બાંગ્લાદેશમાં વસ્ત્ર ઉદ્યોગના મજૂરોનું આંદોલન ઉગ્ર, સરકારે કર્યું વેતન બોર્ડનું ગઠન

બીબીસી હિન્દીના અહેવાલ મુજબ, બાંગ્લાદેશમાં વસ્ત્ર ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા આશરે ૧૦ લાખ મજૂરોનું પ્રદર્શન એટલું વધી ગયું કે દેશની ૫૨૯ ફેક્ટરીઓમાં કામ ઠપ રહ્યું હતું. બીબીસી ન્યૂઝ બાંગ્લાના જણાવ્યા અનુસાર, રવિવારે દેશના લગભગ ૯ લાખ ૮૭ હજાર મજૂરોએ કાપડ ફેક્ટરીઓમાં કામ કર્યું ન હતું. રવિવારે મોટી સંખ્યામાં કાપડ મજૂરો પોતાની માંગણીઓ લઈને રસ્તા પર ઉતર્યા હતા, જો કે તેમની ચોક્કસ સંખ્યા જ્ઞાત નથી. ઉદ્યોગ માલિકોને આશંકા છે કે જો પરિસ્થિતિમાં સુધારો નહીં થાય, તો સોમવારે પણ ઉત્પાદન પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ પ્રદર્શનો રાજધાની ઢાકાના અનેકઇન્ડસ્ટ્રિયલ વિસ્તારોમાં થઈ રહ્યા છે.

રવિવારે થયેલા પ્રદર્શન દરમિયાન તોડફોડ, રસ્તા રોકો અને પોલીસ સાથે અથડામણોની ઘટનાઓ પણ સામે આવી હતી. પોલીસે આશુ ગેસના ગોળા પણ છોડ્યા હતા. વર્ષ ૨૦૨૪માં છાત્ર આંદોલન પછી વડા પ્રધાન શેખ હસીનાના સત્તા પરથી હટવા, અંતરિમ સરકારની રચના અને પછી સામાન્ય ચૂંટણીઓ બાદ તારિક રહેમાનની સરકારના સત્તા પર આવ્યા સુધી બાંગ્લાદેશમાં એક પછી એક અનેક હિંસક પ્રદર્શનો અને રાજકીય ઉથલપાથલનો દોર જોયો છે. તાજા પ્રદર્શનમાં કાપડ ફેક્ટરીના મજૂરો પોતાનું ન્યૂનતમ માસિક વેતન ૩૦ હજાર ટકા (લગભગ ૨૧ હજાર રૂપિયા) માસિક ન્યૂનતમ વેતન સુધી વધારવાની માંગ કરી રહ્યા છે. હજુ તેમનું વર્તમાન વેતન ૧૨,૫૦૦ ટકા (લગભગ ૮,૮૦૦ રૂપિયા) છે. એટલે કે તેઓ તેને બમણું કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.

મજૂરોનું કહેવું છે કે ખાવા-પીવાની ચીજો, મકાન ભાડા, પરિવહન અને સ્વાસ્થ્ય સેવાઓની વધતી કિંમતે તેમની ખરીદ શક્તિને બુરી રીતે પ્રભાવિત કરી છે. તેમની માંગને ધ્યાનમાં રાખીને રવિવારે દેશના શ્રમ અને રોજગાર મંત્રી આરિફુલ હક ચૌધરીએ રવિવારે છ સભ્યોના એક વેતન બોર્ડનું ગઠન કર્યું છે અને મજૂરોને પ્રદર્શન ન કરવાની અપીલ કરી છે. કેટલાક કાપડ ઉદ્યોગના મજૂરોએ બીબીસી બાંગ્લાને જણાવ્યું કે સરકારે ભલે વેતન બોર્ડનું ગઠન કરી દીધું હોય, પરંતુ તેમનું આંદોલન ચાલુ રહેશે. તેમનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી ન્યૂનતમ વેતનની જાહેરાત કરવામાં આવતી નથી, ત્યાં સુધી તેઓ પોતાનો વિરોધ પ્રદર્શન ચાલુ રાખશે.

