મહારાષ્ટ્રની કૃષ્ણા-ભીમા નદી વળાણ યોજના સામે કર્ણાટકનો સખત વિરોધ

દ હિન્દુ અહેવાલ મુજબ, મહારાષ્ટ્રની કૃષ્ણા નદીના પાણીની વળાણ યોજના સામે કર્ણાટક દ્વારા મજબૂત વાંધો ઉઠાવવામાં આવશે કારણ કે તેનાથી કર્ણાટકના હિતોને નુકસાન પહોંચશે. વિજયપુરા જિલ્લાના પ્રભારી મંત્રી તેમજ ભારે અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રી એમ.બી. પાટીલે રવિવારે વિજયપુરા ખાતે પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા આ જાહેરાત કરી હતી. તે અગાઉ સિંચાઈ મંત્રી રહી ચૂકેલા પાટીલે જણાવ્યું હતું કે, મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે કૃષ્ણા નદીમાંથી આશરે ૪૦ ટીએમસીએફટી પાણી ભીમા નદીમાં વાળવાની યોજનાની જાહેરાત કરી છે. આ બિલકુલ અસ્વીકાર્ય છે અને પ્રસ્તાવિત યોજનાથી કર્ણાટકના હિતોને ગંભીર નુકસાન થશે, તેથી અમે તેની સામે વાંધો ઉઠાવીશું.

આ પહેલ માટે કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ બે મુદ્દાઓ પર સ્પષ્ટતા માંગતા પાટીલે સવાલ કર્યો હતો કે, મહારાષ્ટ્ર સરકાર કયા આધારે આ પ્રોજેક્ટને આગળ વધારી રહી છે, કારણ કે તે કૃષ્ણા વોટર ડિસ્પ્યુટ્સ ટ્રિબ્યુનલ-૨ (KWDT-II) ના ફેંસલાના દાયરાની બહાર આવે છે, અને આ પહેલ માટે મહારાષ્ટ્રને વર્લ્ડ બેંક પાસેથી નાણાકીય સહાય કેવી રીતે મળી શકી? મુખ્યમંત્રી ફડણવીસે મહાબલેશ્વર પાસે કૃષ્ણાનું પાણી ભીમા નદી પરના ઉજ્જાની ડેમમાં વાળવાની યોજના વિશે વાત કરી હતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય મરાઠવાડાના જિલ્લાઓ તેમજ સાંગલી અને સોલાપુર જિલ્લાના કેટલાક ભાગોને પાણી પૂરું પાડવાનો હતો. તેમણે એવો દાવો પણ કર્યો હતો કે પ્રોજેક્ટ પરનું કામ પહેલેથી જ શરૂ થઈ ગયું છે અને વર્લ્ડ બેંક તેના માટે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડી રહી છે. મંત્રી પાટીલે આ મુદ્દે બોલતા મુખ્યમંત્રી ફડણવીસનો એક વીડિયો ક્લિપ પણ દર્શાવી હતી.

મંત્રી પાટીલે જણાવ્યું હતું કે, આ યોજનાથી અપપર કૃષ્ણા સબ-બેસિનની અંદર પાણીના પ્રવાહની પેટર્નમાં ફેરફાર થવાની સંભાવના છે, જે સંભવિતપણે આલમટ્ટી જળાશય સુધી પહોંચતા પાણીના જથ્થાને અસર કરી શકે છે. આનાથી માત્ર કર્ણાટક માટે જ નહીં પરંતુ અન્ય હેટપ્રવાહના રાજ્યો માટે પણ પાણીની ઉપલબ્ધતા પર પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટની પ્રતિકૂળ અસરો વિશે ચિંતાઓ ઊભી થાય છે. મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પાણીની વહેંચણી અંગેના ટ્રિબ્યુનલના ફેંસલા અથવા રાજ્યોના સ્થાપિત અધિકારોને ધ્યાનમાં લીધા વિના આવા પ્રોજેક્ટ્સને એકપક્ષીય રીતે હાથ ધરવા તે ફેડરલ સિસ્ટમના હિતો માટે નુકસાનકારક છે.

આ મુદ્દા પર ચર્ચા કરવા માટે મુખ્યમંત્રીના નેતૃત્વમાં ટૂંક સમયમાં જ સર્વપક્ષીય બેઠક બોલાવવામાં આવશે તેમ જણાવતા તેમણે કહ્યું કે આવા ગંભીર બાબતો પર આપણે એકીસાથે રહીશું અને રાજ્યના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે એક યુનાઈટેડ, બિનપક્ષીય વલણ અપનાવવામાં આવશે. મંત્રી પાટીલના જણાવ્યા અનુસાર, અમારી માહિતી મુજબ મહારાષ્ટ્ર સરકારે આ પ્રોજેક્ટ માટે વિગતવાર પ્રોજેક્ટ અહેવાલ (DPR) ની તૈયારી માટે જુલાઈ ૨૦૨૬માં ₹૨૪ કરોડ મંજૂર કર્યા હતા. ૮૪ કિમીના પટ્ટામાં જીઓલોજિકલ સર્વે હાથ ધરવા માટે તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. ડીપીઆર ૨૦૨૬ના અંત સુધીમાં તૈયાર થવાની અપેક્ષા છે અને આ પ્રોજેક્ટ માટેનો અંદાજિત ખર્ચ આશરે ₹૧૯,૦૦૦ કરોડ છે.

જો કે, કૃષ્ણા વોટર ડિસ્પ્યુટ્સ ટ્રિબ્યુનલ-૨ દ્વારા આપવામાં આવેલા ફેંસલા અને નદીના પાણીની ફાળવણી અંગેની કાનૂની જવાબદારીઓના પ્રકાશમાં આ પ્રોજેક્ટ અનેક પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. ૭૫% ડિપેન્ડબિલિટીના આધારે ઉપલબ્ધ ૨,૧૩૦ ટીએમસીએફટી પાણી ઉપરાંત, ટ્રિબ્યુનલે ૬૫% ડિપેન્ડબિલિટી અને સરેરાશ ઉપલબ્ધતાના આધારે ગણતરી કરીને ૪૪૮ ટીએમસીએફટી વધારાનું પાણી ફાળવ્યું છે. આ વધારાના પાણીમાંથી ૮૧ ટીએમસીએફટી મહારાષ્ટ્રને, ૧૭૩ ટીએમસીએફટી કર્ણાટકને અને ૧૯૪ ટીએમસીએફટી તત્કાલીન અવિભાજિત આંધ્રપ્રદેશને ફાળવવામાં આવ્યું છે. ટ્રિબ્યુનલના ફેંસલાની કલમ XVI મુજબ, સક્ષમ સત્તાધિકારી પાસે ૩૧ મે, ૨૦૫૦ પછી કોઈપણ સમયે પાણીની ફાળવણીના આદેશની સમીક્ષા કરવાની કે તેમાં ફેરફાર કરવાની જોગવાઈ છે, તેમ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું.