સરકારી શિક્ષકો અભ્યાસનું બહાનું કાઢી ચૂંટણી ફરજમાંથી છટકી શકશે નહીં

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકારી શિક્ષકો બાળકોના શિક્ષણનો હવાલો આપીને ચૂંટણી સંબંધિત ફરજ બજાવવાનો ઇનકાર કરી શકશે નહીં. કોર્ટે સરકારી શિક્ષકોને બૂથ લેવલ ઓફિસર (બીએલઓ) તરીકે તૈનાત કરવાની પ્રક્રિયાને કાયદેસર ઠેરવી છે અને જણાવ્યું છે કે મતદાર યાદી તૈયાર કરવી અને તેમાં સુધારો કરવો એ એક વૈધાનિક જવાબદારી છે.

અમેર ઉજલાના અહેવાલ મુજબ, ન્યાયમૂર્તિ વિનોદ દિવાકરની સિંગલ બેન્ચે સહારનપુરની જુનિયર અને સિનિયર બેઝિક સ્કૂલોમાં કાર્યરત અઝરા પરવીન સહિત પાંચ મદદઅધ્યાપકો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીને ફગાવી દીધી હતી. આ શિક્ષકોએ મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલા કાર્યોમાંથી તેમને મુક્ત કરવામાં આવે તેવી માંગણી કરી હતી. અરજદારોનો મુખ્ય તર્ક એ હતો કે શિક્ષકોની સેવા શરતોમાં બીએલઓ તરીકે કાર્ય કરવાનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી અને આ પ્રકારની તૈનાતથી બાળકોના શિક્ષણ પર માઠી અસર પડે છે.

શિક્ષકોએ કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે ચૂંટણી ફરજમાં તૈનાત કરવાથી શિક્ષણના અધિકાર અધિનિયમ અને બંધારણના અનુચ્છેદ ૨૧-એ ના જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન થાય છે. જોકે, કોર્ટે આ દલીલોનો સ્વીકાર કર્યો નથી. અદાલતે અવલોકન કર્યું હતું કે જોકે શિક્ષકોની મૂળ જવાબદારી બાળકોને ભણાવવાની છે, પરંતુ બંધારણ અને લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ હેઠળ તેમને ચૂંટણી સંબંધિત કાર્યોમાં પણ નિયુક્ત કરી શકાય છે.

કોર્ટે વધુમાં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે સરકારી શિક્ષકોને બીએલઓ તરીકે તૈનાત કરી શકાય છે. તેમની જવાબદારીઓમાં મતદાર યાદી તૈયાર કરવી, તેમાં જરૂરી સુધારા અને સંશોધનો કરવા તેમજ વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (એસઆઈઆર) જેવા કાર્યોનો સમાવેશ થાય છે. મતદાર યાદી તૈયાર કરવી અને તેમાં સુધારો કરવો એ લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, ૧૯૫૦ હેઠળનું વૈધાનિક કાર્ય છે.

શિક્ષણના અધિકાર અધિનિયમની કલમ ૨૭ હેઠળ શિક્ષકોને ચૂંટણી સંબંધિત કાર્યોમાં લગાવી શકાય છે તે અંગે પણ કોર્ટે ભાર મૂક્યો હતો. બીએલઓની જવાબદારી પણ આ અપવાદના કાર્યક્ષેત્રમાં આવે છે. આમ, શિક્ષણના અધિકારના નામે ચૂંટણીની કાયદેસરની ફરજમાંથી બચવાનો પ્રયાસ કરી શકાશે નહીં તેમ કોર્ટે ઠરાવ્યું છે.

આ કેસમાં અરજદારોએ એવો પણ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો કે આ પ્રકારની નિમણૂકથી શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ પ્રભાવિત થાય છે, પરંતુ કોર્ટે કાયદાકીય જોગવાઈઓને પ્રાધાન્ય આપતા શિક્ષકોની આ માંગણીને નકારી કાઢી હતી.