બીબીસી ન્યૂઝ બાંગ્લા મુજબ, વડા પ્રધાન તારિક રહેમાને ન્યૂનતમ વેતનની માંગને લઈને કાપડ ઉદ્યોગના મજૂરો પ્રદર્શન દરમિયાન થયેલી હિંસા પર આત્મીય બેઠક કરી છે. રવિવારે રાત્રે સચિવાલયમાં થયેલી આ બેઠકમાં મંત્રીઓ અને સલાહકારોએ ભાગ લીધો હતો. બેઠકમાં કાયદો અને વ્યવસ્થા એજન્સીઓને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો કે રેડીમેડ કાપડ ઉદ્યોગની ફેક્ટરીઓમાં ઉત્પાદન ચાલુ રાખવામાં આવે અને લોકોની જાન-માલની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે. ગૃહ મંત્રી સલાહુદ્દીન અહમદ અને શ્રમ તેમજ રોજગાર મંત્રી આરિફુલ હક ચૌધરીએ કહ્યું કે બેઠકમાં હિંસાથી સખ્તીથી નિપટવાનો ફેંસલો લેવામાં આવ્યો છે.

ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે આંદોલન દરમિયાન પોલીસ પર હુમલા થયા, વાહનોમાં તોડફોડ કરવામાં આવી અને ફેક્ટરીઓમાં આગચંપીની ઘટનાઓ થઈ. તેમણે જણાવ્યું કે કાલિયાકૈરમાં એક જૂટ ગોડાઉનમાં પણ આગ લગાવી દેવામાં આવી. ગૃહ મંત્રીએ દાવો કર્યો કે કેટલાક નકાબપોશ લોકો આંદોલનમાં ઘૂસીને પોતાના હિત સાધવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે. તેમણે આ આરોપ પણ લગાવ્યો કે સીમા પારથી ઉશ્કેરાટના જરીએ દેશના નિકાસ વેપાર અને કાપડ ઉદ્યોગના ઉત્પાદનને પ્રભાવિત કરવાની કોશિશ કરવામાં આવી રહી છે. તેમના અનુસાર, તેનો મકસદ દેશમાં અસ્થિરતા પેદા કરવાનો છે.

બેઠક પછી શ્રમ મંત્રી આરિફુલ હક ચૌધરીએ બીબીસી ન્યૂઝ બાંગ્લાને કહ્યું કે આ સાફ છે કે અવામી ફાસીવાદ સાથે જોડાયેલા લોકોએ ડિસેમ્બરને ધ્યાનમાં રાખીને આ ગતિવિધિઓ કરી છે. તેમણે કહ્યું કે આ જ વડા પ્રધાને તમામ સંબંધિત પક્ષોને સતર્ક રહેવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે, જેથી કાપડ ઉદ્યોગમાં ઉત્પાદન પ્રભાવિત ન થાય અને દેશમાં અસ્થિરતા પેદા ન કરી શકાય. જો કે આ આરોપો પર અવામી લીગની કોઈ પ્રતિક્રિયા જ્ઞાત નથી. ઉલ્લેખનીય છે કે ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં બાંગ્લાદેશમાં છાત્ર નેતા શરીફ ઉસ્માન હાદીની હત્યા પછી ભયંકર રાજકીય હિંસા જોવા મળી હતી. સાથે જ પૂર્વ વડા પ્રધાન અને ભારતમાં નિર્વાસનમાં રહેતી શેખ હસીનાના આ ડિસેમ્બરમાં બાંગ્લાદેશ પરત ફરવાની પણ સંભાવના છે.

બીબીસી ન્યૂઝ બાંગ્લાએ સ્થાનિક રિપોર્ટોના હવાલે જણાવ્યું કે બાંગ્લાદેશમાં ૩૧ ઓક્ટોબરથી અચાનક આ પ્રદર્શન રિપોર્ટ થવા લાગ્યા જે મુખ્યરૂપથી રેડીમેડ ગારમેન્ટ્સ ફેક્ટરી સાથે જોડાયેલા છે. દેશના મહત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક વિસ્તારો સાવર, અશુલિયા, મીરપુર અને ગાઝીપુરમાં રેડીમેડ કાપડ ઉદ્યોગના મજૂરો અચાનક પ્રદર્શન પર ઉતરી આવ્યા. તેઓ ૩૦ હજાર ટકા ન્યૂનતમ વેતન નક્કી કરવા સમેત અનેક માંગણીઓ લઈને આંદોલન કરી રહ્યા છે. આ દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓ અને પોલીસ વચ્ચે અથડામણો દર્જ કરવામાં આવી છે. પોલીસ તરફથી આશુ ગેસના ગોળા છોડવામાં આવ્યા, લાઠીઓ ચલી. સાથે જ પોલીસના વાહનોમાં આગ લગાવવાની ઘટનાઓ પણ થઈ.

