આંધ્ર પ્રદેશ હાઈકોર્ટે જમીન માલિકોની વધારાના વળતરની માંગણી ફગાવી દીધી

ધ ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, આંધ્ર પ્રદેશ હાઈકોર્ટે એક ચુકાદામાં કડપા જિલ્લાના જમીન માલિકોની વધારાના વળતર માટેની અરજી રદ્દ કરી દીધી છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે જમીન માલિકોએ તેમની દલીલો વર્ષ ૨૦૧૦ના બજાર મૂલ્ય પ્રમાણપત્રોના આધારે રજૂ કરી હતી, જ્યારે સરકારે વાસ્તવમાં આ જમીનનો કબજો વર્ષ ૨૦૦૮માં જ મેળવી લીધો હતો.

જમીન માલિકો દ્વારા વધારાના વળતરનો દાવો દાખલ કરવાનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે કડપાના રેવેન્યુ ડિવિઝનલ ઓફિસર દ્વારા જમીનનું નક્કી કરવામાં આવેલું બજાર મૂલ્ય ખૂબ ઓછું હતું અને તે સરકારના કેટલાક મેમોરેન્ડમ (જી.ઓ.એમ.એસ. નં. ૧૩૦૭ અને ૧૩૯૧) ની ભાવના વિરુદ્ધ હતું. જમીન માલિકોએ એવી દલીલ કરી હતી કે તેમની જમીનો શહેરી વિસ્તારોમાં આવેલી છે અને સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલી રકમની સરખામણીમાં ખુલ્લા બજારમાં તેનું મૂલ્ય ઘણું વધારે છે. નોંધાયેલી મૂળભૂત મૂલ્ય એન્ટ્રીઓ અનુસાર આસપાસની જમીનોનું મૂલ્ય ૩૦૦ રૂપિયા પ્રતિ ચોરસ યાર્ડ હોવાનું જણાવાયું હતું. આથી જમીન માલિકોએ ૬૦૦ રૂપિયા પ્રતિ ચોરસ યાર્ડના દરે વળતર મેળવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું હતું અને તે મુજબ સરકાર સમક્ષ પોતાની રજૂઆતો કરી હતી.

આ જમીન ડીકેટી પટ્ટા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી હતી અને તે રિંગ રોડ માટે હસ્તગત કરાયેલી જમીનની નજીક હતી. સંયુક્ત કલેક્ટરે જમીન માલિકોની રાવ સાંભળ્યા પછી, સરકારી મેમો માર્ગદર્શિકા (જી.ઓ.એમ.એસ. નં. ૧૩૦૭, તારીખ ૨૩ ડિસેમ્બર, ૧૯૯૩) અનુસાર ૩૦% સોલેટિયમ સાથે ૧.૫ લાખ રૂપિયા પ્રતિ એકરના દરે બજાર મૂલ્ય નક્કી કરીને એક્સ ગ્રેશિયા ચૂકવણી મંજૂર કરી હતી. આનાથી નારાજ થઈને જમીન માલિકોએ હાઈકોર્ટમાં કેસ દાખલ કર્યો હતો (ડબલ્યુ.પી. નં. ૧૪૦૯ ઓફ ૨૦૦૮) જેણે સંયુક્ત કલેક્ટરને આ બાબતે ફરીથી વિચારણા કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

નં. ૮૦૦૯ ઓફ ૨૦૦૮) ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો. તેમ છતાં અસંતુષ્ટ રહેલા જમીન માલિકોએ હાઈકોર્ટમાં વધુ એક કેસ દાખલ કરીને હજુ વધુ વળતરની માંગણી કરી હતી.

કોર્ટે જણાવ્યું કે સરકારે આ જમીન પાછી ખેંચવાનો આદેશ ૨૦૦૪માં જારી કર્યો હતો પરંતુ જમીનનો કબજો ૨૦૦૮માં લીધો હતો અને તે મુજબ ૨૦૦૪ના ભાવને બદલે ૨૦૦૮ના ભાવ ચૂકવ્યા હતા. ૨૦૧૦માં જ્યારે જમીનના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો, ત્યારે જમીન માલિકોએ વધુ વળતરનો દાવો કર્યો. હાઈકોર્ટે ભાવ વધારવાના આ આધારને નકારી કાઢ્યો હતો.

આ જમીનોની પૃષ્ઠભૂમિ અંગે અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે આ ડીકેટી (દારાકાસ્તુ) જમીનો હતી જે જમીન માલિકોના પૂર્વજોને આપવામાં આવી હતી. ડીકેટી એ સરકારી પડતર જમીન છે જે આંધ્ર પ્રદેશ અને તેલંગાણામાં ખાસ કરીને ખેતી અથવા રહેણાંક માટે ભૂમિહીન ગરીબ લોકોને ફાળવવામાં આવે છે. આ ડીકેટી જમીન સી.કે. દિન્નેના મંડળ રેવેન્યુ ઓફિસર દ્વારા ૧૬ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૨ના રોજ જમીન માલિકોના પૂર્વજોને આપવામાં આવી હતી. હવે જમીન માલિકોએ દાવો કર્યો હતો કે તેઓ આ જમીનો પર ખેતી કરતા હતા અને તેને વિકસાવી રહ્યા હતા તથા બોર-વેલના પાણીથી સિંચાઈ કરતા હતા.

