કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાથી એન્જિનિયરિંગના નવા સ્નાતકોની રોજગારી સામે મોટું જોખમ

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે એઆઈના વધતા જતા ઉપયોગને કારણે ભારતમાં એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરીને બહાર આવતા નવા વિદ્યાર્થીઓ માટે ટેકનોલોજી ક્ષેત્રમાં નોકરી મેળવવી અત્યંત મુશ્કેલ બની શકે છે. આજતક દ્વારા પ્રકાશિત અહેવાલ મુજબ, કંપનીઓ હવે એવા તમામ કાર્યો માટે એઆઈનો ઉપયોગ મોટા પ્રમાણમાં વધારી રહી છે, જે અગાઉ શરુઆતના સ્તરના કર્મચારીઓને સોંપવામાં આવતા હતા. નેસકોમના પ્રમુખ રાજેશ નાંબિયારે ગંભીર ચેતવણી ઉચ્ચારતા જણાવ્યું છે કે જો આપણી શિક્ષણ વ્યવસ્થા ટેકનોલોજીની સાથે ઝડપથી બદલાવ નહીં લાવે, તો વિદ્યાર્થીઓ બજારમાં એવા કૌશલ્યો સાથે પ્રવેશ કરશે જે હવે ઉપયોગી રહ્યા નથી.

આ સમગ્ર બદલાવ માત્ર નવા કર્મચારીઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેના કારણે ભારતની દિગ્ગજ આઈટી સેવા કંપનીઓને પણ તેમના વ્યવસાયના જૂના માળખા પર ગંભીરતાથી પુનર્વિચાર કરવાની ફરજ પડી રહી છે. કંપનીઓએ સાયબર સુરક્ષા, એઆઈ સલાહ, એઆઈનો અમલ અને તેના રખરખાવ જેવા એકદમ નવા ક્ષેત્રોમાં વિપુલ તકો શોધવી પડશે. નાંબિયારનું સ્પષ્ટપણે માનવું છે કે આ પરિવર્તનના સમયગાળા દરમિયાન મુશ્કેલીઓ ચોક્કસપણે ઊભી થશે, પરંતુ લાંબા ગાળાનો એકંદર દ્રષ્ટિકોણ ખૂબ જ સકારાત્મક બનેલો છે.

નિક્કેઈ એશિયાને આપેલા એક વિશેષ ઇન્ટરવ્યુમાં વિગતવાર વાત કરતા નાંબિયારે જણાવ્યું હતું કે એઆઈએ કંપનીઓની તેમના કર્મચારીઓ પાસેથી કામને અપેક્ષિત રાખવાની રીતો અને ધોરણો બદલવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. સામાન્ય કોડિંગ તેમજ સોફ્ટવેરની ચકાસણી જેવા કાર્યો હવે અત્યંત ઝડપથી પોતાની મેળે જ થવા લાગ્યા છે. નોંધનીય છે કે આ એ જ કાર્યો હતા જે અત્યાર સુધી એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરનાર યુવાનોને કારકિર્દીની શરૂઆતની નોકરી મેળવવાની તકો પૂરી પાડતા હતા. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે જ્યાં સુધી ભારતનો આઈટી ઉદ્યોગ આ બદલાતા કારોબારી માહોલ અને પરિસ્થિતિઓ પ્રમાણે પોતાની જાતને નહીં ઢાલે, ત્યાં સુધી નવા કર્મચારીઓ માટે મુશ્કેલીઓ સતત વધતી રહેશે.

આ સંદર્ભમાં નાંબિયારે ઉમેર્યું હતું કે નવા કર્મચારીઓની દ્રષ્ટિએ આ અત્યંત ચિંતાનો વિષય છે અને હું આ હકીકતને કોઈપણ અન્ય નરમ કે હળવા શબ્દોમાં રજૂ કરીશ નહીં. જો આપણી શિક્ષણ વ્યવસ્થા આ પરિવર્તનને પૂરતી ઝડપથી અપનાવી નહીં શકે, તો વિદ્યાર્થીઓ એવું જ્ઞાન મેળવીને બહાર આવશે જે ક્યારનાય જૂના અને નકામા થઈ ચૂક્યા છે. નાંબિયારનું દ્રઢપણે માનવું છે કે ભવિષ્યમાં કંપનીઓ દ્વારા જે પ્રકારની નોકરીઓની ઓફર કરવામાં આવશે, તે મુજબ વિદ્યાર્થીઓને તૈયાર કરવા માટે ભારતમાં કમ્પ્યુટર સાયન્સ અને એન્જિનિયરિંગના સમગ્ર અભ્યાસક્રમમાં મોટા પાયે ફેરફાર કરવો અનિવાર્ય છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે અભ્યાસક્રમમાં જેટલા મોટા બદલાવની આવશ્યકતા આજે છે, તેટલી ક્યારેય પહેલા નહોતી.

