ઓછા ગુણ મેળવનાર વિદ્યાર્થીઓના અપમાન પર રોક લગાવવા મુખ્યમંત્રીનો મોટો નિર્ણય

એબીપી અસ્મિતા અને ધ ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયા (અમદાવાદ)ના અહેવાલ મુજબ, ગુજરાતમાં વિદ્યાર્થીઓની માનસિક તંદુરસ્તીને પ્રાથમિકતા આપવા માટે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે એક મહત્વપૂર્ણ અને મોટો નિર્ણય લીધો છે. અભ્યાસ અને પરીક્ષાઓના સતત વધી રહેલા દબાણને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકાર દ્વારા આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. આ નવા નિર્ણય હેઠળ ધોરણ 9 થી 12 ની શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની માનસિક સ્થિતિ સુધારવા અને તેમને તણાવમુક્ત વાતાવરણ પૂરું પાડવા માટે ખાસ આદેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે.

આ નવા નિયમ પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિદ્યાર્થીઓને તણાવમુક્ત વાતાવરણ પૂરું પાડવાનો અને આત્મહત્યા જેવી ગંભીર ઘટનાઓને અટકાવવાનો છે. અહેવાલો અનુસાર, આ નવો નિયમ સર્વોચ્ચ અદાલતના માર્ગદર્શંકો અને એનસીઇઆરટી (NCERT)ના 'ઉમ્મીદ' (UMMEED) મોડેલ પર આધારિત છે. આ દિશામાં આગળ વધતા શિક્ષણ વિભાગે ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચ માધ્યમિક શિક્ષણ વિનિમય, 1974 માં એક નવો નિયમ-16(ક) ઉમેર્યો છે.

નવા નિયમ મુજબ રાજ્યની તમામ નોંધાયેલી માધ્યમિક અને ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ માટે 'સ્કૂલ વેલનેસ ટીમ' (SWT)ની રચના કરવી ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે. આ શાળાકીય સુખાકારી ટીમ (SWT)ના વડા તરીકે શાળાના આચાર્ય રહેશે. આ ટીમમાં શિક્ષકો, શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિના એક સભ્ય અને વિદ્યાર્થીઓમાંથી પસંદ કરાયેલા 'મનો-મિત્ર' (પીઅર મોનિટર)નો સમાવેશ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત જીએસએચએસઇબી (GSHSEB) શાળાઓએ પણ વિદ્યાર્થીઓ માટે વેલનેસ ટીમો અને કાઉન્સિલરોની નિમણૂક કરવાની રહેશે.

વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને કાઉન્સિલરની નિમણૂક અંગે પણ સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. જે શાળાઓમાં 100 કે તેથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરતા હોય તેવી શાળાઓએ લાયકાત ધરાવતા કાઉન્સિલર કે મનોવૈજ્ઞાનિકની નિમણૂક કરવી અનિવાર્ય છે. જ્યારે 100 થી ઓછાં વિદ્યાર્થીઓ ધરાવતી શાળાઓએ નજીકના આરોગ્ય કેન્દ્ર સાથે જોડાણ કે ટાઈ-અપ કરવાનું રહેશે.

વિદ્યાર્થીઓ સાથે થતા ભેદભાવ અને અપમાનને રોકવા માટે અત્યંત કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. ગુણ અથવા શૈક્ષણિક પ્રદર્શનના આધારે વિદ્યાર્થીઓને અલગ તારવવાની કે વર્ગખંડમાં તેમનું અલગીકરણ કરવાની સખત મનાઈ ફરમાવવામાં આવી છે. ઓછા ગુણ મેળવનાર વિદ્યાર્થીનું જાહેરમાં અપમાન કરવું અથવા હોશિયાર વિદ્યાર્થીઓ સાથે સરખામણી કરીને તેમને ઉતારી પાડવા એ હવે ગુનો ગણવામાં આવશે. નવા નિયમો અંતર્ગત જાહેરમાં શરમજનક સ્થિતિમાં મૂકવા કે સાર્વજનિક અપમાન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

શાળાઓમાં સકારાત્મક વાતાવરણ જળવાઈ રહે તે હેતુથી શાળાઓએ નિયમિતપણે રમતગમત, યોગ, ધ્યાન, સંગીત અને એનસીસી જેવી અભ્યાસક્રમ બહારની પ્રવૃત્તિઓ (એક્સ્ટ્રા કરિક્યુલર એક્ટિવિટીઝ) યોજવાની રહેશે. શાળાઓમાં મદદ માટેના બોક્સ (હેલ્પ બોક્સ) અને બાળ હેલ્પલાઈન નંબરો પ્રદર્શિત કરવાના રહેશે. વિદ્યાર્થીઓની કોઈપણ પ્રકારની ખાનગી માહિતી અથવા કાઉન્સિલિંગની વિગતો સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રાખવામાં આવશે.

શાળાના તમામ સ્ટાફ માટે માનસિક સ્વાસ્થ્ય અંગે વર્ષમાં 2 વખત વિશેષ તાલીમ આપવી ફરજિયાત કરવામાં આવી છે. જો કોઈ વિદ્યાર્થીમાં આત્મહત્યા કે ડિપ્રેશનના લક્ષણો જોવા મળે, તો તેને તાત્કાલિક ધોરણે મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રાથમિક સારવાર (સાયકોલોજિકલ ફર્સ્ટ એઈડ) આપવાની રહેશે. રેગિંગ, સાયબર બુલિંગ અથવા અન્ય કોઈપણ પ્રકારના ભેદભાવને અટકાવવા માટે શાળા સ્તરે એક મજબૂત ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલી (ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ સિસ્ટમ) બનાવવી આવશ્યક છે.

જો શાળાની બેદરકારીના કારણે કોઈ વિદ્યાર્થી ગંભીર નુકસાનનો ભોગ બને અથવા આત્મહત્યા કરે, તો તેને 'સંસ્થાકીય દોષ' (ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ફોલ્ટ) ગણવામાં આવશે. આવા સંસ્થાકીય દોષના કિસ્સામાં જવાબદાર શાળા સંચાલકો કે અધિકારીઓ સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. શાળાઓમાં આ તમામ નિયમોનું કડકપણે પાલન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે તાલીમ, બેદરકારી સામે પગલાં અને જિલ્લા કલેક્ટરની દેખરેખને અનિવાર્ય બનાવવામાં આવી છે.

આ સમગ્ર વ્યવસ્થાની દેખરેખ માટે જિલ્લા કલેક્ટર અથવા જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટની અધ્યક્ષતામાં જિલ્લા સ્તરે એક વિશેષ મોનિટરિંગ કમિટીની રચના કરવામાં આવશે. આ સમિતિ સમગ્ર જિલ્લાની શાળાઓમાં આ નિયમોના અમલીકરણ પર નજર રાખશે. શાળાઓમાં આ નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન થાય અને વિદ્યાર્થીઓ ભયમુક્ત વાતાવરણમાં શિક્ષણ મેળવી શકે તે માટે આ આખો એક્શન પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.