પત્નીને 'સ્ટૂપિડ' કે 'યુઝલેસ' કહેવું ગુનો નથી: સુપ્રીમ કોર્ટ

દૈનિક ભાસ્કરના અહેવાલ મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પત્નીને 'સ્ટૂપિડ' (બેવકૂફ) અથવા 'યુઝલેસ' (નિકમ્મા) કહેવું એ કોઈ ગુનો કે ક્રૂરતા ગણી શકાય નહીં. જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના અને જસ્ટિસ મનમોહનની બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે આવા શબ્દો પતિના સ્વભાવને દર્શાવે છે, પરંતુ તેને એટલો ગંભીર ગુનાહિત રંગ આપી શકાય નહીં કે જેના કારણે પત્નીએ આત્મહત્યા કરી હોય. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે દહેજ હત્યા કે વૈવાહિક વિવાદોના કેસમાં અદાલતોએ અત્યંત સાવધાની રાખવી જોઈએ અને માત્ર આક્ષેપોના આધારે પુરાવા વિના કોઈને પણ 'બલિનો બકરો' બનાવવો જોઈએ નહીં.

આ કેસની વિગતો મુજબ, સંબંધિત વ્યક્તિના લગ્ન ૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ થયા હતા. લગ્ન બાદ આ દંપતી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨માં કેનેડાના ટરોન્ટો ખાતે સ્થાયી થયું હતું. કમનસીબે, ૧૧ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ પત્નીએ ૨૨મા માળેથી કૂદીને આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. મૃતક મહિલાએ પોતાની સુસાઈડ નોટમાં સ્પષ્ટપણે લખ્યું હતું કે, 'એક વર્ષથી નોકરી મળી નથી, હું જીવનમાં નિષ્ફળ ગઈ છું.' આ ઘટના બાદ મહિલાના પિતાએ ૩૦ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ સતારા, ઔરંગાબાદમાં પતિ અને સાસરિયાઓ વિરુદ્ધ FIR નોંધાવી હતી. જેમાં IPCની કલમ ૩૦૪-બી (દહેજ હત્યા), ૪૯૮-એ (ક્રૂરતા), ૩૨૩, ૫૦૪ અને દહેજ નિષેધ કાયદાની વિવિધ કલમો હેઠળ ગુનો દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે મહિલાના પિતા દ્વારા પતિ અને સાસરિયાઓ પર માનસિક અને શારીરિક ક્રૂરતા તેમજ દહેજની માંગણીના જે આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા હતા, તેની કોઈ પુષ્ટિ થઈ શકી નથી. કેસમાં આરોપીઓ વિરુદ્ધ કરવામાં આવેલા આક્ષેપોનો મહિલાના મૃત્યુ સાથે કોઈ સીધો સંબંધ સાબિત થયો નથી. બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે IPCની કલમ ૩૦૪-બી લાગુ કરવા માટે એ સાબિત કરવું અનિવાર્ય છે કે મૃત્યુના થોડા સમય પહેલા મહિલાને દહેજ માટે ક્રૂરતા કે ઉત્પીડનનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આ કેસમાં ફરિયાદી પક્ષ એવા કોઈ નક્કર પુરાવા રજૂ કરી શક્યો નથી જે સાબિત કરે કે પતિએ દહેજની ગેરકાયદેસર માંગણી કરી હતી અથવા આ માંગણીનો પત્નીની આત્મહત્યા સાથે સીધો સંબંધ હતો.

કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, 'અમે તે પરિવારનું દુઃખ અને પીડા સમજીએ છીએ જેણે પોતાની દીકરી ગુમાવી છે. પરંતુ પતિ અને સાસરિયાઓને ત્યાં સુધી જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં જ્યાં સુધી તેમના કોઈ એવા કૃત્ય કે બેદરકારી સાબિત ન થાય, જેના કારણે મહિલા આત્મહત્યા કરવા મજબૂર બની હોય.' માત્ર મૌખિક કે શારીરિક ક્રૂરતાનો આક્ષેપ કરવો એ પ્રથમ દ્રષ્ટિએ પૂરતું નથી. આવા આક્ષેપોના આધારે એવું માની લેવું યોગ્ય નથી કે આ કૃત્યોને કારણે જ આત્મહત્યા થઈ છે. આ સિદ્ધાંત એવા તમામ કેસોમાં લાગુ પડે છે જ્યાં ફરિયાદી પક્ષ આત્મહત્યા અને ઉત્પીડન કે ક્રૂરતા વચ્ચે સંબંધ સાબિત કરવા માંગે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે અંતમાં ટકોર કરી હતી કે વૈવાહિક વિવાદોની સુનાવણી કરતી વખતે અદાલતોએ વાસ્તવિક પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને વ્યવહારુ અભિગમ અપનાવવો જોઈએ.