વિદેશી સ્ટોક બ્રોકર પસંદ કરતી વખતે આ બાબતો તપાસવાની સલાહ

ભારતથી અમેરિકાના શેર ખરીદવા હવે એપ્લિકેશન દ્વારા સરળ બન્યા છે, પરંતુ રોકાણકારોએ આ એપ્લિકેશન પાછળ કઈ સંસ્થા છે અને તેનું નિયમન કોણ કરે છે તે જાણવું અત્યંત જરૂરી છે. બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, રોકાણકારોએ માત્ર એપ્લિકેશનના દેખાવ પર ધ્યાન આપવાને બદલે તેની પાછળની વ્યવસ્થા તપાસવી જોઈએ.

તાજેતરમાં બોર્ડરલેસ (અગાઉ સ્ટોકલ) ના કેટલાક રોકાણકારોએ અમેરિકન સિક્યોરિટીઝ ધરાવતા ખાતાઓમાં ₹૮૦ કરોડથી ₹૧૦૦ કરોડ વચ્ચેના અનધિકૃત વ્યવહારોના આક્ષેપો કર્યા હતા. કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની તપાસમાં ફિશિંગ અથવા સોશિયલ એન્જિનિયરિંગના સંકેતો મળ્યા છે અને પ્લેટફોર્મ પર કોઈ ભંગ થયો હોવાના પુરાવા મળ્યા નથી. આ મામલો હાલ તપાસ હેઠળ છે. આ ઘટનાએ એ પ્રશ્ન ઉભો કર્યો છે કે રોકાણકારોના શેર ખરેખર કોણ રાખે છે અને સમસ્યાના સમયે કોનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.

મોટાભાગની વિદેશી રોકાણ એપ્લિકેશનો કોઈ વિદેશી બ્રોકરના માળખા પર આધારિત હોય છે જે ખરેખર ખાતું સંભાળે છે. બોર્ડરલેસના કિસ્સામાં, ભારતીય પ્લેટફોર્મ અને તેના યુએસ પાર્ટનર બ્રોકર વચ્ચે જવાબદારીને લઈને મતભેદ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. ગિફ્ટ સિટીમાં વ્યુટ્રેડ ઇન્ટરનેશનલ IFSC ના સીઈઓ રોનિત કરે જણાવે છે કે રોકાણકારોએ હંમેશા એ જાણવું જોઈએ કે અંતે કયો કેરીંગ બ્રોકર અથવા બેંક જોડાયેલી છે. તેમણે બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડને જણાવ્યું કે પ્રમોશનલ મટીરિયલ પર આધાર રાખવાને બદલે પ્લેટફોર્મ કેટલા સમયથી કાર્યરત છે, તેને કોણ ચલાવે છે અને રેડિટ તથા X જેવા ફોરમ પર વપરાશકર્તાઓના પ્રતિસાદ કેવા છે તે તપાસવું જોઈએ. તેમણે નિયમનકારી બ્રોકર અને કસ્ટોડિયન વિશેની વિગતો વાંચવાની સલાહ આપી છે.

યુટ્યુબર અમિત ઉપાધ્યાયે બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડને જણાવ્યું કે, મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે શું ભારતીય એપ આખા સંબંધને નિયંત્રિત કરે છે કે માત્ર ગ્રાહકોને વિદેશી બ્રોકર સુધી પહોંચાડે છે. જો એપ માત્ર રિફરલનું કામ કરતી હોય, તો બ્રોકર દ્વારા ઓનબોર્ડિંગમાં વિલંબ થાય અથવા શરતો બદલાય તો એપ પાસે કોઈ સત્તા હોતી નથી. તેમણે એક અનુભવ શેર કર્યો કે એક એપમાં ખાતું ખોલતા પાંચ દિવસ લાગ્યા હતા કારણ કે નિયંત્રણ બ્રોકર પાસે હતું.

સેબી-રજિસ્ટર્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઈઝર અને PersonalFinancePlan.in ના સ્થાપક દીપેશ રઘાવે ઇન્ટરેક્ટિવ બ્રોકર્સ જેવા પ્લેટફોર્મ પસંદ કરવાની સલાહ આપી છે જે આખી ચેઇનને અંત સુધી નિયંત્રિત કરે છે, જેથી વચ્ચેના સ્તરો (લેયર્સ) ઓછા રહે. ટેક પ્રોફેશનલ અને યુટ્યુબર પ્રણય કપૂરે પણ બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડને જણાવ્યું કે તેમણે વચેટિયા ન હોવાને કારણે અને ઓછા બ્રોકરેજ માટે ઇન્ટરેક્ટિવ બ્રોકર્સ પસંદ કર્યું છે.

નિયમન બાબતે દીપેશ રઘાવે ચેતવણી આપી છે કે સેબી વિદેશી રોકાણોનું નિયમન કરતું નથી. જો સેબી દ્વારા નિયંત્રિત ન હોય તેવી કોઈપણ રોકાણમાં સમસ્યા આવે, તો રોકાણકાર સેબી પાસે કોઈ રજૂઆત કરી શકતા નથી અને સાબિત કરવાની જવાબદારી રોકાણકારની હોય છે કે તેમની ભૂલ નથી. બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, જો ભારતીય એન્ટિટી સેબી-રજિસ્ટર્ડ હોય તો પણ તેના વિદેશી પાર્ટનરની તમામ પ્રવૃત્તિઓ આપોઆપ ભારતીય નિયમનો હેઠળ આવતી નથી.

રોનિત કરેએ ગિફ્ટ સિટી (IFSC) ને એક વિકલ્પ તરીકે દર્શાવ્યું છે, જ્યાં ભારતીય નિયમનકારો ફંડ ટ્રેઇલ અને ટ્રેડ રેકોર્ડ જોઈ શકે છે. પાત્રતા અને ટેક્સ નિયમોને આધીન રહીને રહેવાસી રોકાણકારો IFSC દ્વારા રોકાણ કરી શકે છે. રોકાણકારો ઘણીવાર વીમા પર આધાર રાખે છે, પરંતુ અમેરિકન બ્રોકર્સ સામાન્ય રીતે સિક્યોરિટીઝ ઇન્વેસ્ટર પ્રોટેક્શન કોર્પોરેશન (SIPC) દ્વારા કવર હોય છે, જે પ્રતિ ગ્રાહક મહત્તમ $૫,૦૦,૦૦૦ સુધીનું રક્ષણ આપે છે, જેમાં રોકડના મહત્તમ $૨,૫૦,૦૦૦ નો સમાવેશ થાય છે.