વેચાણ પછીના ડિસ્કાઉન્ટ માટે GST ના નિયમોમાં કેન્દ્ર દ્વારા મોટી રાહત

કેન્દ્ર સરકારે વેચાણ પછી આપવામાં આવતા ડિસ્કાઉન્ટ (post-sale discounts) અંગેના જીએસટી (GST) નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ છૂટછાટ આપી છે. આ નવા ફેરફારો ૧ નવેમ્બરથી અમલી બનશે, જેનાથી વ્યવસાયો માટે દસ્તાવેજીકરણની જરૂરિયાતો સરળ બનશે અને નિકાસકારો માટે રિફંડની પાત્રતા અંગે સ્પષ્ટતા આવશે. Mint ના અહેવાલ મુજબ, નાણા મંત્રાલયે ૨૬ ઓક્ટોબરના રોજ આ અમલીકરણની તારીખ જાહેર કરી હતી, જેના દ્વારા ફાઇનાન્સ એક્ટ, ૨૦૨૬ ની કલમ ૧૫૩ થી ૧૫૫ ને અમલમાં લાવવામાં આવી છે.

આ સુધારા હેઠળ, સેન્ટ્રલ જીએસટી (CGST) એક્ટ, ૨૦૧૭ ની કલમ ૧૫, ૩૪ અને ૫૪ માં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. હવે વ્યવસાયો યોગ્યતા ધરાવતા વેચાણ પછીના ડિસ્કાઉન્ટ માટે જીએસટી ક્રેડિટ નોટ્સ ઇશ્યુ કરી શકશે અને તેને કરપાત્ર મૂલ્યમાંથી બાદ કરી શકશે, શરત એ છે કે જે પ્રાપ્તકર્તાએ તે ડિસ્કાઉન્ટ સામેનો ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) રિવર્સ કરવો પડશે. અગાઉ, ડિસ્કાઉન્ટ માટે સપ્લાયના સમયે અથવા તે પહેલાં કરવામાં આવેલી સમજૂતી અને સંબંધિત ઇન્વોઇસ સાથે તેની લિંક હોવી ફરજિયાત હતી, પરંતુ હવે આ જરૂરિયાત દૂર કરવામાં આવી છે.

નૈંગિયા ગ્લોબલના ઇનડાયરેક્ટ ટેક્સ પાર્ટનર રાહુલ શેખરના જણાવ્યા અનુસાર, વ્યવસાયો હવે પાત્રતા ધરાવતા વેચાણ પછીના ડિસ્કાઉન્ટ માટે જીએસટી ક્રેડિટ નોટ્સ ઇશ્યુ કરી શકે છે, જો પ્રાપ્તકર્તા તેના અનુરૂપ ITC રિવર્સ કરે. આ ફેરફાર એફએમસીજી (FMCG), ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, રિટેલ અને કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ્સ જેવા ઉદ્યોગો માટે મદદરૂપ થશે, જ્યાં ડીલર ઇન્સેન્ટિવ અને વોલ્યુમ-આધારિત ડિસ્કાઉન્ટ સામાન્ય છે. અગાઉ, સ્પષ્ટ દસ્તાવેજી સમજૂતીના અભાવે આવા ક્રેડિટ નોટ્સ વ્યવસાયો માટે વધારાનો ખર્ચ બની જતા હતા.

આ જાહેરાત ૮ ઓક્ટોબરના રોજ મળેલી જીએસટી કાઉન્સિલની ૫૭મી બેઠક બાદ કરવામાં આવી છે, જેમાં રજીસ્ટ્રેશન, રિટર્ન, રિફંડ અને એડજ્યુડિકેશન સહિતના પ્રક્રિયાગત સુધારાઓની ભલામણ કરવામાં આવી હતી. સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઇનડાયરેક્ટ ટેક્સિસ એન્ડ કસ્ટમ્સ (CBIC) એ ૨૬ ઓક્ટોબરના રોજ નિકાસની આવક, રજીસ્ટ્રેશન, એડજ્યુડિકેશન અને ITC સંબંધિત જોગવાઈઓને સ્પષ્ટ કરવા માટે છ સર્ક્યુલર બહાર પાડ્યા છે.

CBIC એ એક મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતામાં જણાવ્યું છે કે CGST નિયમોના નિયમ ૯૬(૧૦) ની બાદબાકી ૨૩ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ થી પૂર્વવર્તી (retrospectively) રીતે લાગુ થશે. આ નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટના ૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના ગુડલક ઇન્ડિયા લિમિટેડ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયાના ચુકાદાના અનુસંધાનમાં લેવામાં આવ્યો છે. ૨૦૧૭ માં દાખલ કરવામાં આવેલ આ નિયમ નિકાસકારોને ઇનપુટ મુક્તિ અથવા રાહતોનો લાભ લેવાની સાથે ઇન્ટિગ્રેટેડ જીએસટી (IGST) રિફંડનો દાવો કરતા રોકવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. સરકારે ૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ થી આ નિયમની પૂર્વવર્તી અસર દૂર કરી છે. કોર્ટે ઠેરવ્યું છે કે સેવિંગ અથવા સનસેટ ક્લોઝના અભાવે, આ બાદબાકી તે તારીખે પેન્ડિંગ કાર્યવાહીઓ પર લાગુ થાય છે. CBIC એ અધિકારીઓને આ ચુકાદાનું પાલન કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે અને નિયમ ૮૯(૪એ) અને ૮૯(૪બી) ને પણ આ જ વ્યવહાર હેઠળ રાખ્યા છે. આ સ્પષ્ટતા પેન્ડિંગ કેસોમાં રાહત આપી શકે છે, પરંતુ તે આપમેળે તમામ ભૂતકાળના રિફંડ દાવાઓને સ્વીકાર્ય બનાવતી નથી.

