બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓ માટે I4C અને CERT-In દ્વારા સાયબર હુમલાની ચેતવણી

ભારત સરકારના ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલયની એજન્સી CERT-In એ બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓને AI-સંચાલિત સાયબર હુમલાઓ અંગે ગંભીર ચેતવણી આપી છે. આજ તકના અહેવાલ મુજબ, આ બંને એજન્સીઓએ બેંકો, નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપનીઓ (NBFCs), ફિનટેક પ્લેટફોર્મ્સ, પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ અને પેમેન્ટ ગેટવે સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓ માટે સુરક્ષા એડવાઇઝરી જારી કરી છે.

આ એડવાઇઝરીમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે સાયબર અપરાધીઓ હવે નાણાકીય લાભ મેળવવા માટે AI એજન્ટોનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. દેશમાં ડિજિટલ બેંકિંગ અને ઓનલાઇન પેમેન્ટના વધતા ઉપયોગને કારણે ઠગ્ગોએ હુમલાની નવી પદ્ધતિ અપનાવી છે. પરંપરાગત હેકિંગના બદલે, હવે અપરાધીઓ AI એજન્ટોની મદદથી ડિજિટલ સિસ્ટમ્સને નિશાન બનાવી રહ્યા છે. આ ટેકનોલોજી દ્વારા મશીનની ઝડપે સિસ્ટમની નબળાઈઓ શોધીને કરોડો રૂપિયાના અનધિકૃત ટ્રાન્ઝેક્શન કરી શકાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ફંડ ડિસ્બર્સમેન્ટ સિસ્ટમ અને પેમેન્ટ API દ્વારા કરોડો રૂપિયાના અનધિકૃત વ્યવહારો સામે આવ્યા છે.

તપાસ એજન્સીના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ૫,૮૮૪ AI એજન્ટો સતત લાઈવ રહીને ફિનટેક કંપનીઓને નિશાન બનાવી રહ્યા છે, જેનાથી સુરક્ષા એજન્સીઓની ચિંતા વધી છે. જોકે, અહીં એક મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે કે I4C ની સત્તાવાર એડવાઇઝરીમાં ૫,૮૮૪ AI એજન્ટોની સંખ્યાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી. સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં માત્ર AI એજન્ટો દ્વારા થતા સ્વચાલિત સાયબર હુમલાઓ અને કરોડો રૂપિયાના અનધિકૃત ટ્રાન્ઝેક્શનના જોખમની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.

બીજી તરફ, AI Attacker Threat Research ની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે સાયબર હુમલાઓ સાથે જોડાયેલા ૫,૮૮૪ IP એડ્રેસની ઓળખ કરવામાં આવી છે. આ IP એડ્રેસ ઘટના રિપોર્ટ, સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ અને અન્ય તકનીકી પુરાવાઓના આધારે નોંધવામાં આવ્યા છે. આ હોસ્ટિંગ નેટવર્ક વિશ્વના ૬૦ દેશોમાં ફેલાયેલું હોવાનું અનુમાન છે. આ આંકડાઓ મુજબ, એશિયામાં ૨,૯૫૪ અને ઉત્તર અમેરિકામાં ૨,૩૯૭ IP એડ્રેસ નોંધાયા છે. તેમ છતાં, આ IP એડ્રેસની સંખ્યાને સીધી રીતે સક્રિય AI એજન્ટોની સંખ્યા તરીકે ગણી શકાય નહીં.

AI એજન્ટો દ્વારા કરવામાં આવતા હુમલાઓની પદ્ધતિ પરંપરાગત હેકિંગ કરતા અલગ છે. અપરાધીઓ સૌ પ્રથમ કોઈ બેંક કે નાણાકીય સંસ્થાના ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની નબળાઈઓ શોધે છે. ત્યારબાદ, AI આધારિત ટૂલ્સ અને Agentic AI Framework ની મદદથી આ નબળાઈઓનો લાભ લેવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. આ ટેકનોલોજી દ્વારા હુમલાની ઘણી પ્રક્રિયાઓને સ્વચાલિત (automate) કરી શકાય છે, જેના કારણે ખૂબ જ ઓછા સમયમાં મોટી સંખ્યામાં ડિજિટલ પ્રવૃત્તિઓ ચલાવવી શક્ય બને છે.

સત્તાવાર એડવાઇઝરીમાં જણાવ્યા અનુસાર, સાયબર અપરાધીઓ મુખ્યત્વે ચાર તબક્કામાં આ હુમલાઓને અંજામ આપી શકે છે. પ્રથમ તબક્કામાં, તેઓ નબળા સોફ્ટવેર અને સર્વરને નિશાન બનાવે છે. બીજા તબક્કામાં, પેમેન્ટ API અને ફંડ ટ્રાન્સફર સિસ્ટમ સુધી પહોંચ મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. ત્રીજા તબક્કામાં, અનધિકૃત રીતે ટ્રાન્સફર કરવામાં આવેલી રકમને 'મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ' (Mule Accounts) દ્વારા અલગ-અલગ ખાતાઓમાં મોકલવામાં આવે છે. અંતિમ તબક્કામાં, તેઓ ડિજિટલ પુરાવાઓ ભૂંસી નાખે છે જેથી તપાસ એજન્સીઓથી બચી શકાય.

હુમલાખોરો ખાસ કરીને એવા સોફ્ટવેર, સર્વર અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની ઓળખ કરે છે જેમને સમયસર અપડેટ કરવામાં આવ્યા નથી. ઘણી નાણાકીય સંસ્થાઓના ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલા સર્વર અને IT સિસ્ટમ્સ ખોટા કોન્ફિગરેશનને કારણે નબળા રહી જાય છે. અપરાધીઓ આ તકનીકી ખામીઓનો ઉપયોગ કરીને સિસ્ટમમાં અનધિકૃત પ્રવેશ મેળવે છે અને એકવાર પ્રવેશ મળ્યા પછી, તેઓ નેટવર્કના અન્ય ભાગો સુધી પહોંચવાનો રસ્તો શોધે છે.

આ ઉપરાંત, ગ્રાહકોની ફરિયાદ નોંધવા માટે બનાવવામાં આવેલા ઓનલાઇન ઇન્ટરફેસ પણ સાયબર અપરાધીઓના નિશાના પર હોય છે. જો આ પ્લેટફોર્મની સુરક્ષા નબળી હોય, તો હુમલાખોરો તેના દ્વારા કંપનીના આંતરિક ડિજિટલ નેટવર્ક સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. આ રીતે, એક સામાન્ય દેખાતું ઓનલાઇન ઇન્ટરફેસ પણ સમગ્ર નાણાકીય સિસ્ટમ માટે મોટું જોખમ ઊભું કરી શકે છે.