આધાર કાર્ડ ઉંમરનો અંતિમ પુરાવો નથી, પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ વધુ વિશ્વસનીય: હાઈકોર્ટ

મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આધાર કાર્ડને કોઈ પણ વ્યક્તિની ઉંમરના અંતિમ અને નિર્ણાયક પુરાવા તરીકે ગણી શકાય નહીં. ન્યૂઝ૧૮ના અહેવાલ મુજબ, કોર્ટે અવલોકન કર્યું છે કે જ્યારે આધાર કાર્ડ અને પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં ઉંમર અંગે વિસંગતતા જોવા મળે, ત્યારે તબીબી તપાસના આધારે તૈયાર કરવામાં આવેલો પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ ઉંમર નક્કી કરવા માટે વધુ વિશ્વસનીય અને સચોટ આધાર પૂરો પાડે છે. આ કાયદાકીય અવલોકન જસ્ટિસ અમિત સેઠ દ્વારા એક અપીલની સુનાવણી દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું, જે ડિસેમ્બર ૨૦૧૯માં થયેલા એક માર્ગ અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામેલા ૧૩ વર્ષના કિશોરના માતા-પિતા દ્વારા વળતરમાં વધારો મેળવવા માટે દાખલ કરવામાં આવી હતી.

આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ભિંડ સ્થિત મોટર એક્સિડન્ટ ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલ (MACT) ના ચુકાદાથી થઈ હતી. ટ્રિબ્યુનલે મૃતક કિશોરની ઉંમર તેના આધાર કાર્ડના આધારે ૧૪ વર્ષ, ૭ મહિના અને ૯ દિવસ નક્કી કરી હતી. જોકે, વીમા કંપનીએ આ નિર્ણયને હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. વીમા કંપનીની દલીલ હતી કે આધાર કાર્ડ મુખ્યત્વે ઓળખનો દસ્તાવેજ છે અને તે ઉંમરને સાબિત કરવા માટેનો કોઈ નિશ્ચિત પુરાવો નથી. કંપનીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં કિશોરની ઉંમર ૧૩ વર્ષ દર્શાવવામાં આવી હતી, જે તબીબી મૂલ્યાંકન પર આધારિત હોવાથી વધુ અધિકૃત ગણાવી જોઈએ.

રાજેશ સિંહ અને અન્ય વિરુદ્ધ રાહુલ સિંહ અને અન્યના આ કેસમાં, હાઈકોર્ટે વીમા કંપનીની દલીલોને સ્વીકારી હતી. જસ્ટિસ અમિત સેઠે નોંધ્યું હતું કે પોસ્ટમોર્ટમ દરમિયાન કરવામાં આવેલી તબીબી તપાસના આધારે જે ઉંમર નોંધવામાં આવી છે, તેને આ કેસના સંજોગોમાં વધુ પુરાવાકીય મહત્વ આપવું જોઈએ. આથી, કોર્ટે આધાર કાર્ડના આધારે નક્કી કરાયેલી ૧૪ વર્ષથી વધુની ઉંમરને બદલે પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ મુજબ ૧૩ વર્ષની ઉંમરને માન્ય રાખી હતી. ઉંમરના આ તફાવતની સીધી અસર વળતરની ગણતરી પર પડી હતી.

વળતરના મુદ્દે અન્ય વિવાદો પણ સામે આવ્યા હતા. વીમા કંપનીએ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા લાગુ કરવામાં આવેલા ૧૮ના મલ્ટિપ્લાયર સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો અને દલીલ કરી હતી કે ૧૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળક માટે ૧૫નો મલ્ટિપ્લાયર યોગ્ય ગણાય. બીજી તરફ, મૃતકના માતા-પિતાએ વળતરમાં વધારો કરવાની માંગ કરી હતી અને દાવો કર્યો હતો કે ટ્રિબ્યુનલે મૃતકની કાલ્પનિક માસિક આવકનું મૂલ્યાંકન ખોટી રીતે કર્યું હતું. માતા-પિતાએ માસિક આવક ₹૨૫,૦૦૦ ગણવાની માંગ કરી હતી. જોકે, હાઈકોર્ટે આ માંગને ફગાવી દીધી હતી અને અકુશળ કામદારો માટેના લઘુત્તમ વેતનના આધારે મૃતકની માસિક કાલ્પનિક આવક ₹૭,૯૫૦ નક્કી કરી હતી.

આ તમામ પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, હાઈકોર્ટે મૃતકના માતા-પિતાને મળવાપાત્ર વળતરની રકમ વધારીને ₹૮,૨૫,૫૦૦ કરી દીધી છે. આ રકમ પર વાર્ષિક ૬ ટકા લેખે વ્યાજ પણ ચૂકવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. કોર્ટના આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થયું છે કે કાયદાકીય અને વળતરના કેસોમાં ઉંમરના પુરાવા તરીકે આધાર કાર્ડની મર્યાદાઓ છે અને તબીબી દસ્તાવેજોને વધુ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવશે.

આધાર એ ભારત સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવતી એક વિશિષ્ટ ઓળખ સંખ્યા છે, જે ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ સત્તાધિકાર (UIDAI) દ્વારા સંચાલિત થાય છે. તે મુખ્યત્વે રહેવાસીઓની વસ્તી વિષયક અને બાયોમેટ્રિક માહિતી સંગ્રહિત કરે છે. ભૂતકાળમાં પણ વિવિધ અદાલતોએ આધાર કાર્ડને જન્મ તારીખના પુરાવા તરીકે સ્વીકારવા અંગે સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવ્યું છે, કારણ કે તે ઘણીવાર માત્ર સ્વ-ઘોષિત માહિતી પર આધારિત હોય છે.