ફેડરલ એજન્ટો સામે દાવો માંડવાની પીડિતોની સત્તા પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચર્ચા

અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટમાં સોમવારે એક મહત્વપૂર્ણ કાયદાકીય વિવાદ પર દલીલો કરવામાં આવી હતી, જેમાં એ બાબત પર વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે કે શું ફેડરલ એજન્ટો સામે દાવો માંડવાની પીડિતોની સત્તાને મર્યાદિત કરી દેવી જોઈએ અથવા તેને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દેવી જોઈએ. આ કેસ ફેડરલ જેલના એક કેદી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલા દાવેથી ઉદભવ્યો છે, જેણે ગેંગની લડાઈ દરમિયાન પોતાની પૂંછડીના હાડકા (ટેલબોન) માં ફ્રેક્ચર અનુભવ્યું હતું. આ કેસનો નિર્ણય ભવિષ્યમાં એવા નિર્ણયો નક્કી કરી શકે છે કે શું ફેડરલ ઈમિગ્રેશન એજન્ટો વિરુદ્ધ ઇમિગ્રન્ટ્સ અથવા વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓ પર કરવામાં આવતી હિંસા માટે ક્યારેય દાવો માંડી શકાય કે નહીં.

કેસના મુખ્ય પક્ષકાર કેકાઈ વટાનાબે દ્વારા જણાવ્યું હતું કે, તેમણે જેલના નર્સ ફ્રાન્સિસ નિલસન ને તેમની તીવ્ર પીડા વિશે જાણ કરી હતી, પરંતુ તેમને માત્ર સામાન્ય દુખાવા માટેની દવા આપવામાં આવી હતી. આ ઘટનાના સાત મહિના પછી, એક્સ-રે દ્વારા અંતે એ જાણવા મળ્યું કે તેમના હાડકા ફ્રેક્ચર થયા હતા અને આ જ કારણથી તેઓ સતત પીડા સહન કરી રહ્યા હતા. વટાનાબેએ વ્યક્તિગત રીતે નિલસન સામે બંધારણની ૮મી કલમ હેઠળ ક્રૂર અને અસામાન્ય સજાના આરોપ હેઠળ દાવો માંડ્યો હતો.

આ કાયદાકીય લડાઈમાં અગાઉ એક ફેડરલ જજ દ્વારા આ દાવો ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો, કારણ કે તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટના દાયકાઓ જૂના શંકાસ્પદ વલણને ટાંક્યું હતું. જોકે, ૯મી સર્કિટ કોર્ટ ઓફ અપીલે વટાનાબેના દાવાને પુનર્જીવિત કર્યો હતો. અપીલ કોર્ટે ૧૯૮૦ના એક ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં ફેડરલ જેલમાં એસ્મા (અસ્થમા) ના હુમલાથી મૃત્યુ પામેલા પુત્રની માતા દ્વારા કરવામાં આવેલા સમાન દાવાને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. નોંધનીય છે કે, આ છેલ્લી વખત હતી જ્યારે સર્વોચ્ચ અદાલતે બંધારણીય અધિકારના ઉલ્લંઘન બદલ ફેડરલ એજન્ટ વિરુદ્ધ નાણાકીય વળતર માટેના દાવાને માન્ય રાખ્યો હતો.

સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહેલી દલીલો દરમિયાન, ન્યાયાધીશો આ પ્રકારના દાવાઓને વધુ મર્યાદિત કરવા કે તેને સંપૂર્ણપણે નકારવા તે બાબતે ચર્ચા કરી રહ્યા હતા. કોર્ટના કન્ઝર્વેટિવ (અધિવાદી) સભ્યોનું કહેવું છે કે ફેડરલ એજન્ટો અને કર્મચારીઓ સામે નાણાકીય વળતર માટેના દાવાઓ મંજૂર કરવાની સત્તા માત્ર કોંગ્રેસ પાસે જ છે. તેમણે ફેડરલ ટોર્ટ ક્લેમ્સ એક્ટનો સંદર્ભ આપતા જણાવ્યું હતું કે, કોંગ્રેસે આવા દાવાઓ માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સામે વળતરના દાવા કરવાની સત્તા આપી છે.

નર્સ ફ્રાન્સિસ નિલસનના વકીલ લુકાસ વોકરના જણાવ્યા અનુસાર, વળતર આપવાની સત્તા બનાવવાનો અધિકાર કોંગ્રેસનો છે, ફેડરલ અદાલતોનો નથી. તેમણે આ પ્રક્રિયાને 'બિવેન્સ પ્રયોગ' (Bivens experiment) તરીકે ઓળખાવી અને તેને સમાપ્ત કરવાનો સમય આવી ગયો હોવાનું કહ્યું. 'બિવેન્સ' શબ્દ ૧૯૭૧ના એક નિર્ણયનો સંદર્ભ આપે છે, જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે પ્રથમ વખત ફેડરલ એજન્ટ વિરુદ્ધ નાણાકીય વળતર માટે બંધારણીય દાવાને મંજૂરી આપી હતી. તે કેસમાં એફબીઆઈ એજન્ટો વિરુદ્ધ ડ્રગ રેડ દરમિયાન ૪થી કલમનું ઉલ્લંઘન કરીને અયોગ્ય સર્ચ કરવા બદલ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. વોકરએ દલીલ કરી હતી કે કોર્ટે બિવેન્સ કેસ તેમજ ગંભીર તબીબી બેદરકારી સાથે જોડાયેલા પાછલા ચુકાદાઓને પણ રદ કરી દેવા જોઈએ.

બીજી તરફ, વટાનાબેના વકીલ જોશુઆ વેસ્નેસ્કીએ દલીલ કરી હતી કે, ખોટું કામ કરવા બદલ દાવો માંડવાની શક્યતા એ એક શક્તિશાળી અવરોધક અસર (deterrent effect) ધરાવે છે. છ કન્ઝર્વેટિવ ન્યાયાધીશો આ બાબતે વિભાજિત જણાયા હતા કે શું આવા દાવાઓને મર્યાદિત કરવા કે તેને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવા. ભૂતકાળમાં, જસ્ટિસ ક્લેરેન્સ થોમસ, સેમ્યુઅલ એ. એલિટો જુનિયર અને નીલ એમ. ગોર્સકે કહ્યું હતું કે કોર્ટે ૧૯૭૦ના દાયકાની પોતાની ભૂલ સ્વીકારી લેવી જોઈએ અને બંધારણીય દાવાઓ પર આધારિત આવા દાવાઓનો અંત લાવવો જોઈએ. જોકે, ચીફ જસ્ટિસ જોન જી. રોબર્ટ્સ જુનિયર અને જસ્ટિસ બ્રેટ કાવાનોએ મધ્યમ માર્ગ અપનાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કોર્ટે તેના ભૂતકાળના ચુકાદાઓને જાળવી રાખવા જોઈએ પરંતુ તેનાથી આગળ વધવું જોઈએ નહીં.

અમેરિકાના બંધારણમાં નાગરિકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે તે ફેડરલ એજન્ટો દ્વારા આ અધિકારોના ઉલ્લંઘન બદલ તેમને દાવો માંડવાની મંજૂરી આપતું નથી. આ અધિકારો વિરુદ્ધ ઉપાયોનો વિવાદ છેલ્લા લગભગ ૫૦ વર્ષથી સુપ્રીમ કોર્ટમાં વિભાજિત રહ્યો છે.