કેન્દ્રીય મંત્રી જી. કિશન રેડ્ડીએ કોલસો ક્ષેત્રમાં સુધારા અને ગેસીફિકેશન પર ભાર મૂક્યો

કેન્દ્રીય કોલસા અને ખાણ મંત્રી શ્રી જી. કિશન રેડ્ડીએ ગોવામાં આયોજિત 'માઇન્સ અને કોલ સેક્ટરમાં સુધારા' પરની ચોથી માઇનિંગ મિનિસ્ટર્સ કોન્ફરન્સને સંબોધિત કરી હતી. આ પ્રસંગે તેમણે વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના દૂરંદેશી નેતૃત્વ હેઠળ ભારતના કોલસા અને ખનન ક્ષેત્રોમાં આવેલી પરિવર્તનકારી સફર પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે સતત કરવામાં આવેલા સુધારાઓને કારણે આ ક્ષેત્રોમાં પારદર્શિતા, કાર્યક્ષમતા અને વ્યાવસાયિકતામાં વધારો થયો છે, જેના પરિણામે રાષ્ટ્રીય આર્થિક વૃદ્ધિ અને ઉર્જા સુરક્ષામાં આ ક્ષેત્રોનું યોગદાન વધુ મજબૂત બન્યું છે.

કોલસા ક્ષેત્રની પ્રાથમિકતાઓ વિશે વાત કરતા શ્રી જી. કિશન રેડ્ડીએ ભારતના પુષ્કળ કોલસાના સંસાધનોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ કરવા માટે કોલ ગેસીફિકેશન (કોલસો ગેસિકરણ) ની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે કોલ ગેસીફિકેશન દ્વારા ઘરેલું કોલસાનું આર્થિક મૂલ્ય ખોલી શકાય છે, જેનાથી ઔદ્યોગિક વિવિધતાને પ્રોત્સાહન મળશે, રોજગારીની નવી તકો ઊભી થશે અને દેશની લાંબા ગાળાની ઉર્જા સુરક્ષા વધુ સુદ્રઢ બનશે.

વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય પરિદ્રશ્યમાં બદલાતા સમીકરણો વચ્ચે 'ક્રિટિકલ મિનરલ્સ' (નિર્ણાયક ખનિજો) ના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર ભાર મૂકતા મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતને તેની ઘરેલું શોધ, ખનન, પ્રોસેસિંગ, રિફાઇનિંગ અને રિસાયક્લિંગ ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાની જરૂર છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને ભારતની વ્યૂહાત્મક તથા આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવા માટે આત્મનિર્ભર ખનિજ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવી અત્યંત આવશ્યક છે.

ટેકનોલોજીની પરિવર્તનકારી ભૂમિકા વિશે ચર્ચા કરતા શ્રી રેડ્ડીએ રાજ્ય સરકારોને અપીલ કરી હતી કે તેઓ ખનિજોની શોધ, ખાણકામની કામગીરી અને ખનિજ પુનઃપ્રાપ્તિમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ડિજિટલાઇઝેશન અને અદ્યતન તકનીકી ઉકેલોનો ઉપયોગ કરે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ટેકનોલોજી-આધારિત પદ્ધતિઓ અપનાવવાથી ખનન અને કોલસાના ક્ષેત્રમાં ઉત્પાદકતા, કાર્યકારી કાર્યક્ષમતા અને ટકાઉપણુંમાં સુધારો થશે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ રાજ્યોને નમ્ર વિનંતી કરી હતી કે તેઓ હરાજી કરવામાં આવેલી ખાણોને વહેલી તકે કાર્યરત કરે, નવા બ્લોકની હરાજી પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે, શોધ પ્રવૃત્તિઓનો વિસ્તાર કરે અને ખનિજ સંસાધનોની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો લાભ લેવા માટે ટેકનોલોજી-આધારિત પદ્ધતિઓ અપનાવે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ખનન ક્ષેત્રના સુધારાઓએ રાજ્યોની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત કરી છે, રોકાણ આકર્ષિત કર્યું છે, રોજગારીની તકો ઊભી કરી છે અને મહેસૂલ પેદા કરવાનું કામ કર્યું છે, સાથે સાથે ખનન પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં વિકાસને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે.

સહકારી સંઘવાદની ભાવનાને પુનઃપુષ્ટ કરતા શ્રી જી. કિશન રેડ્ડીએ ભારતની ખનિજ અને કોલસાની ક્ષમતાને અનલૉક કરવા, ખનન ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા અને ટકાઉ તથા સર્વસમાવેશી વિકાસ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે વધુ મજબૂત સંકલન રાખવા હાકલ કરી હતી. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે સામૂહિક પ્રયાસો અને એક સહિયારા રોડમેપ દ્વારા ભારતના ખનન અને કોલસા ક્ષેત્રો નવી ઊંચાઈઓ પ્રાપ્ત કરશે, જે 'વિકસિત ભારત ૨૦૪૭' ના વિઝનમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપશે.

આ કોન્ફરન્સમાં કોલસા અને ખાણ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી સતીશ ચંદ્ર દુબેએ પણ સંબોધન કર્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ખનન ક્ષેત્ર એ દેશની આર્થિક પ્રગતિ, ઔદ્યોગિક વિકાસ અને ઉર્જા સુરક્ષાનો મુખ્ય સ્તંભ છે. તેમણે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા વ્યાપક સુધારાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં પારદર્શક હરાજી પ્રક્રિયાઓ, રોકાણને પ્રોત્સાહન, નવી રોજગારીની તકોનું સર્જન અને ખનન પ્રવૃત્તિઓને વેગ આપવાના પ્રયાસોનો સમાવેશ થાય છે.

