નિર્મલા સપ્રેની ધારાસભ્ય તરીકેની સદસ્યતા પર ૨ મહિનામાં નિર્ણય લેવા સુપ્રીમનો આદેશ

મધ્ય પ્રદેશની બીના વિધાનસભા બેઠકના ધારાસભ્ય નિર્મલા સપ્રેની સદસ્યતાને લઈને ચાલી રહેલા લાંબા વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ અને કડક નિર્દેશ આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે મધ્ય પ્રદેશ વિધાનસભાના અધ્યક્ષને સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ નિર્મલા સપ્રે વિરુદ્ધ દાખલ કરવામાં આવેલી અયોગ્યતાની અરજી પર આગામી ૨ મહિનાની અંદર અંતિમ નિર્ણય લે. આ સમગ્ર મામલો પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા સાથે જોડાયેલો છે અને આ અરજી છેલ્લા ૨ વર્ષથી વધુ સમયથી વિધાનસભામાં પેન્ડિંગ પડી હતી.

આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયમૂર્તિ જૉયમાલ્ય બાગચી અને ન્યાયમૂર્તિ વી. મોહનાની પીઠે સુનાવણી કરી હતી. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બંધારણની દસમી અનુસૂચિ હેઠળ દાખલ કરવામાં આવતી અયોગ્યતાની અરજીઓ પર ખૂબ જ ઝડપથી નિર્ણય લેવો અનિવાર્ય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટના અગાઉના વલણ સાથે અસંમતિ વ્યક્ત કરી હતી. હાઈકોર્ટે વિધાનસભા અધ્યક્ષને કોઈ ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં નિર્ણય લેવાનો નિર્દેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, જેને સુપ્રીમ કોર્ટે યોગ્ય માન્યો નથી.

નિર્મલા સપ્રે વિરુદ્ધ આ અયોગ્યતાની અરજી મધ્ય પ્રદેશ વિધાનસભામાં વિપક્ષના નેતા ઉમંગ સિંઘારે દાખલ કરી હતી. અરજીમાં ગંભીર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે નિર્મલા સપ્રેએ સ્વેચ્છાએ કોંગ્રેસ પક્ષની સદસ્યતા છોડી દીધી છે અને તેઓ ભાજપની રાજકીય ગતિવિધિઓમાં સક્રિયપણે સામેલ થઈ ગયા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે નિર્મલા સપ્રે ૨૦૨૩ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસની ટિકિટ પર સાગર જિલ્લાની બીના બેઠક પરથી ચૂંટાઈ આવ્યા હતા. આરોપ મુજબ, મે ૨૦૨૪માં લોકસભા ચૂંટણીના પ્રચાર દરમિયાન તેઓ મુખ્યમંત્રી મોહન યાદવની હાજરીમાં ભાજપના મંચ પર જોવા મળ્યા હતા અને તેમણે ભાજપમાં જોડાવાની જાહેરાત પણ કરી હતી.

બીજી તરફ, નિર્મલા સપ્રેએ આ તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમણે ન તો કોંગ્રેસ પક્ષમાંથી રાજીનામું આપ્યું છે અને ન તો તેમણે સત્તાવાર રીતે ભાજપની સદસ્યતા સ્વીકારી છે. આ વિવાદને કારણે ઉમંગ સિંઘારે અગાઉ મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટમાં અરજી કરીને વિધાનસભા અધ્યક્ષને સમયમર્યાદામાં નિર્ણય લેવાનો આદેશ આપવા માંગ કરી હતી. ત્યારે હાઈકોર્ટે એવું અવલોકન કર્યું હતું કે વિધાનસભા અધ્યક્ષ સમક્ષ કાર્યવાહી ચાલી રહી છે અને તેમાં તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરવાની કોઈ જરૂર નથી. હાઈકોર્ટે સપ્રેના ઇનકારને પણ ધ્યાનમાં લીધો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આ અભિગમ સાથે અસંમતિ દર્શાવતા કહ્યું કે, ભલે કોઈ મામલામાં તાત્કાલિક ઉતાવળ ન દેખાતી હોય અથવા વિધાનસભાનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થવામાં હજુ સમય બાકી હોય, પરંતુ દસમી અનુસૂચિ હેઠળની અરજીઓનો નિકાલ હંમેશા ઝડપથી થવો જોઈએ. અરજીકર્તા ઉમંગ સિંઘાર વતી વરિષ્ઠ વકીલ વિવેક તન્ખાએ પક્ષ રજૂ કર્યો હતો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે આ મામલો બંધારણની દસમી અનુસૂચિની ગરિમા માટે અત્યંત મહત્વનો છે. તન્ખાએ કોર્ટમાં જણાવ્યું હતું કે સપ્રે કોંગ્રેસ છોડીને બીજા રાજકીય પક્ષ સાથે પ્રચાર કરી રહ્યા છે, તેમ છતાં વિધાનસભા અધ્યક્ષ સ્તરે કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ પક્ષોની દલીલો અને અરજીના લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ હોવાને ધ્યાનમાં રાખીને વિધાનસભા અધ્યક્ષને ૨ મહિનાની અંદર નિર્ણય લેવાનો આદેશ આપ્યો છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે પોતે નિર્મલા સપ્રેની અયોગ્યતા અંગે કોઈ અંતિમ ચુકાદો આપ્યો નથી. હવે આ મામલે અંતિમ નિર્ણય લેવાની જવાબદારી સંપૂર્ણપણે વિધાનસભા અધ્યક્ષની રહેશે.

નિર્મલા સપ્રે મધ્ય પ્રદેશના સાગર જિલ્લાની બીના વિધાનસભા બેઠકનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા ધારાસભ્ય હતા. તેઓ ૨૦૨૩ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના ઉમેદવાર તરીકે વિજયી બન્યા હતા. પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો, જે બંધારણની દસમી અનુસૂચિમાં સમાવિષ્ટ છે, તે ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓને પક્ષ બદલવા બદલ ગેરલાયક ઠેરવવાની જોગવાઈ કરે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય રાજકીય સ્થિરતા જાળવવાનો છે.