દિલ્હીમાં શિયાળાના પ્રદૂષણને રોકવા વિવિધ ક્ષેત્રે કડક પ્રતિબંધોની જાહેરાત

નવી દિલ્હીમાં શિયાળા દરમિયાન દર વર્ષે વધતા જતા વાયુ પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવા માટે વહીવટીતંત્રે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી છે. ધ હિંદુના અહેવાલ મુજબ, પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે રોડ ડસ્ટ, વાહનો દ્વારા થતું પ્રદૂષણ અને બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ જેવા અલગ-અલગ ક્ષેત્રોમાં પગલાં લેવામાં આવશે. જોકે, આ પગલાંનો અમલ કરવો પડકારજનક છે, પરંતુ સત્તાવાળાઓ વર્ષોથી વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા પ્રયાસો કરી રહ્યા છે.

બીબીસી હિન્દીના અહેવાલ અનુસાર, દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તામાં ઝડપથી ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ૩૧ ઓક્ટોબરે દિલ્હીનો સરેરાશ એક્યુઆઈ (AQI) ૧૧૭ હતો, જે ૧ નવેમ્બરના રોજ વધીને ૨૬૧ અને ૨ નવેમ્બરે ૩૨૪ પર પહોંચી ગયો. ૩ નવેમ્બરની સવારે ૮ વાગ્યા સુધીમાં સરેરાશ એક્યુઆઈ ૩૩૦ સુધી પહોંચી ગયો હતો, જેના કારણે દૃશ્યતા ઘટીને ૧૦૦ મીટરથી પણ ઓછી થઈ ગઈ હતી. આ સ્થિતિને જોતા વાયુ ગુણવત્તા વ્યવસ્થાપન પંચે સમગ્ર દિલ્હી-એનસીઆરમાં ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) નો બીજો તબક્કો લાગુ કર્યો છે. દિલ્હીમાં હવાની ગુણવત્તા માપવા માટે કુલ ૬૦ મોનિટરિંગ સેન્ટરો છે, જેમાંથી ૫૭ સેન્ટરોથી ડેટા મળી રહ્યો છે.

અમર ઉજ્જવાલાના અહેવાલ મુજબ, પ્રદૂષણના સ્ત્રોતોમાં પરોક્ષ અને સ્થાનિક બંને કારણો જવાબદાર છે. ૩ નવેમ્બરે સ્થાનિક પ્રદૂષણમાં ટ્રાફિકનો ફાળો ૧૭.૮ ટકા હતો, જે ૪ નવેમ્બરે ૧૫.૫ ટકા, ૫ નવેમ્બરે ૧૬.૩ ટકા અને ૬ નવેમ્બરે ૧૬.૭ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે. અન્ય સ્થાનિક સ્ત્રોતોમાં રહેણાંક પ્રવૃત્તિઓ ૩.૮ થી ૪.૪ ટકા, ઉદ્યોગો ૨.૯ થી ૩.૩ ટકા, બાંધકામ ૨.૨ થી ૨.૫ ટકા, કચરો બાળવો ૧.૩ થી ૧.૫ ટકા અને રોડ ડસ્ટ ૧.૧ થી ૧.૩ ટકા રહેવાની શક્યતા છે.

સ્થાનિક સ્ત્રોતો ઉપરાંત પડોશી રાજ્યોમાં પરાળ (સ્ટબલ) બાળવાની પ્રવૃત્તિ પ્રદૂષણમાં મોટો વધારો કરી રહી છે. ૩ નવેમ્બરે પરાળ બાળવાનો ફાળો ૮.૨ ટકા હતો, જે ૪ નવેમ્બરે વધીને ૨૦.૨ ટકા થવાનો અંદાજ છે. ૫ નવેમ્બરે આ ફાળો ૧૮.૩ ટકા અને ૬ નવેમ્બરે ફરી ૨૦.૨ ટકા રહેવાની આગાહી છે. પડોશી જિલ્લાઓની વાત કરીએ તો, ૩ નવેમ્બરે ઝજ્જરનો ફાળો ૯.૯ ટકા હતો જે ૬ નવેમ્બરે ઘટીને ૫.૯ ટકા થશે, જ્યારે સોનીપતનો ફાળો ૨.૮ ટકાથી વધીને ૫.૬ ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. ગુડગાંવનો ફાળો ૪.૪ થી ઘટીને ૧.૯ ટકા અને ભિવાણીનો ૨.૨ થી ઘટીને ૦.૩ ટકા થવાનો અંદાજ છે, જ્યારે રોહતકનો ફાળો ૨.૩ થી વધીને ૩.૭ ટકા થઈ શકે છે.

આ મુદ્દે રાજકીય વિવાદ પણ ઉભર્યો છે. એનડીટીવીના અહેવાલ મુજબ, દિલ્હીના પર્યાવરણ મંત્રી મનજિંદર સિંહ સિરસાએ પંજાબ સરકાર પર આરોપ લગાવ્યો છે કે તેઓ દિલ્હીમાં પ્રદૂષણ વધારવા માટે જાણીજોઈને પરાળ બાળવા પ્રોત્સાહિત કરી રહ્યા છે. તેમણે દાવો કર્યો કે પંજાબના જિલ્લાઓમાંથી ૨૭૧ એફઆઈઆર (FIR) ની નકલો લાવ્યા છે અને ૧,૦૦૦ થી વધુ ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. સિરસાએ વધુમાં આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસ પોતે આગ લગાવી રહી છે જેથી અજાણ્યા વ્યક્તિઓ સામે એફઆઈઆર નોંધાવી શકાય. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે પંજાબમાં પરાળ નથી બળતું તેવી જાહેરાતો પાછળ ₹૨૦-૨૫ કરોડ ખર્ચવામાં આવ્યા છે.

બીજી તરફ, પંજાબની આમ આદમી પાર્ટી (AAP) એ આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. AAP એ X પર પોસ્ટ કર્યું કે બીજેપી પંજાબના ખેડૂતોને બદનામ કરવા અને દિલ્હી સરકારની નિષ્ફળતા છુપાવવા માટે જૂઠું બોલી રહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે જે ફોટોગ્રાફ બતાવવામાં આવ્યો છે તેમાં અધિકારીઓ પરાળની આગ ઓલવી રહ્યા છે, પરંતુ તેને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. સિરસાએ પંજાબ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડના અધ્યક્ષ તરીકે મે ૨૦૨૫ માં રીના ગુપ્તાની નિમણૂક પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા, જેમના વિશે તેમણે દાવો કર્યો કે તેઓ અરવિંદ કેજરીવાલના સંબંધી છે. સિરસાએ કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલયના આંકડા ટાંકીને જણાવ્યું કે જાન્યુઆરીથી ઓક્ટોબર વચ્ચે દિલ્હીમાં ૨૨૦ દિવસ 'ગુડ ટુ મોડરેટ' હવા રહી હતી અને ઓક્ટોબરનો સરેરાશ એક્યુઆઈ ૧૬૬ હતો.