ઓડિશાના ગંજમ જિલ્લામાં દરિયાઈ ધોવાણ અને ભૂસ્ખલનનો બેવડો માર

ઓડિશાના ગંજમ જિલ્લામાં હાલમાં કુદરતી આફતોએ ગંભીર પરિસ્થિતિ સર્જી છે. એક તરફ આર્યાપલ્લી ગામ દરિયાઈ ધોવાણના કારણે અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ગિડીપાબલી ગામમાં ભૂસ્ખલને ભારે તબાહી મચાવી છે. હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ અને ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, ગિડીપાબલી ગામમાં ૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ની રાત્રે ચક્રવાત 'અર્નબ'ને કારણે પડેલા ભારે વરસાદને લીધે ભૂસ્ખલન થયું હતું. આ દુર્ઘટનામાં ૭ ઘરો જમીનદોસ્ત થઈ ગયા હતા. ગામના કુલ ૨૫ રહેવાસીઓમાંથી ૧૩ લોકો બચી ગયા છે, જ્યારે ૨ લોકોના મૃતદેહ મળી આવ્યા છે. મૃતકોની ઓળખ ૨૯ વર્ષીય સલમાન પ્રધાન અને ૫૨ વર્ષીય રબી મલ્લિક તરીકે કરવામાં આવી છે. હજુ પણ ૧૦ લોકો લાપતા છે.

કંધમાલ જિલ્લા કલેક્ટર વેદભૂષણે જણાવ્યું હતું કે એક જ રાત્રિમાં ત્રણ વાર ભૂસ્ખલન થવાને કારણે બાકીના મૃતદેહો ૩૦ ફૂટથી વધુ ઊંડે દટાયેલા હોવાની શક્યતા છે. બચાવ કામગીરીમાં અવરોધ ઊભો કરતા પરિબળોમાં ગામનું અંતરિયાળ સ્થાન, રસ્તાઓનો અભાવ અને નિયંત્રિત બ્લાસ્ટિંગને કારણે ફરીથી ભૂસ્ખલન થવાનું જોખમ સામેલ છે. ૨ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ ઓડિશા સરકારે બચાવ કામગીરી તેજ કરી હતી, જેમાં એનડીઆરએફ, ઓડ્રાફ, રેલવે અને ફાયર સર્વિસના ૧૫૭ જવાનો તેમજ ૨૫ સ્થાનિક સ્વયંસેવકો જોડાયા હતા. બુધવાર, ૪ નવેમ્બર ૨૦૨૬ સુધીમાં, ખરાબ હવામાન અને ફરીથી જમીન ધસી પડવાના જોખમને કારણે અધિકારીઓએ ૧૦ લાપતા ગ્રામજનોની શોધખોળ કામગીરી કામચલાઉ ધોરણે સ્થગિત કરી દીધી હતી. આ સમગ્ર ઓપરેશનમાં સ્પેશિયલ ઓપરેશન્સ ગ્રુપ, ખાણ વિભાગના અધિકારીઓ અને પશુચિકિત્સા સ્ટાફ સહિત ૪૦૦થી વધુ કર્મચારીઓને તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા.

બીજી તરફ, સંદેશ અને બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, ગંજમ જિલ્લાનું આર્યાપલ્લી ગામ દરિયાઈ ધોવાણની ગંભીર સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યું છે. દરિયો ગામમાં આગળ વધી રહ્યો છે, જેના કારણે ગામના અસ્તિત્વ સામે ખતરો ઊભો થયો છે. રુષિકુલ્યા નદીના મુખથી લઈને આંધ્રપ્રદેશની સરહદ સુધીના વિસ્તારમાં આ ધોવાણ થઈ રહ્યું છે, જેમાં આર્યાપલ્લી સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંનું એક છે. વહીવટીતંત્ર દ્વારા દરિયાકાંઠાને સુરક્ષિત કરવા માટે પથ્થરો નાખવાની કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે, પરંતુ તેની લાંબાગાળાની અસરકારકતા સામે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. ૨૦૧૩ના 'ફાઈલિન' ચક્રવાત બાદ ઓડિશા ડિઝાસ્ટર રિકવરી પ્રોજેક્ટ (ઓડીઆરપી) હેઠળ આર્યાપલ્લીના રહેવાસીઓ માટે પુનર્વસન ગૃહો બનાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, માત્ર ૩૦ ટકા વસ્તી જ આ ગૃહોમાં રહે છે, જ્યારે ૭૦ ટકા લોકો તેમના મૂળ દરિયાકાંઠાના ઘરોમાં પાછા ફરી ગયા છે. રહેવાસીઓનું કહેવું છે કે પુનર્વસન સ્થળોએ પીવાનું પાણી અને શાળાઓ જેવી પાયાની સુવિધાઓનો અભાવ છે, જેના કારણે તેઓ તેમના પૈતૃક ઘરો અને જમીન છોડવા તૈયાર નથી.

દરમિયાન, બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, રીન્યુ કંપનીના ચેરમેન અને સીઈઓ સુમંત સિંહાના નેતૃત્વમાં કંપની ઓડિશામાં ૧,૫૦૦ મેગાવોટના પમ્પ હાઈડ્રો પ્રોજેક્ટમાં ₹૯,૦૦૦ કરોડનું રોકાણ કરવાની યોજના ધરાવે છે.

ગંજમ જિલ્લો ઓડિશાના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલો એક વહીવટી જિલ્લો છે. આ જિલ્લો બંગાળની ખાડીના કિનારે વસેલો હોવાથી વારંવાર ચક્રવાતી વાવાઝોડા અને દરિયાઈ ધોવાણ જેવી કુદરતી આફતોનો સામનો કરતો રહ્યો છે. આ વિસ્તારના રહેવાસીઓ મુખ્યત્વે માછીમારી અને ખેતી પર નિર્ભર છે, અને ભૂતકાળમાં પણ અનેક વાર કુદરતી પ્રકોપને કારણે આ વિસ્તારના માળખાકીય સુવિધાઓને નુકસાન થયું હતું.