જમીન માલિકોએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેઓ આ જમીનોના સતત કબજામાં હતા ત્યારે અચાનક મંડળ રેવેન્યુ અધિકારીએ તેમની પટ્ટા ફાળવણી રદ્દ કરી દીધી હતી અને નબળા વર્ગોને રહેણાંક મકાનના પટ્ટા પૂરા પાડવા માટે ૩૦ જૂન, ૨૦૦૪ના રોજ જમીન પુનઃપ્રાપ્તિના આદેશો જારી કર્યા હતા.

આંધ્ર પ્રદેશ હાઈકોર્ટના આદેશ અને ચર્ચામાં જમીન માલિકોએ ૨૦૧૦ની માર્ગદર્શિકા પર ભરોસો મૂક્યો હતો જેણે જમીન સંપાદનનો દર વધાર્યો હતો, પરંતુ હાઈકોર્ટે નિર્દેશ કર્યો કે તેમની પોતાની જમીન ૨૦૦૮માં હસ્તગત કરવામાં આવી હતી. હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે ટ્રાયલ કોર્ટે ૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૧ની સબ-રજિસ્ટ્રાર દ્વારા જારી કરાયેલ મૂલ્યાંકન પ્રમાણપત્ર અને જમીનના સંબંધમાં બજાર મૂલ્ય માર્ગદર્શિકા રજિસ્ટરના દસ્તાવેજી પુરાવાઓ તેમજ અન્ય દસ્તાવેજી અને મૌખિક પુરાવાઓને ધ્યાનમાં લીધા હતા. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે ૨૦૧૦ની માર્ગદર્શિકા ૧ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૦થી માન્ય હતી, જ્યારે જમીન માલિકોના કિસ્સામાં સરકાર દ્વારા પુનઃપ્રાપ્તિના આદેશો ૨૦૦૪માં જારી કરવામાં આવ્યા હતા.

આ પ્રકારે હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે સરકારે આ જમીનોનો કબજો ૨૦૦૮માં લીધો હતો અને માર્ગદર્શિકા ૧ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૦થી પ્રભાવી થઈ હતી. આથી હાઈકોર્ટે કહ્યું કે ૨૦૦૮ના વર્ષ માટે જમીનનું બજાર મૂલ્ય નક્કી કરવા માટે ૨૦૧૦ની માર્ગદર્શિકા પર ભરોસો ન રાખવામાં ટ્રાયલ કોર્ટ વ્યાજબી હતી. હાઈકોર્ટે એ પણ પુનરાવર્તન કર્યું કે સામાન્ય રીતે જમીન સંપાદન માટેનું વળતર સંપાદન સૂચના જારી કરવામાં આવે તે તારીખના જમીનના બજાર મૂલ્ય અનુસાર નક્કી કરવામાં આવે છે.

હાઈકોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના એક કેસ (બર્નાર્ડ ફ્રાન્સિસ જોસેફ વાઝ વિરુદ્ધ કર્નાટક રાજ્ય - ૨૦૨૫)નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો જેમાં એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે માત્ર "અપવાદરૂપ સંજોગોમાં જ" સંપાદન વળતર સંપાદન માટેની સૂચના જારી કરવામાં આવી હતી તેના પછીની તારીખની જમીનના બજાર મૂલ્ય અથવા કિંમતના આધારે નક્કી કરી શકાય છે.

હાઈકોર્ટે એમ પણ અવલોકન કર્યું કે જમીન સંપાદન માટેની મૂળ સૂચના ૨૦૦૪માં જારી કરવામાં આવી હતી, જો કે સરકારે ૨૦૦૮માં કબજો લીધો હતો અને જમીન માલિકોને ૨૦૦૪ના દરોને બદલે ૨૦૦૮ના દરો પર વળતર મળ્યું હતું, તેથી આ બાબતે કોઈ ફરિયાદ નહોતી. હાઈકોર્ટે શાસન કર્યું કે ૨૦૦૮માં અન્ય બેંચના આદેશનું પાલન કરીને સંયુક્ત કલેક્ટરે બજાર મૂલ્યના વધારાના ૧૨% વ્યાજ સાથે વિતરિત કર્યા હતા તેમાં કોઈ વિવાદ નહોતો.

વળતરનું નિર્ધારણ ૨૦૦૮માં જારી કરાયેલા આદેશોની શરતો અનુસાર હોવાથી, વિદ્વાન ટ્રાયલ કોર્ટના ચુકાદામાં દખલ કરવા માટેનો કોઈ કેસ બનતો નથી. બજાર મૂલ્યના નિર્ધારણમાં કાયદાની કોઈ ભૂલ હોવાનું જણાયું નથી. આંધ્ર પ્રદેશ હાઈકોર્ટે આ પ્રકારે ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશને યથાવત રાખ્યો અને વધુ ઉન્નત વળતર માટેની જમીન માલિકોની અપીલ ફગાવી દીધી.