અમેરિકી લોબિંગ ફર્મ દ્વારા ફોન કોલની વ્યવસ્થા પર વિપક્ષનો સરકાર પર પ્રહાર

બીબીસી હિન્દીના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય અધિકારીઓ અને વ્હાઇટ હાઉસના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે આ વર્ષે થયેલા ટેલિફોનિક સંવાદોને લઈને મીડિયામાં પ્રસિદ્ધ થયેલી એક રિપોર્ટ બાદ દેશના રાજકીય માહોલમાં ભારે વિવાદ સર્જાયો છે. વિરોધ પક્ષોએ આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર આકરા પ્રહારો કરવાનું શરૂ કર્યું છે. આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત 'ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ'માં પ્રકાશિત થયેલા એક અહેવાલથી થઈ છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અમેરિકી લોબિંગ ફર્મ 'એસએચડબલ્યુ પાર્ટનર્સ એલએલસી'એ આ વર્ષના મે અને જૂન મહિના દરમિયાન વ્હાઇટ હાઉસ અને ભારતીય અધિકારીઓ વચ્ચે અનેક ફોન કોલ્સની વ્યવસ્થા કરાવી હતી.

આ અહેવાલ સામે આવતા જ વિપક્ષી નેતાઓએ વડાપ્રધાન મોદીને ઘેરતા સવાલ ઉઠાવ્યા છે કે શું હવે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે વાત કરવા માટે પણ ભારતને લોબિંગ ફર્મની જરૂર પડી રહી છે? કોંગ્રેસના રાજ્યસભા સાંસદ પવન ખેડાએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'એક્સ' પર લખ્યું છે કે, "પરિસ્થિતિ એટલી હદે બગડી ગઈ છે કે મોદીએ પોતાના 'મિત્ર' ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે વાત કરવા માટે પણ લોબિંગ ફર્મની મદદ લેવી પડે છે." ખેડાએ વધુમાં આક્ષેપ કર્યો કે જ્યારે પણ ટ્રમ્પ વડાપ્રધાન મોદીને 'ખૂબ સારા મિત્ર' કે 'સચ્ચા મિત્ર' તરીકે સંબોધે છે, ત્યારે તેની પાછળ એક કિંમત ચૂકવવી પડે છે, જે ભારતીય કરદાતાઓના પૈસાથી લોબિંગ ફર્મને ચૂકવવામાં આવે છે.

આ જ રીતે ટીએમસી સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ પણ સરકાર પર નિશાન સાધતા કહ્યું કે, "સચ્ચાઈ સામે આવી ગઈ છે. જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વડાપ્રધાન મોદી વિશે સારી વાતો ટ્વીટ કરે છે, ત્યારે તેનું કારણ એ છે કે આપણે, એટલે કે ભારતીય ટેક્સપેયર્સે આ માટે એક અમેરિકી લોબિંગ ફર્મને પૈસા ચૂકવ્યા છે!" વરિષ્ઠ પત્રકાર સીમા ચિશ્તીએ પણ આ રિપોર્ટને ટાંકીને દાવો કર્યો કે ટ્રમ્પનું વડાપ્રધાન મોદીના વખાણ કરતું ટ્વીટ એક લોબિંગ ફર્મને પૈસા આપીને કરાવવામાં આવ્યું હતું અને આ નાણાં ભારતીય જનતાના હતા.

