શ્રીનગરમાં માસ્ટર પ્લાન સમીક્ષા સુધી FAR અને જમીન ઉપયોગ છૂટછાટ રોકવાની માંગ

ધ હિંદુના અહેવાલ મુજબ, હિમાલયના પહાડી શહેરો હાલમાં તેમની સહનશક્તિની મર્યાદા સુધી પહોંચી ગયા છે, જેના કારણે ઝરણાં સુકાઈ રહ્યા છે, તળાવો પ્રદૂષિત થઈ રહ્યા છે અને ઢોળાવ ધસી પડવાની ઘટનાઓ વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં, કોઈપણ પહાડી શહેરના વિકાસ માટે મોટા બાંધકામોની મંજૂરી આપતા પહેલા તે વિસ્તાર કેટલી ક્ષમતા ધરાવે છે તેનું માપન કરવું અનિવાર્ય છે.

જોકે, જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં હાલમાં અમલમાં હોય તેવા વિકાસલક્ષી મોડેલ અને તાજેતરના નોટિફિકેશન તેમજ બિલ વધુ જમીન પર વધુ બાંધકામ કરવાનું સરળ બનાવી રહ્યા છે, જેનાથી શ્રીનગર શહેર પર દબાણ વધી રહ્યું છે. ફ્લોર એરિયા રેશિયો (FAR) એ એક એવી પદ્ધતિ છે જે નક્કી કરે છે કે કોઈ ચોક્કસ પ્લોટ પર કેટલો ફ્લોર સ્પેસ બનાવી શકાય. ઉદાહરણ તરીકે, ૧૦૦ ચોરસ મીટરના પ્લોટ પર ૨૦૦% FAR હોય તો ૨૦૦ ચોરસ મીટરનો ફ્લોર સ્પેસ બનાવી શકાય છે. જ્યારે આ સંખ્યામાં વધારો કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે જ પ્લોટ પર વધુ લોકો, વાહનો, શૌચાલયો અને ડ્રેનેજ સિસ્ટમની જરૂરિયાત ઊભી થાય છે, જે શહેરના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ભાર વધારે છે.

છેલ્લા નવ મહિના દરમિયાન, બાંધકામ સંબંધિત નિયમોમાં વારંવાર ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. ૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ના રોજ બિલ્ડિંગ બાય-લોઝમાં સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૪ જુલાઈ, ૨૦૨૬ના રોજ આ નિયમોને હાઉસિંગ બોર્ડની કોલોનીઓ સુધી વિસ્તારવામાં આવ્યા હતા, જેમાં વધારાના FAR ની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને સેટબેક (બાંધકામ અને સીમા વચ્ચેની જગ્યા) ઘટાડવામાં આવ્યા હતા.

ત્યારબાદ ૯ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ નવી મર્યાદાઓ પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી હતી, જેમાં કોમર્શિયલ કોમ્પ્લેક્સ માટે ૩૦૦% FAR ની જોગવાઈ સામેલ હતી. ૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ વિધાનસભામાં 'ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ બિલ, ૨૦૨૬' રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ઓક્ટોબરના પ્રથમ સપ્તાહમાં લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરે આ બિલ પર પોતાની મંજૂરી આપી, જેનાથી તે કાયદામાં પરિવર્તિત થયું. આ તમામ ઝડપી ફેરફારો અને છૂટછાટોને કારણે શ્રીનગરના ભવિષ્ય અને પર્યાવરણીય સંતુલન સામે જોખમ ઊભું થયું હોવાની આશંકા છે.