પોતાની પસંદગીના વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવાનો અધિકાર પાયાનો અધિકાર છે: બોમ્બે હાઈકોર્ટ

હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, બોમ્બે હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા જણાવ્યું છે કે એક પુખ્ત વયની સ્ત્રી પાસે તેની પસંદગીના જીવનસાથી સાથે લગ્ન કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે, પછી ભલે તે વ્યક્તિનો ધર્મ, માન્યતા કે જ્ઞાતિ ગમે તે હોય. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સ્ત્રીએ કોઈપણ પ્રકારના દબાણ અથવા બળજબરી વગર પોતાની પસંદગી અને અધિકારનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ મળવી જોઈએ.

આ કેસ ૨૧ વર્ષની એક હિન્દુ મહિલા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર આધારિત હતો, જેણે ઓક્ટોબર મહિનામાં ૨૧ વર્ષના એક મુસ્લિમ યુવક સાથે લગ્ન કર્યા હતા. નવેમ્બર ૯ ના રોજ જસ્ટિસ અદ્વૈત એમ સેઠના અને જસ્ટિસ રણજિતસિંહ રાજા ભોંસલેની વેકેશન બેન્ચે આ બાબતે અવલોકન કર્યું હતું. અદાલતે નોંધ્યું હતું કે પોતાની પસંદગીના વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવાનો અધિકાર એ ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળ જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના મૂળભૂત અધિકારનો એક અભિન્ન ભાગ છે.

અહેવાલ મુજબ, આ યુગલ છેલ્લા ચાર થી પાંચ વર્ષથી સંબંધમાં હતા અને આ બાબત બંને પક્ષોના માતાપિતાને જાણ હતી. લગ્ન કર્યાના તરત જ બાદ, મહિલાએ ધારાવી પોલીસ સ્ટેશનનો સંપર્ક કરીને સુરક્ષાની માંગણી કરી હતી. તેણીએ એવી આશંકા વ્યક્ત કરી હતી કે તેના માતાપિતા તેની સામે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જશે. જોકે, ધારાવી પોલીસે કોઈ પગલાં લેવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, ત્યારબાદ મહિલાના માતાપિતાએ તેને બળજબરીથી ઉત્તર પ્રદેશ લઈ જવાનો આરોપ છે. ત્યારબાદ તે મુંબઈ પરત ફરી હતી અને પોતાના સાસરીના ઘરે રહેવા માટે સુરક્ષા મેળવવા કોર્ટમાં ગઈ હતી.

અદાલતે અવલોકન કર્યું હતું કે અરજદાર મહિલા પુખ્ત વયની હોવાથી તે સભાન નિર્ણય લેવા અને માહિતગાર પસંદગી કરવા માટે સક્ષમ છે. હાઈકોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના આદેશોનો સંદર્ભ આપતા જણાવ્યું હતું કે વ્યક્તિ પાસે કોઈપણ ધર્મ, માન્યતા કે જ્ઞાતિના જીવનસાથીને પસંદ કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા છે. અદાલતે કહ્યું કે આ કાયદાકીય સ્થિતિમાં કોઈ વિવાદ નથી અને તેઓ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય સાથે સંપૂર્ણ સહમત છે.

કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે અરજદાર પુખ્ત હોવાથી તે કોઈપણ પ્રકારના દબાણ વગર પોતાના જીવનસાથી વિશે યોગ્ય નિર્ણય લેવા માટે સંપૂર્ણ સ્વતંત્ર છે. અરજદારે પોલીસ સત્તાધિકારીઓના વર્તન અંગે પણ આશંકા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ અદાલતે આ તબક્કે આ વિષય પર કોઈ ટિપ્પણી કરવી યોગ્ય જણાવી નથી. અદાલતે ઉમેર્યું હતું કે પોલીસ સત્તાધિકારીઓએ કાયદાના ચોક્કસ માળખામાં રહીને અને કડક રીતે કાયદા અનુસાર જ કામ કરવું જોઈએ.

ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૧ એ તમામ વ્યક્તિઓને જીવન જીવવાનો અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર આપે છે, જેનો ઉપયોગ કોઈપણ વ્યક્તિ કાયદા દ્વારા સ્થાપિત પ્રક્રિયા અનુસાર કરી શકે છે.