શ્રી દુબેએ ટકાઉ અને જવાબદાર ખનન, પર્યાવરણ સુરક્ષા, ખાણ પુનઃસ્થાપન અને ખનન પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં રહેતા સમુદાયોના કલ્યાણને પ્રાથમિકતા આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સૂચવ્યું હતું કે વિકાસની સાથે પર્યાવરણીય અને સામાજિક હિતોનું રક્ષણ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ખનન કામગીરીની શરૂઆતથી જ ખાણ-ઉત્તર પુનઃસ્થાપન અને સ્થાનિક સમુદાયો માટે વૈકલ્પિક આજીવિકાની તકો ઊભી કરવાની યોજનાઓનો સમાવેશ કરવો જોઈએ.

તેમણે સુરક્ષિત અને આધુનિક ખનન ટેકનોલોજી, કોલ ગેસીફિકેશન, કોલસાના ઉપયોગમાં નવીનતાઓ અને 'ફર્સ્ટ માઇલ કનેક્ટિવિટી' જેવી પહેલને પ્રોત્સાહન આપીને કોલસાના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. આ સાથે તેમણે રાજ્યોને તેમના અનુભવો અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ શેર કરવા અને ખનન ક્ષેત્રના પડકારોના ઉકેલ માટે સાથે મળીને કામ કરવા અનુરોધ કર્યો હતો.

કોલસા મંત્રાલયના સચિવ શ્રી વિક્રમ દેવ દત્તે ભારતના કોલસા ક્ષેત્રે થયેલી નોંધપાત્ર પ્રગતિ અને દેશની ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવામાં તેમજ આર્થિક વિકાસને ગતિ આપવામાં તેની મહત્વની ભૂમિકા વિશે વાત કરી હતી. તેમણે એક મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપી હતી કે ભારતનું ઘરેલું કોલસા ઉત્પાદન સતત બીજા વર્ષે એક અબજ ટનથી વધુ રહ્યું છે, જે ઉર્જા આત્મનિર્ભરતા તરફની ભારતની યાત્રા અને આયાત કરેલા કોલસા પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં એક મોટી સિદ્ધિ છે.

શ્રી વિક્રમ દેવ દત્તે કોલસા ક્ષેત્રને વધુ સ્પર્ધાત્મક, પારદર્શક, કાર્યક્ષમ અને રોકાણ-મૈત્રીપૂર્ણ બનાવવા માટે સતત માળખાગત સુધારાઓના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે 'કોમર્શિયલ કોલ માઇનિંગ', સુધારેલી 'શક્તિ' (SHAKTI) ફ્રેમવર્ક અને 'કોલ સેતુ' (Coal SETU) જેવી મુખ્ય પહેલોને હાઇલાઇટ કરી હતી. તેમણે ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી વધારવા, પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા અને કોલસાની ખાણોના સંચાલનને ઝડપી બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

સચિવશ્રીએ કોલ ગેસીફિકેશનને મૂલ્યવર્ધન, ઔદ્યોગિક વિવિધતા અને રોજગારી સર્જનની એક મોટી તક તરીકે ઓળખાવ્યું હતું. તેમણે કોલસા ધરાવતા રાજ્યોને રોકાણની સુવિધા આપવા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસને સમર્થન આપવા અને ક્ષેત્રની વિશાળ ક્ષમતાનો લાભ લેવા માટે પ્રોજેક્ટના અમલીકરણને ઝડપી બનાવવાનું અનુરોધ કર્યું હતું.

ટેકનોલોજી, ડિજિટલાઇઝેશન, ટકાઉ ખનન પદ્ધતિઓ અને કાર્યક્ષમ લોજિસ્ટિક્સના મહત્વ પર ભાર મૂકતા સચિવશ્રીએ ભારતની કોલસા અને ખનિજ સંસાધનોની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરવા માટે મજબૂત કેન્દ્ર-રાજ્ય સહયોગની અપીલ કરી હતી. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે કોલસા ક્ષેત્રના વિકાસનો આગામી તબક્કો માત્ર નિષ્કર્ષણ (extraction) થી આગળ વધીને મૂલ્ય સર્જન (value creation) તરફ જવો જોઈએ, જેથી આ ક્ષેત્રને ઔદ્યોગિક વિકાસ, મજબૂત રાજ્ય મહેસૂલ, રોજગારી સર્જન અને વિકસિત ભારતના વિઝન માટેના ઉદ્દીપક તરીકે સ્થાપિત કરી શકાય.

આ કોન્ફરન્સ દરમિયાન, કોલસા મંત્રાલયના અધિક સચિવ સુશ્રી રૂપિંદર બરારે કોલસા ક્ષેત્રમાં તાજેતરમાં કરવામાં આવેલા સુધારાઓ, 'ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ' (વ્યાપાર કરવાની સરળતા) વધારવામાં તેમની ભૂમિકા તેમજ રાજ્યો સાથે જોડાયેલા મુખ્ય પડકારો અને અપેક્ષાઓ પર એક વિગતવાર પ્રેઝન્ટેશન આપ્યું હતું. આ પ્રેઝન્ટેશનમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે આ સુધારાઓ પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવી રહ્યા છે, પારદર્શિતા વધારી રહ્યા છે, રોકાણને સુવિધાજનક બનાવી રહ્યા છે અને હિતધારકો માટે વધુ વ્યાપાર-મૈત્રીપૂર્ણ વાતાવરણ ઊભું કરી રહ્યા છે.