કોલ ગેસિફિકેશનથી આગામી ૫ થી ૭ વર્ષમાં ₹૧.૫ ટ્રિલિયન વિદેશી હૂંડિયામણ બચશે

કોલ ગેસિફિકેશન દ્વારા આયાતમાં ઘટાડો કરીને ભારત આગામી ૫ થી ૭ વર્ષમાં આશરે ₹૧.૫ ટ્રિલિયનની વિદેશી હૂંડિયામણની બચત કરી શકે છે. કોલ મંત્રાલયના સેક્રેટરી વિક્રમ દેવ દત્તે દક્ષિણ ગોવામાં યોજાયેલી ખાણ મંત્રીઓની ચોથી કોન્ફરન્સમાં આ માહિતી આપી હતી.

બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, સેક્રેટરી દત્તે જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકારે કોલ ગેસિફિકેશન પ્રોજેક્ટ્સને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે બે યોજનાઓ હેઠળ ₹૪૬,૦૦૦ કરોડની નાણાકીય પ્રોત્સાહનોની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. તેમણે સમજાવ્યું કે કોલ ગેસિફિકેશન પ્રક્રિયા કોલને સિન્થેટિક ગેસ (syngas) માં રૂપાંતરિત કરે છે, જેનાથી એવી અનેક પ્રોડક્ટ્સ બનાવી શકાય છે જે ભારત હાલમાં મોટા પ્રમાણમાં આયાત કરે છે.

તેમણે નોંધ્યું કે આ પ્રક્રિયા દ્વારા મેથેનોલ, ઇથેનોલ, વિસ્ફોટકોમાં વપરાતું એમોનિયમ નાઈટ્રેટ અને ડાયરેક્ટ રિડ્યુસ્ડ આયર્ન (DRI) આધારિત સ્ટીલ ઉત્પાદન માટેના ઇનપુટ્સનું ઉત્પાદન કરી શકાય છે. દત્તે ઉમેર્યું કે જો આ પ્રોજેક્ટ્સ યોગ્ય રીતે શરૂ થશે અને તેનું સ્કેલ વધશે, તો તે ૫ થી ૭ વર્ષમાં વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવવામાં સફળ થશે.

સેક્રેટરીએ જણાવ્યું હતું કે કોલ ગેસિફિકેશન ઔદ્યોગિક વૈવિધ્યકરણ અને પ્રાદેશિક વિકાસના સાધન બની શકે છે. તેમણે કોલ ઉત્પાદક રાજ્યોને રોકાણ આકર્ષવા માટે સહાયક નીતિઓ લાવવા અનુરોધ કર્યો હતો. તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો કે ઓડિશા અને મહારાષ્ટ્રએ પહેલેથી જ પ્રોત્સાહક નીતિઓ અમલમાં મૂકી છે, જેના કારણે ઓડિશાના અંગુલ જિલ્લા અને મહારાષ્ટ્રના ચંદ્રપુર બેલ્ટમાં ક્લસ્ટરોમાં પ્રોજેક્ટ્સ આવી રહ્યા છે.

વિક્રમ દેવ દત્તે ઝારખંડ, છત્તીસગઢ અને ઓડિશા જેવા કોલ-સમૃદ્ધ રાજ્યોને રોકાણકારો માટે પ્રોત્સાહક નીતિઓ ઘડવા આહવાન કર્યું હતું, જેથી કેન્દ્ર સરકારની યોજનાઓના લાભો સંસાધન-સમૃદ્ધ વિસ્તારો સુધી પહોંચી શકે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોલ ગેસિફિકેશન પ્રોજેક્ટ્સ માટે શરૂઆતમાં મોટા મૂડી રોકાણની જરૂર હોય છે, તેમજ રાજ્ય સ્તરે વીજળી, પાણી પુરવઠા અને કરવેરા બાબતે સહકાર જરૂરી છે.

રોજગારીની તકો પર ભાર મૂકતા તેમણે કહ્યું કે ગેસિફિકેશન પ્લાન્ટ્સ ડાઉનસ્ટ્રીમ ઉદ્યોગોમાં નોકરીઓ પેદા કરશે, જેનાથી કુશળ અને અર્ધ-કુશળ કામદારોને ફાયદો થશે, સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇન મજબૂત થશે અને વધારાની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ થશે. તેમણે જવાબદાર ખાણકામ માટે "Mining with a conscience" (વિવેકબુદ્ધિ સાથે ખાણકામ) ના સિદ્ધાંતને અનુસરવાની સલાહ આપી હતી.

કોલ સેક્ટરના સુધારા અંગે દત્તે જણાવ્યું કે ૨૦૨૦માં દાખલ કરવામાં આવેલી કોમર્શિયલ માઇનિંગ પોલિસીએ કોલના અંતિમ ઉપયોગ અને વેચાણ પરના પ્રતિબંધો હટાવ્યા છે, જેનાથી ખાનગી ભાગીદારી વધી છે. ૧૫ રાઉન્ડની હરાજી દ્વારા ૧૩૭ ખાણો ફાળવવામાં આવી છે, જેમાં કેપ્ટિવ અને કોમર્શિયલ ખાણો ભારતના કુલ કોલ ઉત્પાદનમાં લગભગ ૨૦ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.

સરકારે ખનિજ સંશોધન માટે અધિકૃત એજન્સીઓની સંખ્યા ૧૩ સરકારી એજન્સીઓથી વધારીને ૫૭ કરી છે, જેમાં ૪૪ માન્ય ખાનગી એજન્સીઓ સામેલ છે. તેમણે રાજ્ય સરકારોને જમીન સંપાદન, જાહેર સુનાવણી, વૈધાનિક મંજૂરીઓ અને અન્ય પરવાનગીઓની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવાની વિનંતી કરી હતી, કારણ કે આ વિલંબથી માઇનિંગ પ્રોજેક્ટ્સમાં અવરોધ આવે છે. ઝડપી અમલીકરણથી રાજ્યોને રોયલ્ટી અને અન્ય આવક વહેલી મળશે, જેનો ઉપયોગ વિકાસ કાર્ય માટે થઈ શકશે.

પર્યાવરણીય પહેલ વિશે વાત કરતા તેમણે કહ્યું કે કોલ મંત્રાલયે ત્રણ વર્ષમાં ૧૪૭ ખાણોના વૈજ્ઞાનિક બંધારણ (scientific closure) માટે ઓળખી કાઢી છે, જેમાંથી ૪૩ ખાણો પહેલેથી બંધ કરવામાં આવી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે વૈજ્ઞાનિક બંધારણ માત્ર ટેકનિકલ રીતે ખાણો સીલ કરવા વિશે નથી, પરંતુ સ્થાનિક સમુદાયોની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને ખરાબ થયેલા પર્યાવરણને પુનઃસ્થાપિત કરવા અને ખાણ વિસ્તારોનો પુનઃઉપયોગ કરવા વિશે છે.