ભારતમાં દર વર્ષે લાખોની વિશાળ સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ વિવિધ એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં પ્રવેશ મેળવતા હોય છે. ટેકનોલોજી ક્ષેત્રને હંમેશાથી ઉત્તમ અને સારી કમાણી કરતી નોકરીઓ મેળવવાનો એકમાત્ર મુખ્ય માર્ગ માનવામાં આવતો રહ્યો છે. સત્તાવાર અંદાજો પર નજર કરીએ તો, માર્ચ ૨૦૨૬માં પૂરા થતા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન દેશભરમાં કુલ ૫,૯૦૩ એન્જિનિયરિંગ અને ટેકનોલોજી કોલેજો કાર્યરત હતી. આ તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં આશરે ૨.૬ મિલિયન જેટલા વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા.

આટલી મોટી સંખ્યામાં શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ ચાલતી હોવા છતાં દેશના સ્નાતકોમાં બેરોજગારીની સમસ્યા ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. અજીમ પ્રેમજી યુનિવર્સિટી દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા અંદાજ મુજબ, વર્ષ ૨૦૦૪ થી ૨૦૨૩ ના સમયગાળા દરમિયાન બેરોજગાર સ્નાતકોની સંખ્યા આશરે ચાર ગણી વધીને લગભગ ૧૧ મિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે.

આ ગંભીર સમસ્યાને પહોંચી વળવા સરકાર દ્વારા એઆઈની શિક્ષણ સાથે જોડાયેલી કેટલીક નવી પહેલ પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ સરકારી યોજનાઓમાં આઠ વર્ષ સુધીની વયના નાના બાળકોને પણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ભણાવવાનો સમાવેશ કરાયો છે. આ ઉપરાંત સરકારે એઆઈ, ડેટા વિશ્લેષણ અને સાયબર સુરક્ષા સાથે સંકળાયેલા વિષયોના અભ્યાસક્રમોનો એક ઓનલાઈન સંગ્રહ પણ શરૂ કર્યો છે. સરકારના પોતાના સત્તાવાર આંકડા મુજબ આ ખાસ કાર્યક્રમોના માધ્યમથી અત્યાર સુધીમાં ૧.૩ મિલિયન લોકોને સફળતાપૂર્વક અભ્યાસક્રમ પૂરો કરવાના પ્રમાણપત્રો પણ એનાયત કરવામાં આવ્યા છે.

નવા એન્જિનિયરિંગના વિદ્યાર્થીઓ સામે ઊભી થયેલી આ ભયાનક ચુનૌતી એ ભારતના આઈટી સેવા ઉદ્યોગમાં હાલ ચાલી રહેલા મોટા પાયાના પરિવર્તનનો જ એક ભાગ છે. પાછલા અનેક વર્ષોથી સોફ્ટવેર કંપનીઓ ટેકનોલોજીના મૂળભૂત માળખાને સાચવવા તેમજ રોજબરોજના સામાન્ય આઈટી કાર્યોને પાર પાડવા માટે કર્મચારીઓની વિશાળ ટીમો તૈનાત કરતી આવી છે. આ વ્યવસ્થાના કારણે જ તેમને પોતાની કુલ આવકનો મોટો હિસ્સો પ્રાપ્ત થતો હતો. પરંતુ હવે આધુનિક એઆઈના અત્યાધુનિક ઓજારો અને ટૂલ્સ આમાંથી કેટલાક કાર્યો જાતે જ સંભાળી રહ્યા છે, જેના પરિણામે સમગ્ર કારોબારી જૂના માળખા પર ભારે દબાણ સર્જાયું છે.

નેસકોમના પ્રમુખ નાંબિયારે જણાવ્યું કે પરંપરાગત આઈટી સેવાઓ દ્વારા મળતા કામોમાં આવી રહેલી ઘટની ભરપાઈ કરવા માટે હવે કંપનીઓએ સાયબર સુરક્ષા, એઆઈ સલાહ, એઆઈનો યોગ્ય અમલ અને તેના મેન્ટેનન્સ જેવા તદ્દન નવા ક્ષેત્રોમાં પ્રવેશ કરવો જ પડશે. તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું કે હવે ગ્રાહકો કોઈપણ પ્રોજેક્ટમાં કામ કરવા માટે રોકવામાં આવેલા કર્મચારીઓની સંખ્યાને જોવાની જગ્યાએ તેમાંથી મળતા આખરી પરિણામોના આધારે જ સીધી ચૂકવણી કરી રહ્યા છે.

આ તમામ બદલાતા કારોબારી માહોલ અને વ્યાપારી પરિસ્થિતિઓની સીધી અસર હવે દેશની નામાંકિત મોટી આઈટી કંપનીઓ પર સ્પષ્ટપણે દેખાવા લાગી છે.