ભારતના સૌથી મોટા ૧૧૫૦ કેવી ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટને મંજૂરી મળી

નેશનલ કમિટી ઓન ટ્રાન્સમિશન (NCT) એ ભારતનો સૌથી મોટો ૧૧૫૦ કેવી ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવા માટે મંજૂરી આપી દીધી છે, જેનો અંદાજિત ખર્ચ ₹૬૮,૮૧૬ કરોડ છે, ધ હિન્દુ બિઝનેસલાઇન ના અહેવાલ મુજબ.

આ એક અનોખા પ્રકારનો પ્રોજેક્ટ છે જેનો મુખ્ય હેતુ ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં આવેલા રિન્યુએબલ એનર્જી જનરેશન સેન્ટરોને પૂર્વ ક્ષેત્રમાં ઉભરી રહેલા ગ્રીન હાઇડ્રોજન નોડ્સ સાથે જોડવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ ૧૧૫૦ કેવી રાયગઢ કોત્રા-રાઉરકેલા-કોલાઘાટ ડબલ સર્કિટ લાઇન બનાવવામાં આવશે. જ્યારે આ લાઇન તૈયાર થઈ જશે, ત્યારે તે ભારતીય ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમમાં સૌથી ઉચ્ચ વોલ્ટેજ સ્તર ધરાવતું નેટવર્ક બનશે. ૧૧૫૦ કેવી અલ્ટ્રા હાઈ વોલ્ટેજ એસી (UHVAC) લાઇન મોટી માત્રામાં ઉર્જાનું વહન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

NCT ની ૪૫મી બેઠક જે ૯ નવેમ્બરના રોજ મળી હતી, તેના મિનિટ્સમાં આ પ્રોજેક્ટના તર્ક વિશે વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી છે. ૨૦૩૧-૩૨ માટે કરવામાં આવેલા અભ્યાસો સૂચવે છે કે રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, છત્તીસગઢ અને ઉત્તર-પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં ઉર્જા ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. સાથે જ ઓડિશા (GH/GA) અને અન્ય ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં વીજળીની મોટા પાયે માંગ વધવાની અપેક્ષા છે. અભ્યાસ મુજબ, રાયગઢ (કોત્રા-III) ખાતે ૫.૨ જીડબલ (GW) થર્મલ જનરેશન, ભાદલા-IV અને રામગઢ-II ખાતે ૧૨ જીડબલ રિન્યુએબલ જનરેશન સાથે સંબંધિત BESS ક્ષમતાઓ, હાઇડ્રો અને ઉત્તર-પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં PSP વિકાસ પણ સામેલ છે. આ ઉપરાંત, પૂર્વ ક્ષેત્રમાં પરાદીપ અને ગોપાલપુર જેવા મોટા માંગ કેન્દ્રો પણ કાર્યરત થશે. અભ્યાસોમાં આશરે ૧૨૪ જીડબલની BESS ક્ષમતાઓ અને ૪૨ જીડબલની PSP ક્ષમતાઓનો પણ વિચાર કરવામાં આવ્યો છે. આ તમામ પરિબળો ભવિષ્યના પાવર ફ્લો પેટર્નને અસર કરશે અને પશ્ચિમ ક્ષેત્ર તથા પૂર્વ ક્ષેત્ર વચ્ચે મોટા પાયે પાવર ટ્રાન્સફરની જરૂરિયાતો વધારશે તેવી અપેક્ષા છે.

જોકે, આ પ્રોજેક્ટ અંગે તમામ સભ્યો સહમત નથી. NCT ના નિષ્ણાત સભ્ય અને ગ્રીડ કંટ્રોલર ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડના પૂર્વ ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર એસ આર નરસિંહણ દ્વારા આ પ્રોજેક્ટ સામે વાંધાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. નરસિંહણના અવલોકન મુજબ, અભ્યાસોમાં ૨૦૨૬-૨૭ અને ૨૦૩૧-૩૨ વચ્ચે પીક ડિમાન્ડમાં વાર્ષિક ૭.૬૪ ટકાના સંયુક્ત વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે ઘણો ઊંચો છે. તેમણે લિંક્ડઈન પર લખ્યું છે કે સોલર-નહીં હોય તેવા કલાકો દરમિયાન ૧૧૫૦ કેવી લાઇન પર લોડ ઓછો રહેવાની પણ પ્રબળ શક્યતા છે. આનું એક કારણ ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને ગ્રીન એમોનિયા પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા વીજળીના વપરાશ અંગેની અનિશ્ચિતતા પણ હોઈ શકે છે. નરસિંહણના મતે, ૭૬૫ કેવી લાઇન અથવા પૂર્વ ક્ષેત્ર સુધી હાલની HVDC લાઇનનો વિસ્તાર કરવો એ વધુ વ્યવહારુ અને યોગ્ય વ્યવસ્થા હોત.

નેશનલ કમિટી ઓન ટ્રાન્સમિશન એ ભારતની વીજળી ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમનું આયોજન અને સંચાલન કરનારી એક મહત્વપૂર્ણ સમિતિ છે. તે દેશના પાવર ગ્રીડના વિકાસ માટે જરૂરી ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટ્સ અને તેના આયોજન અંગે નિર્ણયો લેવાનું કાર્ય કરે છે.