નિકાસ પ્રક્રિયા અંગે વધુ સ્પષ્ટતા કરતા CBIC એ જણાવ્યું છે કે ભારતીય સેવા નિકાસકારો દ્વારા રિપેટ્રિએબલ રૂપિયો એકાઉન્ટ્સ, જેમાં સ્પેશિયલ નોન-રેસિડેન્ટ રૂપિયો (SNRR) અને INR નોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે, તે દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલ ચુકવણીઓ નિકાસ-સેવાઓની શરત પૂરી કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, જો રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ના નિર્દેશોનું પાલન કરવામાં આવે તો, આયાત લેણાં સામે સેટ-ઓફ કરવામાં આવેલા નિકાસ લેણાં પણ આમાં qualifying ગણાશે. બોર્ડે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં અધિકૃત ડીલર બેંકે વસૂલાતની જરૂરિયાતને સંપૂર્ણ અથવા આંશિક રીતે લખી નાખી (write off) હોય, ત્યાં નિયમ ૯૬બી હેઠળ રિફંડની વસૂલાત કરવી જોઈએ નહીં.

ગ્રન્ટ થોર્નટન ભારતના પાર્ટનર મનોજ મિશ્રાના મતે, આ સર્ક્યુલર જીએસટી વ્યવહારને વિદેશી વિનિમય નિયમો સાથે વધુ સુસંગત બનાવે છે. તેમણે કહ્યું કે રિપેટ્રિએબલ INR એકાઉન્ટ્સ દ્વારા મળતી આવક, RBI દ્વારા પરવાનગી અપાયેલ સેટ-ઓફ અને નિર્દિષ્ટ નેટ-રિટેન્શન વ્યવસ્થાઓ એ આંતરરાષ્ટ્રીય ચુકવણીઓની બદલાતી વાસ્તવિકતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

રજીસ્ટ્રેશન પ્રક્રિયામાં વિલંબ ઘટાડવા માટે CBIC એ સમયમર્યાદા પણ નક્કી કરી છે. આદાર (Aadhaar) પ્રમાણીકરણ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરનાર અરજીઓ સાત કામકાજના દિવસોમાં પ્રક્રિયાિત થવી જોઈએ, જ્યારે ભૌતિક ચકાસણીની જરૂર હોય તેવા કિસ્સાઓમાં ચકાસણી પછી ૩૦ દિવસમાં પ્રક્રિયા થવી જોઈએ. અરજીના તબક્કે બેંક વિગતો આપવી ફરજિયાત નથી, પરંતુ ઉપલબ્ધ હોય તો આપી શકાય છે. અરજદારો અયોગ્ય વિલંબ અથવા બિનજરૂરી પ્રશ્નો અંગે નિર્દિષ્ટ ટેક્સ સત્તાધિકારીઓ પાસે ફરિયાદ કરી શકે છે.

એડજ્યુડિકેશન અંગેના એક અલગ સર્ક્યુલરમાં, બોર્ડે અધિકારીઓને કારણદર્શક શો-કોઝ નોટિસ જારી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ નોટિસમાં આરોપો, સમર્થન આપતા પુરાવા, લાગુ પડતી કાયદાકીય જોગવાઈઓ અને સૂચિત માંગણીઓનો આધાર સ્પષ્ટ હોવો જોઈએ, અને શક્ય હોય ત્યાં વર્ષવાર ગણતરી પણ હોવી જોઈએ. છેતરપિંડી અથવા જાણીજોઈને ખોટી માહિતી આપવાના આરોપો માત્ર સામાન્ય ભાષાને બદલે તથ્યો દ્વારા સમર્થિત હોવા જોઈએ. સત્તાધિકારીઓએ કરદાતાઓની રજૂઆતો પર વિચાર કરવો જોઈએ જેથી બિનજરૂરી મુકદ્દમા ઘટાડી શકાય.

બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે પણ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે જેઓ કલમ ૧૭(૪) મિકેનિઝમ પસંદ કરે છે, તેમણે તેમના લાયક રજીસ્ટ્રેશન પર ૫૦% ITC રૂટનું પાલન કરવું પડશે. જે રજીસ્ટ્રેશન ડિપોઝિટ સ્વીકારવા અથવા લોન આપવા સાથે સંકળિત નથી, તેઓ આ જરૂરિયાતથી બહાર છે. આ ઉપરાંત, બોર્ડે ડીલર-એજન્સી મોડેલ હેઠળ ડેમોન્સ્ટ્રેશન વાહનો માટેના ITC પરના અગાઉના પ્રતિબંધને પાછો ખેંચી લીધો છે, કારણ કે આ વાહનો પરંપરાગત ડીલરશીપના વાહનો જેવું જ કાર્ય કરે છે.

EY ઇન્ડિયાના ટેક્સ પાર્ટનર સૌરભ અગ્રવાલના મતે, આ સ્પષ્ટતાઓ ટેક્સ વહીવટમાં સુસંગતતા લાવશે. તેમણે જણાવ્યું કે રજીસ્ટ્રેશન અંગેની સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા, જેમાં કો-વર્કિંગ સ્પેસ અને સંમતિ-આધારિત જગ્યાઓ માટેના દસ્તાવેજોનો સમાવેશ થાય છે, તેનાથી અર્થઘટનમાં તફાવત ઘટશે અને સાચા કરદાતાઓ માટે પાલન કરવું વધુ અનુમાનિત બનશે.