ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન ક્રૂડ અને એલપીજી વહાણો ખરીદવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે

ભારતની સૌથી મોટી તેલ રિફાઇનરી, ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC), પશ્ચિમ એશિયાના સંકટને કારણે શિપિંગ ક્ષેત્રે ઊભા થયેલા જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને ક્રૂડ ઓઇલ અને લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) વહાણો ખરીદવાની યોજના બનાવી રહી છે. હોર્મુઝના સામુદ્ર માર્ગ પાસે શિપિંગમાં અવરોધો અને માલસામાનના પરિવહન ખર્ચમાં થયેલા મોટા વધારાને કારણે કંપની પોતાની ઉર્જા સપ્લાય ચેઇન પર વધુ નિયંત્રણ મેળવવા માંગે છે.

કંપનીના નાણાં નિયામક અનુજ જૈને જણાવ્યું હતું કે કંપનીના બોર્ડ દ્વારા કેટલાક વહાણોની ખરીદીને મંજૂરી આપી દેવામાં આવી છે અને તેના માટેના ટેન્ડરો પણ કેટલાંક મહિના પહેલા જ બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા. જૈને વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે હવે દેશની તેલ ક્ષેત્રની કંપનીઓએ શિપિંગ ક્ષેત્ર પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. આ ઉપરાંત, કંપની ભારત સરકારની 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલ હેઠળ ભારતમાં જ વહાણો બનાવવાની શક્યતાઓ પણ તપાસી રહી છે.

પરંપરાગત રીતે ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન ટાઇમ-ચાર્ટર અને વોયેજ-ચાર્ટર વહાણોના મિશ્રણ પર નિર્ભર રહી છે, પરંતુ હવે તેની વ્યૂહરચનામાં ફેરફાર થઈ રહ્યો છે. કંપની હાલમાં ત્રણ અભિગમો પર વિચાર કરી રહી છે: હાલના ચાર્ટર વ્યવસ્થાઓનું આયોજન કરવું, પોતાના વહાણોની માલિકી મેળવવી અને સ્થાનિક વહાણ નિર્માણને ટેકો આપવો. પશ્ચિમ એશિયામાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે હોર્મુઝના સામુદ્ર માર્ગ પાસે વ્યાપારી હિલચાલમાં અવરોધ આવી રહ્યો છે, જેનાથી ફ્રેટ રેટ્સ અને યુદ્ધ-જોખમ વીમાના ખર્ચમાં વધારો થયો છે.

હાલમાં ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન પાસે ટાઇમ ચાર્ટર પર ત્રણ ક્રૂડ ઓઇલ વહાણો અને નવ એલપીજી વહાણો છે. જૈને જણાવ્યું હતું કે આ વ્યવસ્થાઓને કારણે વર્તમાન સંકટ દરમિયાન નોંધપાત્ર ખર્ચમાં બચત થઈ છે. કંપનીના ટાઇમ-ચાર્ટર ક્રૂડ વહાણોનો ખર્ચ પ્રતિ બેરલ આશરે $૨-૨.૫૦ જેટલો છે, જ્યારે સ્પોટ માર્કેટમાં આ દર $૮-૧૦ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયો છે. તેવી જ રીતે, એલપીજી ફ્રેટ રેટ્સ જે સામાન્ય રીતે પ્રતિ ટન $૪૦ હોય છે, તે સ્પોટ માર્કેટમાં વધીને $૧૬૦-૧૮૦ પ્રતિ ટન થઈ ગયા છે.

ક્રૂડ ખરીદીમાં વિવિધતા લાવવા અને સપ્લાયમાં આવતા અવરોધોના જોખમને ઘટાડવા માટે કંપની આ વ્યૂહરચના અપનાવી રહી છે. જૈને જણાવ્યું કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ છ મહિના દરમિયાન કંપનીએ તેની ક્રૂડ જરૂરિયાતોના ૫૫ ટકા રશિયા પાસેથી મેળવ્યા હતા, જ્યારે મધ્ય પૂર્વના દેશોનો હિસ્સો ૨૪ ટકા હતો. આ ઉપરાંત, આફ્રિકાનો હિસ્સો આશરે ૧૦ ટકા, બ્રાઝિલનો ૭ ટકા, યુએસનો ૨-૫ ટકા અને વેનેઝુએલાનો ૩-૪ ટકા હતો. કંપની રશિયા પાસેથી શ્રેષ્ઠ કિંમતે ક્રૂડ ખરીદવાનું ચાલુ રાખી રહી છે અને વેનેઝુએલાના ક્રૂડ પર પણ પ્રક્રિયા કરી રહી છે.

કંપનીએ સ્પોટ ખરીદી પર પણ નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૭ ના પ્રથમ છ મહિનામાં ક્રૂડ સોર્સિંગમાં સ્પોટ ઈમ્પોર્ટ્સનો હિસ્સો આશરે ૮૭ ટકા હતો, જે અગાઉના નાણાકીય વર્ષમાં આશરે ૫૦ ટકા હતો. જૈને જણાવ્યું હતું કે વૈશ્વિક ક્રૂડ બજારમાં અસ્થિરતા હોવા છતાં કંપની બેન્ચમાર્ક કિંમતો સામે ડિસ્કાઉન્ટ મેળવવામાં સફળ રહી છે. સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં બેન્ચમાર્ક ક્રૂડ પર ચૂકવવામાં આવેલ પ્રીમિયમ અથવા ડિસ્કાઉન્ટની રેન્જ $૫ પ્રતિ બેરલના ડિસ્કાઉન્ટથી લઈને $૧૨ પ્રતિ બેરલના પ્રીમિયમ સુધીની હતી, જે અગાઉના ક્વાર્ટરમાં શૂન્યથી $૧૮ પ્રતિ બેરલની રેન્જમાં હતી.

ફેબ્રુઆરીના અંતમાં યુએસ-ઈરાન વચ્ચેના તણાવ વધતા તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો હતો. જૈને જણાવ્યું કે ફેબ્રુઆરીમાં ભારતીય બાસ્કેટ ક્રૂડ સરેરાશ $૬૫-૭૦ પ્રતિ બેરલ હતું, જે પ્રથમ ક્વાર્ટર દરમિયાન મોટાભાગે $૧૦૦ થી ઉપર રહ્યું હતું અને ઓક્ટોબર મહિનામાં તે સરેરાશ $૧૨૦ પ્રતિ બેરલ હતું.

સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધો હોવા છતાં, ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશને રિફાઇનરી કામગીરીનું સ્તર જાળવી રાખ્યું છે અને ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરી વધારીને આશરે ૩૯ દિવસ સુધી પહોંચાડી છે, જે સામાન્ય રીતે ૩૩-૩૫ દિવસ હોય છે. કંપની પાસે ૨૦ દિવસનો એલપીજી સ્ટોક અને ૨૩-૨૫ દિવસનો પેટ્રોલ અને ડીઝલનો સ્ટોક પણ છે.

કંપનીએ સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં ₹૨૧,૬૩૦ કરોડનો ચોખ્ખો નફો નોંધાવ્યો છે, જે અગાઉના ક્વાર્ટરમાં ₹૨,૬૬૧ કરોડનું નુકસાન અને અગાઉના વર્ષના સમાન સમયગાળામાં ₹૭,૬૧૦ કરોડનો નફો હતો. ઇન્વેન્ટરી ગેઇન અને વિવિધ વ્યવસાયોમાં સુધારેલા પ્રદર્શનને કારણે આ નફામાં વધારો થયો હોવાનું કંપનીએ જણાવ્યું હતું.

ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન ભારતની સૌથી મોટી તેલ રિફાઇનરી હતી.