કુનોના ચિત્તાના શિકારમાં કોઈ સંગઠિત ગેંગ સામેલ નથી, એસટીએફનો ખુલાસો

મધ્યપ્રદેશના કુનો નેશનલ પાર્ક (કેએનપી) ની બહાર એક નર ચિત્તાના બચ્ચાની હત્યાના મામલે તપાસ કરી રહેલી સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સ (એસટીએફ) એ સોમવારે એક મહત્વપૂર્ણ ખુલાસો કર્યો છે. એસટીએફના સભ્ય-સચિવ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર નિવેદન મુજબ, આ ઘટનામાં કોઈ સંગઠિત વન્યજીવ ગુનાખોરી કે ગેરકાયદેસર વન્યજીવ વેપાર સાથે જોડાયેલી કોઈ ગેંગ સામેલ નથી. તપાસમાં સ્પષ્ટ થયું છે કે આ ચિત્તાની હત્યા માત્ર મનોરંજન માટે કરવામાં આવેલા શિકારના ઈરાદાથી કરવામાં આવી હતી. આ કેસમાં બે ભાઈઓ ભગવાન સિંહ અને પ્રીતમ સિંહની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને તેમની પાસેથી શિકારમાં વપરાયેલી લાયસન્સ ધરાવતી ડબલ બેરલ મઝલ-લોડિંગ બંદૂક, જેને સ્થાનિક ભાષામાં 'ભરમર' બંદૂક કહેવામાં આવે છે, તે પણ જપ્ત કરવામાં આવી છે.

ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, ૧૯ મહિનાનું આ ચિત્તાનું બચ્ચું, જેનું નામ કેએનજી૨૨ હતું અને તે દક્ષિણ આફ્રિકાના ચિત્તા 'નિર્વા'નું સંતાન હતું, તે ૨૫ ઓક્ટોબરના રોજ શ્યોપુર વન વિભાગમાં ગંભીર હાલતમાં મળી આવ્યું હતું. તેના શરીર પર પાંચ ગોળીઓના નિશાન હતા. આ ચિત્તાને કુનો નેશનલ પાર્કથી આશરે ૫૦ કિલોમીટર દૂરથી ઈજાગ્રસ્ત હાલતમાં મળી આવ્યા બાદ સારવાર માટે જબલપુર લઈ જવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ૨૭ ઓક્ટોબરના રોજ સારવાર દરમિયાન તેનું મૃત્યુ થયું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં 'પ્રોજેક્ટ ચિત્તા' શરૂ થયા પછી આ પ્રથમ ઘટના છે જેમાં કોઈ ચિત્તાને ગોળી મારીને મોતને ઘાટ ઉતારવામાં આવ્યો હોય.

આ દુઃખદ ઘટના બાદ વન અને પોલીસ અધિકારીઓની બનેલી ચાર સભ્યોની એસટીએફની રચના કરવામાં આવી હતી. એસટીએફ દ્વારા મોરેના પોલીસ, શ્યોપુર અને મોરેના વન વિભાગ, ડોગ સ્ક્વોડ અને સ્થાનિક ગુપ્તચર નેટવર્કની મદદથી જંગલમાં વ્યાપક સર્ચ ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. મળેલી માહિતીના આધારે, ૩૧ ઓક્ટોબરના રોજ ભગવાન સિંહની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. પૂછપરછ દરમિયાન આરોપીએ કબૂલાત કરી હતી કે ૨૪ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ તે અને તેનો ભાઈ પ્રીતમ સિંહ શ્યોપુર જિલ્લાના વિજયપુર વિસ્તારના નિતનવાસ ગામ નજીકના જંગલમાં શિકાર કરવાના ઈરાદાથી ગયા હતા. ત્યાં તેમણે ચિત્તાને જોયો અને ભગવાન સિંહે પોતાની લાયસન્સ ધરાવતી બંદૂકમાંથી ગોળીબાર કર્યો હતો, ત્યારબાદ બંને ત્યાંથી ભાગી ગયા હતા. ભગવાન સિંહના નિવેદનના આધારે પોલીસે તેના ભાઈ પ્રીતમ સિંહની પણ ધરપકડ કરી હતી.

બંને આરોપીઓ મોરેના જિલ્લાના પહારગઢ સબ-ડિવિઝનના નવલપુરા-બેહરાડા ગામના રહેવાસી છે, જે શ્યોપુર જિલ્લાની સરહદ સાથે જોડાયેલું છે. એસટીએફએ બંને આરોપીઓને ઘટનાસ્થળે લઈ જઈને તપાસ કરી હતી અને તેમની માહિતીના આધારે મોરેના વન વિભાગના જંગલમાંથી શિકારમાં વપરાયેલી બંદૂક કબજે કરી હતી. સોમવારે બંને આરોપીઓને વન્યજીવ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, ૧૯૭૨ની કલમ ૯ અને ૫૧ હેઠળ કોર્ટમાં રજૂ કરીને જ્યુડિશિયલ કસ્ટડીમાં મોકલી આપવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાએ ભારતમાં ચિત્તાના ઈતિહાસને ફરીથી ચર્ચામાં મૂક્યો છે. વર્ષ ૧૯૪૭-૪૮માં કોરિયાના મહારાજા રામાનુજ પ્રતાપ સિંહ દેવ દ્વારા ભારતના છેલ્લા ત્રણ ચિત્તાનો શિકાર કરવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેના પગલે ૧૯૫૨માં આ પ્રજાતિને સત્તાવાર રીતે લુપ્ત જાહેર કરવામાં આવી હતી.

હાલમાં ભારતમાં ચિત્તાઓની કુલ સંખ્યા ૫૮ છે, જેમાંથી ૫૨ ચિત્તા કુનો નેશનલ પાર્કમાં છે. પ્રોજેક્ટ ચિત્તાની શરૂઆત ૧૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૨ના રોજ થઈ હતી, જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ નામિબિયાથી લાવવામાં આવેલા પ્રથમ આઠ ચિત્તાઓને કુનોમાં મુક્ત કર્યા હતા. ત્યારબાદ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૩માં દક્ષિણ આફ્રિકાથી ૨૦ ચિત્તા લાવવામાં આવ્યા હતા. આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુની બોત્સ્વાના મુલાકાત બાદ ત્યાંથી પણ નવ ચિત્તા લાવવામાં આવ્યા હતા. પ્રોજેક્ટની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં ભારતમાં ૪૧ ચિત્તાનો જન્મ થયો છે, જ્યારે ૨૬ ચિત્તાઓના મૃત્યુ થયા છે. કેએનજી૨૨ એ ગોળીબારમાં માર્યો ગયેલો પ્રથમ ચિત્તો છે.

વન વિભાગ હવે ચિત્તાઓની વસ્તીને વૈવિધ્યસભર બનાવવા માટે વધુ રહેઠાણો વિકસાવી રહ્યું છે. હાલમાં ચાર ચિત્તા મંદસૌર અને નીમચ જિલ્લામાં ફેલાયેલા ગાંધી સાગર વન્યજીવ અભયારણ્યમાં ૬૪ ચોરસ કિમીના વાડવાળા વિસ્તારમાં ફરી રહ્યા છે. આ મહિનાની શરૂઆતમાં, બે ચિત્તાઓને સાગર જિલ્લાના વીરાંગના દુર્ગાવતી ટાઈગર રિઝર્વમાં મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, જે આ પ્રજાતિ માટે ત્રીજું ઘર બન્યું છે.