આઈડીબીઆઈ બેંકના વિવેચન પર નાણામંત્રીએ કોંગ્રેસ પર આકરા પ્રહારો કર્યા

આઈડીબીઆઈ બેંકના હિસ્સાના વેચાણ અંગે ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારામણે કોંગ્રેસ પાર્ટી અને અગાઉની યુપીએ સરકાર પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. સીતારામણે આરોપ લગાવ્યો છે કે કોંગ્રેસે બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓનો ઉપયોગ "અંગત સંસ્થાઓ" તરીકે કર્યો હતો અને બેંક કર્મચારીઓ પર તેમની મરજી મુજબ લોન આપવા માટે દબાણ કરવામાં આવતું હતું, જેના કારણે લોન આપવાના સાવચેતીભર્યા નિયમોનું ઉલ્લંઘન થતું હતું.

સીતારામણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર એક પોસ્ટ દ્વારા કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધીના આઈડીબીઆઈ બેંક અંગેના નિવેદનોનો જવાબ આપ્યો હતો. તેમણે કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારના કેટલાક કિસ્સાઓ પણ ટાંક્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ૧૯૭૬માં ઇન્દિરા ગાંધીના શાસનકાળ દરમિયાન સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) ના ચેરમેન આર.કે. તલવારને એવા આરોપ હેઠળ હટાવવામાં આવ્યા હતા કે તેમણે સંજય ગાંધી સાથે જોડાયેલી કંપની માટે લોન આપવાના નિયમોમાં છૂટછાટ આપવા માટે રાજકીય દબાણ સામે નમતું ન રાખ્યું હતું.

નાણામંત્રીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આઈડીબીઆઈ બેંક તેમને અત્યંત ખરાબ હાલતમાં સોંપવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે આઈડીબીઆઈ બેંકને કોંગ્રેસના નેતાઓ સાથે ગાઢ સંબંધ ધરાવતા મોટા વ્યવસાયિક જૂથો જેવા કે વિડિયોકોન, વિનસમ, એબીજી શિપયાર્ડ અને કિંગફિશરને લોન આપવા માટે મજબૂર કરવામાં આવી હતી. આ લોન બાદમાં ખરાબ લોન (bad loans) માં ફેરવાઈ ગઈ હતી, જેના કારણે આઈડીબીઆઈ બેંકને મોટું નુકસાન થયું હતું, જેને વર્તમાન સરકારે સ્વીકાર્યું છે.

સીતારામણે દાવો કર્યો હતો કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની એનડીએ સરકારે વ્યાવસાયિકતા, સાવચેતી અને ₹૨૫,૦૦૦ કરોડથી વધુના મૂડી સંરક્ષણ (recapitalisation) દ્વારા આઈડીબીઆઈ બેંકને પુનર્જીવિત કરી છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આઈડીબીઆઈ બેંક હવે તેના વિકાસના આગામી તબક્કા માટે તૈયાર છે અને આઈડીબીઆઈ બેંકના વ્યૂહાત્મક પુનર્ગઠનમાં તમામ યોગ્ય પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરવામાં આવ્યું છે.

બીજી તરફ, લોકસભાના વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ આઈડીબીઆઈ બેંકના કર્મચારીઓ સાથે એકતા દર્શાવી હતી અને નફાકારક જાહેર બેંકને કેનેડાની કંપનીને વેચવાના સરકારના નિર્ણય સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જાહેર બેંકો એ વેચવા માટેની મિલકતો નથી, પરંતુ રાષ્ટ્ર નિર્માણ માટેના સાધનો છે.

રાહુલ ગાંધીએ ગયા વર્ષે માર્ચ મહિનામાં આઈડીબીઆઈ બેંકના પરિવારના સભ્યોને લખેલા પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે સંસદ ભવનમાં આઈડીબીઆઈ બેંકના કર્મચારીઓના એક જૂથે તેમને મળીને એક સરળ પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો કે સરકાર એવી બેંક કેમ વેચી રહી છે જેને તેઓએ નફાકારક બનાવી છે. ગાંધીએ કહ્યું કે તેમણે આ પ્રશ્ન લોકસભામાં પણ ઉઠાવ્યો હતો અને પૂછ્યું હતું કે નફાકારક જાહેર બેંક કેમ વેચવામાં આવી રહી છે અને તેના કર્મચારીઓ તથા ડિપોઝિટરોનું રક્ષણ કેવી રીતે કરવામાં આવશે, પરંતુ સરકારે કોઈ કારણ આપ્યું નહોતું. હવે સરકારે આઈડીબીઆઈ બેંકને ફેયરફેક્સ નામની કેનેડાની કંપનીને વેચવાનો નિર્ણય લીધો છે.

રાહુલ ગાંધીના આક્ષેપો પર પ્રહાર કરતા સીતારામણે કહ્યું કે રફાલ સોદા અંગેના તેમના આક્ષેપો અગાઉ ખુલ્લા પડ્યા હતા અને તેમણે માફી માંગવી પડી હતી. તેમણે કહ્યું કે રફાલ અંગેના તમારા જૂઠાણાં નિષ્ફળ ગયા હતા અને તે ખુલ્લા પડ્યા હતા, તમારે માફી માંગવી પડી હતી અને અહીં પણ એવું જ થશે.

નાણામંત્રીએ વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે કોંગ્રેસના યુગમાં બેંકિંગમાં શક્તિશાળી લોકો માટે ફોનબુક હતી અને સામાન્ય નાગરિકો માટે નિયમન્ય પુસ્તક (rulebook) હતું. તેમણે કહ્યું કે 'કનેક્શન અને સેટિંગ બેંકિંગ'નો યુગ હવે પૂરો થઈ ગયો છે. સામાન્ય લોકો માટે હવે લોન મેળવવી સરળ બની છે અને કર્મચારીઓ પર ફોન કોલ્સ દ્વારા લોન આપવા માટે દબાણ કરવામાં આવતું નથી.

સરકારે ૧૪ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ આઈડીબીઆઈ બેંકમાં ૬૦.૭૨ ટકા હિસ્સો કેનેડાની ફેયરફેક્સ ફાઇનાન્શિયલ હોલ્ડિંગ્સને અંદાજે ₹૫૩,૦૦૦ કરોડ ($૫.૫ બિલિયન) માં વેચવાની મંજૂરી આપી હતી. આ વ્યવહાર ભારતીય બેંકમાં સૌથી મોટું વિદેશી રોકાણ હશે અને દેશના લાંબા સમયથી વિલંબિત બેંકિંગ ખાનગીકરણ અભિયાનમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.

ફેયરફેક્સ સરકારના ૩૦.૪૮ ટકા હિસ્સાના વ્યૂહાત્મક ખરીદનાર તરીકે કાર્ય કરશે, જેનું મૂલ્ય અંદાજે ₹૨૬,૬૨૦ કરોડ છે, તેમજ એલઆઈસી (LIC) પાસે રહેલા ૩૦.૨૪ ટકા હિસ્સાની કિંમત અંદાજે ₹૨૬,૪૪૦ કરોડ છે. આ વ્યૂહાત્મક વ્યવહાર રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની નિયમનકારી મંજૂરીને આધીન રહીને ચાલુ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે.