જેકે બેંકની નવી અનામત નીતિ સામે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ભારે વિરોધ

જમ્મુ અને કાશ્મીર બેંકે ૧૪૦૦ ખાલી જગ્યાઓ ભરવા માટે નવી સુધારેલી અનામત નીતિ લાગુ કરી છે, જેના કારણે શ્રીનગરમાં રાજકીય ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. ધ હિંદુના અહેવાલ મુજબ, સોમવાર, ૯ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ આ નીતિના અમલીકરણ બાદ પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષો, ધાર્મિક અને સામાજિક સંસ્થાઓએ તેનો ઉગ્ર વિરોધ કર્યો છે. અનેક લોકોએ આ નીતિને અનામતની આડમાં કરવામાં આવેલું 'બહિષ્કારનું કાર્ય' ગણાવ્યું છે.

બેંક દ્વારા કુલ ૧૪૦૦ જગ્યાઓ ભરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જેમાં ૩૨૩ પ્રોબેશનરી ઓફિસર્સ અને ૧૦૩૩ બેંકિંગ એસોસિયેટ્સની પોસ્ટનો સમાવેશ થાય છે. આ ભરતી પ્રક્રિયા નવી અનામત નીતિ મુજબ હાથ ધરવામાં આવશે. આ નીતિ હેઠળ બેંકે ઓપન મેરિટ માટે ૪૦% અને અનામત શ્રેણીઓ માટે ૬૦% જગ્યાઓ ફાળવવાનું નક્કી કર્યું છે. અનામતની વિગતવાર વહેંચણીમાં અનુસૂચિત જાતિ માટે ૮%, અનુસૂચિત જનજાતિ માટે ૨૦%, અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) માટે ૮%, વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LoC) અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદના રહેવાસીઓ માટે ૪%, પછાત વિસ્તારના રહેવાસીઓ (RBA) માટે ૧૦% અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગો (EWS) માટે ૧૦% અનામત રાખવામાં આવ્યું છે.

આ નવી નીતિમાં વયમર્યાદામાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. ઓપન મેરિટ માટેની ઉપલી વયમર્યાદા ૩૨ વર્ષથી ઘટાડીને ૩૦ વર્ષ કરવામાં આવી છે, જ્યારે અનામત શ્રેણીઓ માટે આ મર્યાદા વધારીને ૪૦ વર્ષ કરવામાં આવી છે. જમ્મુ-કાશ્મીરના શિક્ષણ મંત્રી શમીમા ફિરદૌસે આ અંગે પ્રતિક્રિયા આપતા જણાવ્યું હતું કે, ૩૦ વર્ષની હાલની ઉપલી વયમર્યાદા પર પુનઃવિચારણાની જરૂર હતી અને યોગ્ય ઉમેદવારોને વધુ તકો પૂરી પાડવા માટે ભરતીની વયમર્યાદા વધારીને ૪૦ વર્ષ કરવી જોઈએ.

આ નીતિનો વિરોધ કરનારાઓમાં શાસક નેશનલ કોન્ફરન્સ (NC) સહિતના પ્રાદેશિક પક્ષો સામેલ છે. જેકે સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (JKSA) એ આ બાબતે જમ્મુ-કાશ્મીરના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર પાસે દખલગીરીની માંગ કરી છે. JKSA ના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા ઝુબેર રિશીએ લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરને લખેલા પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે, ઓપન મેરિટ હેઠળ માત્ર આશરે ૫૪૨ જગ્યાઓ જ આવે છે, જ્યારે બાકીની તમામ જગ્યાઓ અનામત શ્રેણીઓને ફાળવવામાં આવી છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે ભરતીમાં મેરિટ પાયાનો પથ્થર હોવો જોઈએ અને દરેક પાત્ર ઉમેદવારને સ્પર્ધા કરવાની ન્યાયી તક મળવી જોઈએ. પત્રમાં વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે જેકેના શિક્ષિત યુવાનોએ વર્ષો સુધી અનિશ્ચિતતા અને રોજગારીની મર્યાદિત તકો સહન કરી છે, તેથી તેમને એવી પરિસ્થિતિઓ માટે દંડિત ન કરવા જોઈએ જેના પર તેમનો કોઈ નિયંત્રણ નહોતો.

JKSA એ એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે બેંક દ્વારા નવી ભરતીની જાહેરાત લગભગ છ વર્ષના લાંબા અંતરાલ પછી કરવામાં આવી છે. વયમર્યાદામાં ઘટાડાને કારણે ઉમેદવારોમાં વ્યાપક નિરાશા છે, કારણ કે હજારો યુવાનોએ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારીમાં વર્ષો વિતાવ્યા છે અને નોંધપાત્ર નાણાકીય સંસાધનો ખર્ચ્યા છે. વિપક્ષી પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (PDP) ના ધારાસભ્ય વહીદ ઉર રહેમાન પરાએ આ નીતિને ચિંતાજનક ગણાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે ૨૦-૩૦ વર્ષની વયમર્યાદા એવા હજારો ઉમેદવારો માટે સંપૂર્ણપણે અન્યાયી છે જેઓ વર્ષોથી ધીરજપૂર્વક રાહ જોઈ રહ્યા હતા.

આ સુધારેલી અનામત નીતિ ૨૦૨૧-૨૦૨૨ દરમિયાન તત્કાલીન ચેરમેન આર.કે. છીબર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી હતી. જેકે બેંકને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની મુખ્ય બિન-સરકારી ભરતી એજન્સી માનવામાં આવે છે, કારણ કે આ વિસ્તારમાં કોર્પોરેટ હાજરી ઓછી છે અને બેંક ઉચ્ચ સ્તરની નોકરીઓ પૂરી પાડે છે. ૨૦૨૧-૨૦૨૨માં છીબરના કાર્યકાળ દરમિયાન ૧૫૦૦ બેંકિંગ એસોસિયેટ્સ માટે આશરે ૧.૪૦ લાખ સ્થાનિકોએ અરજી કરી હતી. તે સમયે છીબર પર એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે કાશ્મીર વિભાગના ઉમેદવારોની સરખામણીએ જમ્મુ પ્રદેશના વધુ ઉમેદવારોની પસંદગી કરવામાં આવી હતી, જેનાથી પ્રાદેશિક અસંતુલન સર્જાયું હતું.

આર.કે. છીબર વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ (VHP) ના ટ્રસ્ટી તરીકે નિયુક્ત થયા હોવા છતાં, ૨૦૨૬ સુધી બેંકના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં રહ્યા હતા અને તેઓ નવી અનામત નીતિ દાખલ કરવાના મુખ્ય સમર્થક હતા.