પેટ્રોલ મિશ્રણ વિવાદમાં મંત્રી રઝવાન અર્શાદનો દાવો અને સ્વતંત્ર પરીક્ષણની માંગ

ખાદ્ય, સિવિલ સપ્લાય અને ગ્રાહક બાબતોના મંત્રી રઝવાન અર્શાદે સોમવારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ૬ નવેમ્બરના રોજ પેટ્રોલના ઇથેનોલ મિશ્રણ અંગે જે ટેસ્ટ રિપોર્ટ્સ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, તેઓ તેમના મક્કમ છે. મીડિયા સાથે વાત કરતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, આ પરીક્ષણો ક્વોલિટી કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (QCI) ના એક અંગ સમાન નેશનલ એક્રેડિટેશન બોર્ડ ફોર ટેસ્ટિંગ એન્ડ કેલિબ્રેશન લેબોરેટરીઝ (NABL) દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રયોગશાળાઓમાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ કરવામાં આવ્યા હતા.

મંત્રી અર્શાદે કેન્દ્ર સરકારના વલણ સામે પણ નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે, એક ચૂંટાયેલી સરકાર તરીકે તેઓ કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી સત્તાવાર પ્રતિસાદની અપેક્ષા રાખતા હતા, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારે તેલ કંપનીઓને જવાબ આપવા માટે મજબૂર કરી છે. તેમણે ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા નિવેદનોનું નિરીક્ષણ કર્યા પછી જણાવ્યું કે, આ કંપનીઓના નિવેદનો ટેકનિકલ બાબતો પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, પરંતુ અમારા પેટ્રોલ પંપો પર મળતા પેટ્રોલમાં કેટલું ઇથેનોલ છે તેનો જવાબ આપવામાં તેઓ નિષ્ફળ રહ્યા છે.

નોંધનીય છે કે ૬ નવેમ્બરના રોજ મંત્રીએ કર્ણાટકના વિવિધ પેટ્રોલ પંપો પરથી એકત્રિત કરેલા ૬૩ પેટ્રોલના નમૂનાઓના ટેસ્ટ રિપોર્ટ્સ જાહેર કર્યા હતા. આ ૬૩ નમૂનાઓમાંથી ઇન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (IOCL), હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL) અને ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (BPCL) ના નમૂનાઓમાં ઇથેનોલ મિશ્રણનું પ્રમાણ ૨૦% થી વધુ જોવા મળ્યું હતું. ચોક્કસ રીતે જોઈએ તો IOCL માં ૩૧.૨%, HPCL માં ૩૦.૫% અને BPCL માં ૨૪.૨% ઇથેનોલ જોવા મળ્યું હતું.

તેલ કંપનીઓએ આ આરોપો સામે એવું કહીને વિરોધ કર્યો હતો કે નમૂનાઓ નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યા નથી અને પરીક્ષણ માટે વપરાતી પ્રયોગશાળાઓ ઓર્ડર હેઠળ નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવેલી નથી. આના જવાબમાં મંત્રીએ કંપનીઓની ટીકા કરતા કહ્યું કે, શરૂઆતના ૬૩ નમૂનાઓ સૌપ્રથમ IOCL, BPCL અને HPCL ની પોતાની પ્રયોગશાળાઓમાં પરીક્ષણ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ તેમની એક પણ ટેસ્ટ રિપોર્ટમાં ઇથેનોલની ટકાવારી દર્શાવવામાં આવી ન હતી. કંપનીઓ પોતે જે IS 17021:2018 ધોરણનો ઉલ્લેખ કરે છે, તે ઇથેનોલ સામગ્રીના પરીક્ષણ માટેની સ્પષ્ટ પ્રક્રિયા નક્કી કરે છે, છતાં એક પણ કંપનીના રિપોર્ટમાં આ આંકડો આપવામાં આવ્યો ન હતો. મંત્રીએ ઉમેર્યું કે કંપનીઓની પ્રયોગશાળાઓ જરૂરી પરિણામ આપવામાં નિષ્ફળ ગઈ હતી, જેના કારણે શંકા પેદા થઈ હતી. ગ્રાહકોના રક્ષણ માટે, આ નમૂનાઓને ત્યારબાદ NABL માન્યતા પ્રાપ્ત અને ISO પ્રમાણિત પ્રયોગશાળાઓમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા.

વાહન ઉત્પાદકો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નોનો ઉલ્લેખ કરતા મંત્રીએ જણાવ્યું કે, ૨૮ જુલાઈ, ૨૦૨૬ ના રોજ સોસાયટી ઓફ ઈન્ડિયન ઓટોમોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરર્સ (SIAM) એ કેન્દ્રના પેટ્રોલ મંત્રાલયને પત્ર લખીને E20 ઇંધણમાં ક્લોરાઈડ અને સલ્ફર હોવા અંગે અને તેનાથી વાહનના ભાગોને થતા નુકસાન વિશે ચેતવણી આપી હતી. જોકે, કેન્દ્રના દબાણ હેઠળ એક અઠવાડિયામાં જ આ પત્ર પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો હતો. એસીકેઓ (ACKO) ઇન્શ્યોરન્સ દ્વારા ગ્રાહકને જણાવવામાં આવ્યું હતું કે 'ખોટા ઇંધણના ઉપયોગ'થી એન્જિનને થતું નુકસાન વીમા હેઠળ આવરી લેવામાં આવશે નહીં. હ્યુન્ડાઈ, ટોયોટા અને અન્ય ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોએ તેમના મેન્યુઅલમાં પણ લખ્યું છે કે E10 સિવાયના અન્ય ઇંધણનો ઉપયોગ કરવાથી વોરંટી રદ થઈ શકે છે.

મંત્રીએ વધુમાં જણાવ્યું કે ઓટોમોટિવ રિસર્ચ એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા (ARAI) નો આ વિષય પરનો અહેવાલ પણ જાહેર જનતાથી છુપાવવામાં આવ્યો છે. તેમણે એ પણ નોંધ્યું કે એટર્ની જનરલે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે E20 હજુ પણ એક પ્રયોગ છે, પરંતુ બાદમાં સ્પષ્ટતા પણ કરી હતી. મંત્રીએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે કર્ણાટક સરકાર મૌન ધારણ કરશે નહીં અને ઉદ્યોગ સંસ્થાઓ કે કંપનીઓની જેમ દબાણ હેઠળ પાછા હટશે નહીં.

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા E20 મિશ્રણની સંયુક્ત તપાસ માટે કરવામાં આવેલા આહવાન સામે પણ મંત્રીએ અસંમતિ વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે તેઓ તપાસ અને પરીક્ષણ માટે કેન્દ્ર સરકારને પત્ર લખી રહ્યા હતા ત્યારે કોઈ પ્રતિસાદ મળ્યો ન હતો, પરંતુ હવે જ્યારે ટેસ્ટ રિપોર્ટ્સ બહાર આવ્યા છે ત્યારે સંયુક્ત તપાસની માંગ કરવામાં આવી રહી છે. મંત્રીએ પ્રશ્ન કર્યો કે જ્યારે સિસ્ટમ બરાબર થઈ જાય પછી તપાસ કરવાનો શું અર્થ છે? તેલ કંપનીઓના એ નિવેદન પર કે સમસ્યા માત્ર ચોક્કસ પેટ્રોલ પંપોના નમૂનાઓમાં જ છે, મંત્રીએ કહ્યું કે કંપનીઓ પોતે જ સ્વીકારે છે કે ઇથેનોલ મિશ્રણ એ રિફાઈનરી અને ડેપોમાં કરવામાં આવતી એક નિયંત્રિત અને સ્વચાલિત પ્રક્રિયા છે.

રઝવાન અર્શાદ કર્ણાટકના ખાદ્ય, સિવિલ સપ્લાય અને ગ્રાહક બાબતોના મંત્રી તરીકે સેવા આપી રહ્યા હતા.