રેતી અને ખનિજની ગેરકાયદેસર માઈનિંગ રોકવા આંધ્રપ્રદેશ સરકાર દ્વારા નવા માર્ગદર્શિકા જાહેર

આંધ્રપ્રદેશ સરકારે રાજ્યભરમાં રેતી અને અન્ય ખનિજોના ગેરકાયદેસર ખનન અને તેના પરિવહન પર અંકુશ લાવવા માટે વ્યાપક વચગાળાની માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે. આ નવા નિયમોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિવિધ વિભાગો વચ્ચે આંતર-વિભાગીય સંકલનને મજબૂત કરવાનો છે. આ માર્ગદર્શિકા હેઠળ વિવિધ વિભાગો માટે સ્પષ્ટ જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી છે અને ફરિયાદોના સમયમર્યાદામાં નિરાકરણ, સંયુક્ત ક્ષેત્ર નિરીક્ષણ, કડક અમલીકરણના પગલાં અને ફરજમાં બેદરકારી દાખવતા અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

મુખ્ય સચિવ જી. સાઈ પ્રસાદ દ્વારા આ આદેશ (G.O. M s.No. 278) બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. આ નિર્ણય બાપટલા જિલ્લામાં ગેરકાયદેસર રેતીના ખનન અંગે અમંચી કૃષ્ણા મોહન દ્વારા રાજ્ય સરકાર વિરુદ્ધ દાખલ કરવામાં આવેલી જાહેર હિતની અરજી (W.P. (PIL) No. 227 of 2026) માં આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટના નિર્દેશોના પાલનમાં લેવામાં આવ્યો છે. હાઈકોર્ટે ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ આપેલા તેના આદેશમાં સરકારને ગેરકાયદેસર ખનન અટકાવવા માટે અસરકારક માર્ગદર્શિકા બનાવવાનો અને અમલીકરણ માટે જવાબદાર અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.

સરકારી આદેશમાં અગાઉના આંકડાઓ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. માઈન્સ એન્ડ જીઓલોજી વિભાગ દ્વારા જુલાઈ ૨૦૨૪ થી જુલાઈ ૨૦૨૬ વચ્ચે રેતીના ઉલ્લંઘન સંબંધિત ૨,૧૧૩ કેસ નોંધવામાં આવ્યા હતા, જેના માટે ₹૬.૨૪ કરોડનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન ૧૧૭ વાહનોને બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા અને ૨૧ FIR પણ નોંધવામાં આવી હતી. જ્યારે લઘુ ખનિજ ક્ષેત્રમાં ૯,૧૨૦ ઉલ્લંઘનના કેસ નોંધાયા હતા, જેમાં દંડની રકમ ₹૩૪૦.૯૦ કરોડ હતી.

નવા નિયમો મુજબ, જે તે જમીન માટે જવાબદાર ક્ષેત્ર સ્તરના અધિકારીઓ માટે નિયમિત નિરીક્ષણ કરવું અને કોઈ ફરિયાદની રાહ જોયા વગર સક્રિય રીતે ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ વિશે રિપોર્ટ કરવો ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો છે. જળ સંસાધન વિભાગને નદીના પટ અને જળાશયોનું નિરીક્ષણ કરવાની, મહેસૂલ વિભાગને સરકારી મહેસૂલ જમીનોની દેખરેખ રાખવાની, વન વિભાગને વન જમીનોનું નિરીક્ષણ કરવાની અને પંચાયત રાજ વિભાગને તેના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળની જમીનોની દેખરેખ રાખવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.

હેલ્પલાઇન, વિજિલન્સ એપ, અરજીઓ અને અન્ય સત્તાવાર માધ્યમો તેમજ પ્રિન્ટ, ઇલેક્ટ્રોનિક અને ડિજિટલ મીડિયા દ્વારા મળેલી તમામ ફરિયાદોને જિલ્લા માઈન્સ એન્ડ જીઓલોજી ઓફિસર (DMGO) દ્વારા યુનિક કેસ આઈડી સાથે નોંધવામાં આવશે. અન્ય વિભાગોના અધિકારીઓને મળેલી ફરિયાદો પણ તાત્કાલિક DMGO ને મોકલવાની રહેશે. સંબંધિત વિભાગોએ વિનંતી મળ્યાના ત્રણ કામકાજના દિવસોમાં જમીનનું વર્ગીકરણ, માલિકીની વિગતો અને ભૌગોલિક યામ પૂરા પાડવાના રહેશે અને સંયુક્ત ક્ષેત્ર નિરીક્ષણ દ્વારા દરેક ફરિયાદની ચકાસણી કરવાની રહેશે.

જ્યાં ઉલ્લંઘન સાબિત થશે ત્યાં સત્તાવાળાઓએ યોગ્ય કાયદેસરની કાર્યવાહી શરૂ કરવાની રહેશે. આમાં વધુ ગેરકાયદેસર ખનન અટકાવવું, ખોદવામાં આવેલ જથ્થા અને મહેસૂલના નુકસાનનું આંકલન કરવું, દંડની વસૂલાત, વાહનોની જપ્તી અને બ્લેકલિસ્ટિંગ, FIR ની નોંધણી, કાર્યવાહી અને લીઝ તથા પરમિટ સામે પગલાં લેવા અને રેવન્યુ રિકવરી એક્ટ હેઠળ બાકી રકમની વસૂલાત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. પોલીસ અધિક્ષકોને અમલીકરણ ટીમોને જરૂરી રક્ષણ પૂરું પાડવા અને ગુનાહિત ગુનાઓમાં FIR નોંધણી સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે.

આ ઉપરાંત, જિલ્લા કલેક્ટરોના અધ્યક્ષતા હેઠળ જિલ્લા સ્તરની ટાસ્ક ફોર્સ સક્રિય કરવામાં આવશે. જેમાં એસપી, જોઈન્ટ કલેક્ટર્સ, માઈન્સ એન્ડ જીઓલોજીના અધિકારીઓ અને મહેસૂલ, વન, જળ સંસાધન, પંચાયત રાજ, પરિવહન, ભૂગર્ભ જળ અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ વિભાગના પ્રતિનિધિઓ સભ્ય તરીકે રહેશે.

આંધ્રપ્રદેશ એ દક્ષિણ ભારતના કિનારે આવેલું એક રાજ્ય છે. તે તેના કૃષિ, ખનિજ સંસાધનો અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો માટે જાણીતું છે. રાજ્યમાં ખનિજ અને રેતીના સંસાધનોનું સંચાલન અને તેના પર નિયંત્રણ રાખવાની જવાબદારી વિવિધ સરકારી વિભાગોની રહી છે.