સીએસઆર-સીસીએમબીના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા ટ્યુબરક્યુલોસિસ સામે લડવા માટે નવા લક્ષ્યોની ઓળખ

દિ ઇન્દુ અખબારના અહેવાલ મુજબ, સીએસઆર-સેન્ટર ફોર સેલ્યુલર એન્ડ મોલેક્યુલર બાયોલોજી (સીસીએમબી) ના વૈજ્ઞાનિકોની એક ટીમે ટ્યુબરક્યુલોસિસ (ટીબી) ફેલાવતા બેક્ટેરિયામાં મહત્વની નબળાઈઓ શોધી કાઢી છે. આ શોધથી વિશ્વના સૌથી ઘાતક ચેપી રોગોમાંના એક સામે નવી સારવાર વિકસાવવાનો માર્ગ મોકળો થઈ શકે છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશનના ગ્લોબલ ટીબી રિપોર્ટ ૨૦૨૫ મુજબ, આ શોધ ભારત માટે વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે વૈશ્વિક ટીબી કેસોમાં લગભગ ચોથા ભાગના અને ડ્રગ-પ્રતિરોધક ચેપમાં લગભગ ત્રીજા ભાગના કેસો ભારતમાં છે.

સીસીએમબીના ડિરેક્ટર વિનય કુમાર નંદિકૂરીના નેતૃત્વમાં, સંશોધન ટીમ દ્વારા ટીબી માટે જવાબદાર બેક્ટેરિયમ માયકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસ (એમટીબી) ની પ્રોટીન નિકાસ પ્રણાલીનું મેપિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. આ અભ્યાસમાં રોગકારક જીવાણુ તેના કોષોની અંદર અને બહાર પ્રોટીન કેવી રીતે પરિવહન કરે છે તેના પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે, જે પ્રક્રિયા તેની વૃદ્ધિ, અસ્તિત્વ અને રોગ પેદા કરવાની ક્ષમતા માટે આવશ્યક છે. આ સંશોધન સંયુક્ત પ્રથમ લેખકો પ્રિયદર્શની સાન્યાલ અને જગદીશ્વરી ઉપ્પડા દ્વારા ચેન્નાઈની ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ મેથેમેટિક્સલ સાયન્સિસના વૈજ્ઞાનિકો (જેનું નેતૃત્વ અરીજીત સામાલ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું) અને ફરીદાબાદની ટ્રાન્સલેશનલ હેલ્થ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી ઇન્સ્ટિટ્યુટના સહયોગથી હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.

કોમ્પ્યુટેશનલ મોડેલિંગ અને પ્રયોગશાળાના પ્રયોગોના સંયોજનનો ઉપયોગ કરીને, સંશોધકોએ બેક્ટેરિયમના પ્રોટીન પરિવહન નેટવર્કમાં સામેલ ૯૨ મુખ્ય ઘટકો અને લગભગ ૨૦૦ મોલેક્યુલર પ્રતિક્રિયાઓ શોધી કાઢી છે. આમાં સામાન્ય સેક પાથવે, ટ્વિન-આર્જિનિન ટ્રાન્સલોકેશન (TAT) સિસ્ટમ અને આ જૂતના બેક્ટેરિયા માટે અનન્ય એવી વિશિષ્ટ ESX સ્રાવ પ્રણાલીઓ સામેલ હતી. ડૉ. ઉપ્પડાના જણાવ્યા અનુસાર, બેક્ટેરિયમની અંદર પ્રોટીન સ્રાવ એ ડિલિવરી સિસ્ટમની જેમ કામ કરે છે અને તેના અસ્તિત્વ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ટીમ દ્વારા બે મુખ્ય સ્રાવ માર્ગો, SecA1 અને Tat પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં તેમની પ્રવૃત્તિ ઘટાડવા માટે CRISPR-આધારિત જિન-સાઇલેન્સિંગ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરાયો હતો. આના પરિણામો ખૂબ જ સ્પષ્ટ હતા કે બેક્ટેરિયલ વૃદ્ધિ પ્રયોગશાળાની સંસ્કૃતિઓ અને રોગપ્રતિકારક કોષો બંનેમાં તીવ્ર ઘટાડો દર્શાવે છે, જે સાબિત કરે છે કે બંને માર્ગો રોગકારક જીવાણુઓના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે.

ડૉ. પ્રિયદર્શની સાન્યાલે જણાવ્યું હતું કે વધુ વિશ્લેષણથી ખુલાસો થયો કે આ સિસ્ટમોમાં વિક્ષેપ લાવવાથી SecA1 પાથવેમાં ૧૦૦ થી વધુ પ્રોટીનની નિકાસ અને Tat સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા આશરે ૧૪૦ પ્રોટીનને અસર થઈ હતી. સંશોધકોએ બેક્ટેરિયલ સેલ મેમ્બ્રેનને થયેલ માળખાકીય નુકસાન પણ જોયું, જેના કારણે તે અસ્થિર અને વધુ અભેદ્ય બન્યું હતું. જે પ્રોટીન સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયમની અંદર રહે છે તે આસપાસના વાતાવરણમાં લીક થવા લાગ્યા હતા. ડૉ. નંદિકૂરીએ જણાવ્યું હતું કે આ ફેરફારો પ્રોટીન સ્રાવ અને બેક્ટેરિયલ સેલ એન્વલપ જાળવણી વચ્ચેના ગાઢ સંબંધને ઉજાગર કરે છે, જે ટીબીની સતતતા અને સારવાર સામેના પ્રતિકાર પાછળનું મુખ્ય પરિબળ છે.

આ તારણો મોલેક્યુલર એન્ડ સેલ્યુલર પ્રોટીઓમિક્સ નામના પિયર-રીવ્યુડ જર્નલમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા હતા, જે સંશોધકોને નવી દવાના લક્ષ્યો ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે, જો કે આ શોધને અસરકારક દવાઓમાં રૂપાંતરિત કરવામાં હજુ કેટલાક વધુ વર્ષોનું સંશોધન લાગશે.