્કાળ અને પૂરના જોખમને વધારે છે અને માનવ-સર્જિત ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસરને વધુ ગંભીર બનાવે છે.

આ ચેતવણીઓ એવા સમયે આવી છે જ્યારે વિવિધ દેશો તુર્કીમાં યોજાનારા બે અઠવાડિયાના COP31 ક્લાયમેટ સમિટ માટે તૈયારી કરી રહ્યા છે. આ વર્ષ દરમિયાન નેપાળમાં જીવલેણ પૂર, યુરોપમાં ભીષણ હીટવેવ અને ઇન્ડોનેશિયામાં મોટા જંગલના આગની ઘટનાઓ બની છે. ૨૦૧૫ના પેરિસ સમિટમાં દેશોએ ગ્લોબલ વોર્મિંગને પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સ્તરોથી ૨ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે રાખવા અને ૧.૫ ડિગ્રી સુધી મર્યાદિત રાખવાના પ્રયાસો કરવા સહમતિ દર્શાવી હતી. જોકે, સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ સપ્ટેમ્બરમાં જાહેર કર્યું હતું કે આગામી કેટલાક વર્ષોમાં ૧.૫ ડિગ્રીનો લાંબા ગાળાનો લક્ષ્યાંક ચૂકી જવામાં આવશે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે તાપમાનને ઝડપથી નીચે લાવવા માટે અશ્મિભૂત ઇંધણ (fossil fuels) માંથી થતા ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરવો અત્યંત આવશ્યક છે.