દિલ્હીમાં સરકારી કામમાં વિલંબ કરનાર અધિકારીઓને હવે દંડ થશે

દિલ્હીમાં હવે સરકારી સેવાઓ મેળવવા માટે નાગરિકોએ અનિશ્ચિત સમય સુધી રાહ જોવી નહીં પડે. દિલ્હી સરકાર દ્વારા સરકારી કામકાજને સમયબદ્ધ બનાવવા અને તેમાં થતા વિલંબ માટે જવાબદારી નક્કી કરવાના હેતુથી એક નવો કાયદો અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. 'દિલ્હી (નાગરિકોને સમયબદ્ધ અને સુગમ સેવા વિતરણનો અધિકાર) અધિનિયમ, ૨૦૨૬' નામના આ નવા કાયદાને સત્તાવાર રીતે અધિસૂચિત કરવામાં આવ્યો છે. આ કાયદાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સરકારી તંત્રમાં પારદર્શિતા લાવવાનો અને નાગરિકોના કામો ઝડપથી પૂર્ણ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, આ નવો કાયદો વર્ષ ૨૦૧૧ના જૂના સમયબદ્ધ સેવા વિતરણ કાયદાનું સ્થાન લેશે. આ નવા કાયદાના દાયરામાં માત્ર સરકારી વિભાગો જ નહીં, પરંતુ સ્થાનિક નગરપાલિકાઓ અને અન્ય સૂચિત સંસ્થાઓને પણ આવરી લેવામાં આવશે. સરકાર દ્વારા સમયાંતરે વિવિધ જાહેરનામા બહાર પાડીને નક્કી કરવામાં આવશે કે કઈ સેવાઓ આ કાયદા હેઠળ આવશે અને તે સેવાઓ પૂરી પાડવા માટેની મહત્તમ સમયમર્યાદા કેટલી રહેશે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ દરેક સરકારી સેવા માટે એક જવાબદાર અધિકારીની નિમણૂક કરવામાં આવશે.

નવી પ્રણાલીમાં નાગરિકોને સરકારી કચેરીઓના વારંવાર ધક્કા ખાવામાંથી મુક્તિ મળશે. તમામ સેવાઓ માટે ઓનલાઇન અરજી કરવાની સુવિધા આપવામાં આવશે અને તેની ડિજિટલ દેખરેખ રાખવામાં આવશે. દરેક અરજીને એક વિશિષ્ટ ઓળખ નંબર આપવામાં આવશે, જેના દ્વારા નાગરિકો ઘરે બેઠા જ પોતાની અરજીની સ્થિતિ જાણી શકશે. વિભાગોએ તમામ અરજીઓનો ડિજિટલ રેકોર્ડ રાખવો પડશે અને તેની સ્થિતિ નિયમિતપણે અપડેટ કરવી પડશે. જો કોઈ અધિકારી અરજીનો અસ્વીકાર કરે છે, તો તેમણે લેખિતમાં તેનું કારણ જણાવવું ફરજિયાત રહેશે.

આ કાયદાની સૌથી મહત્વની જોગવાઈ 'સ્વતઃ અપીલ'ની વ્યવસ્થા છે. જો નિયુક્ત અધિકારી નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં સેવા પૂરી પાડવામાં નિષ્ફળ જાય, તો નાગરિકની મૂળ અરજીને જ આપમેળે 'નાગરિક ફરિયાદ નિવારણ પ્રાધિકરણ' સમક્ષ અપીલ ગણવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે નાગરિકે અલગથી કોઈ અપીલ દાખલ કરવાની જરૂર રહેશે નહીં. આ પ્રાધિકરણની જવાબદારી સંબંધિત વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીને સોંપવામાં આવશે, જેમને મામલાની સુનાવણી કરવાનો અને સેવા પૂરી પાડવાનો આદેશ આપવાનો અધિકાર હશે.

અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવા માટે દંડની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે. જો કોઈ અધિકારી પૂરતા કારણ વગર સેવા આપવામાં વિલંબ કરે છે, તો તેમને દરરોજ ૨૫૦ રૂપિયા લેખે દંડ કરવામાં આવશે, જેની મહત્તમ મર્યાદા ૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીની રહેશે. આ ઉપરાંત, જો કોઈ અધિકારી યોગ્ય કારણ વગર અરજીને નકારી કાઢે છે, તો તેમને પણ ૨૫૦ રૂપિયાથી લઈને ૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીનો એકમૂશ્ત દંડ થઈ શકે છે.

ફરિયાદ નિવારણ પ્રાધિકરણને સામાન્ય રીતે ૩૦ દિવસની અંદર અપીલનો નિકાલ કરવાનો રહેશે. જો આ સમયગાળામાં નિર્ણય ન લેવાય, તો મામલો આપમેળે 'દિલ્હી સેવા અધિકાર આયોગ' સુધી પહોંચી જશે. આ આયોગ બીજી અપીલોની સુનાવણી કરશે અને કાયદાના અમલીકરણ પર દેખરેખ રાખશે. આયોગને સરકારી કચેરીઓનું નિરીક્ષણ કરવાની, કાર્યપદ્ધતિમાં સુધારા સૂચવવાની અને જરૂર પડે તો સ્વતઃ સંજ્ઞાન લઈને તપાસ કરવાની સત્તા પણ આપવામાં આવી છે.

દિલ્હીમાં વર્ષ ૨૦૧૧માં સૌપ્રથમ વખત સમયબદ્ધ સેવા વિતરણ કાયદો લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો, જેનો હેતુ સરકારી સેવાઓમાં ભ્રષ્ટાચાર ઘટાડવાનો અને વહીવટી કાર્યક્ષમતા વધારવાનો હતો. આ કાયદા હેઠળ નાગરિકોને નિશ્ચિત સમયમાં સેવાઓ મેળવવાનો કાનૂની અધિકાર મળ્યો હતો. જોકે, સમય જતાં તેમાં સુધારાની જરૂરિયાત જણાતા સરકારે હવે ૨૦૨૬નો નવો કાયદો અમલી બનાવ્યો છે, જે વધુ કડક જોગવાઈઓ સાથે નાગરિકોના અધિકારોને સુરક્ષિત કરે છે.