બીજી તરફ, વિદેશ મંત્રાલયે આ તમામ દાવાઓને ફગાવી દીધા છે. મંત્રાલયની ફેક્ટ ચેક ટીમે એક પત્રકારની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટને ભ્રામક ગણાવીને સ્પષ્ટતા કરી છે. મંત્રાલયે જણાવ્યું કે, "અમેરિકામાં દૂતાવાસો અને અન્ય સંસ્થાઓ દ્વારા લોબિંગ ફર્મની નિમણૂક કરવી એ એક સામાન્ય પ્રક્રિયા છે. વોશિંગ્ટન ડીસી સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસ ૧૯૪૮થી આવી ફર્મની સેવાઓ લેતું આવ્યું છે અને આ માહિતી જાહેર ક્ષેત્રમાં ઉપલબ્ધ છે." મંત્રાલયે વધુમાં ઉમેર્યું કે 'મર્કરી પબ્લિક અફેર્સ એલએલસી'ની એફએઆરએ ફાઇલિંગમાં પણ સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે કે તેમણે માત્ર સંબંધિત પોસ્ટનો પ્રસાર કર્યો હતો.

જોકે, આ સ્પષ્ટતા બાદ પણ વિવાદ શાંત થયો નથી. વરિષ્ઠ પત્રકાર સુહાસિની હૈદરે વિદેશ મંત્રાલયના ફેક્ટ ચેક પર સવાલ ઉઠાવતા પૂછ્યું કે શું લોબી ફર્મ દ્વારા વ્હાઇટ હાઉસ સાથે વાતચીતની વ્યવસ્થા કરવી સામાન્ય બાબત છે? તેમણે પૂર્વ રાજદ્વારીઓના મંતવ્યો ટાંકીને કહ્યું કે લોબી ફર્મ સામાન્ય રીતે કેપિટલ હિલ પર કામકાજ અને સંપર્ક સાધવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ દ્વિપક્ષીય સંબંધોની વાતચીત સરકારી અધિકારીઓના સ્તરે થવી જોઈએ. પત્રકાર સુશાંત સિંહે પણ મંત્રાલયના આ ફેક્ટ ચેકને જ ભ્રામક ગણાવ્યું છે.

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, એસએચડબલ્યુ પાર્ટનર્સ એલએલસીએ અમેરિકાના 'ફોરેન એજન્ટ્સ રજિસ્ટ્રેશન એક્ટ' (એફએઆરએ) હેઠળ દાખલ કરેલા દસ્તાવેજોમાં જણાવ્યું છે કે તેમણે આ વર્ષે મે-જૂન દરમિયાન ભારત સરકાર અને વ્હાઇટ હાઉસના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે ૮ ફોન કોલ ગોઠવ્યા હતા. આ લોબિંગ ફર્મના વડા જેસન મિલર છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આ વાતચીત ભારત-અમેરિકા સંબંધો પર કેન્દ્રિત હતી અને ફર્મે તેને "રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ"નો ભાગ ગણાવી છે. ભારત સરકારે એપ્રિલ ૨૦૨૫માં જેસન મિલરની ફર્મ સાથે કરાર કર્યો હતો, જે આ વર્ષે એપ્રિલમાં એક વર્ષ માટે લંબાવવામાં આવ્યો હતો. જોકે, ૨૩ જૂનના રોજ આ કરાર સમાપ્ત થઈ ગયો હતો કારણ કે જેસન મિલર ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રમાં વિશેષ સરકારી કર્મચારી તરીકે જોડાયા હતા.

લોબિંગ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં કોઈ વ્યક્તિ કે સંસ્થા સરકારની નીતિઓ અથવા નિર્ણયોને પ્રભાવિત કરવા માટે પ્રયાસ કરે છે. અમેરિકામાં લોબિંગ ફર્મ્સ કાયદેસર રીતે નોંધાયેલી હોય છે અને તેઓ વિદેશી સરકારો વતી ત્યાંના નીતિ નિર્ધારકો સાથે સંપર્ક સાધવાનું કામ કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા જાળવવા માટે એફએઆરએ જેવા કાયદાઓ હેઠળ વિગતો જાહેર કરવી ફરજિયાત હોય છે, જેનો ઉપયોગ ઘણીવાર રાજકીય વિશ્લેષકો અને પત્રકારો દ્વારા સરકારી કામગીરીની સમીક્ષા કરવા માટે કરવામાં આવે છે.