આ પ્રદર્શનોના કારણે શરૂઆતમાં ત્રીસ ફેક્ટરીઓએ પોતાના અહીં કામ બંધ કરવાની જાહેરાત કરી. રવિવારે પ્રભાવિત ફેક્ટરીઓની સંખ્યા તેજીથી વધીને ૫૦૦ થઈ ગઈ જ્યાં પ્રશાસને જ એક દિવસની રજા ઘોષિત કરી દીધી. અચાનક વધેલા અસંતોષને લઈને બાંગ્લાદેશની રાષ્ટ્રીય મીડિયામાં સવાલો પણ ઉઠી રહ્યા છે. બીબીસી ન્યૂઝ બાંગ્લા મુજબ, આ રિપોર્ટોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા લોકોનું માનવું છે કે વર્તમાન અચાનક પેદા થયેલી અશાંતિ પાછળ માત્ર તાત્કાલિક માંગણીઓ જ નથી. તેમના અનુસાર, મજૂરી અને બજારમાં વધતી કિંમતો વચ્ચે વધતું અંતર અને વિવિધ સમૂહો તરફથી કરવામાં આવી રહેલી ઉશ્કેરાટની કોશિશો પણ તેની વજહ હોઈ શકે છે.

રિપોર્ટમાં આ સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે આખરે મજૂરોમાં અચાનક આ અસંતોષ કેમ વધ્યો છે. શું આ માત્ર વેતન વધારવાની માંગ છે, કે તેની પાછળ કોઈ બીજો મકસદ પણ કામ કરી રહ્યો છે? ઢાકાથી પ્રકાશિત થનારા બાંગ્લા સમાચાર પત્ર બોનિક બાર્તાના હવાલે બીબીસી ન્યૂઝ બાંગ્લાએ જણાવ્યું છે કે કાયદો અને વ્યવસ્થા એજન્સીઓનું કહેવું છે કે ઢાકા અને ગાઝીપુરમાં થયેલા હિંસક મજૂર પ્રદર્શનોમાં પ્રતિબંધિત અવામી લીગ અને તેનાથી જોડાયેલા સંગઠનોના નેતા તથા કાર્યકર્તા સામેલ છે. એજન્સીઓ અનુસાર, પ્રતિબંધિત છાત્ર લીગની જગન્નાથ વિશ્વવિદ્યાલય એકાઈના સંગઠન સચિવ સજમુલ ઇસ્લામે ગાઝીપુરના કાલિયાકૈરમાં એક સરઘસનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેનાથી જોડાયેલી તસવીર સોશિયલ મીડિયા પર પણ પ્રસારિત કરવામાં આવી છે.

બીજી તરફ, રેડીમેડ ગારમેન્ટ ઇન્ડસ્ટ્રીના માલિકોના સંગઠન બીજીએમઈએ અને બીકેએમઈઆર આ આંદોલન દરમિયાન થઈ રહેલા પ્રદર્શનો, અથડામણો અને હિંસાને પૂરી રીતે સામાન્ય માનતા નથી. આ બંને સંગઠનોના નેતાઓએ રવિવારે વિવિધ ફેક્ટરી માલિકો સાથે આ મુદ્ધા પર બેઠક કરી. બીકેએમઈઆરના અધ્યક્ષ મોહમ્મદ હાતેમનું માનવું છે કે તૈયાર કાપડ ઉદ્યોગમાં અચાનક પેદા થયેલી અશાંતિની મુખ્ય વજહ વેતનનો મુદ્દો નથી. તેમના અનુસાર, તેની પાછળ સરકાર વિરુદ્ધ કોઈ સાજીશ હોઈ શકે છે. તેમણે બીબીસી બાંગ્લાને કહ્યું કે આ આંદોલનમાં અસલી મજૂરો સામેલ નથી.

જો અસલી મજૂરો તેમાં હોત, તો આ પહેલા જ દિવસે ખતમ થઈ જાત. તેની પાછળ કોઈ બીજો મકસદ છે. સરકારે તે મકસદનો પતો લગાવવો જોઈએ. તેમણે દાવો કર્યો કે આ આંદોલન છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ચાલી રહ્યું છે. તેમના અનુસાર, બહારના લોકો ત્યાં વિવિધ ફેક્ટરીઓ પર હુમલા કરી રહ્યા છે. કાપડ ઉદ્યોગના માલિક ૩૦ હજાર ટકા ન્યૂનતમ વેતનની માંગને ઉચિત માનતા નથી. બીકેએમઈઆરના અધ્યક્ષે બીબીસી બાંગ્લાને કહ્યું કે ૨૦૧૩થી ૨૦૨૩ વચ્ચે ત્રણ ચરણોમાં મજૂરી વધારવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે આ પછી જો ન્યૂનતમ વેતન વધારીને ૩૦ હજાર ટકા કરી દેવામાં આવે છે, તો અનેક ફેક્ટરીઓ બંધ થઈ જશે.

તેમના અનુસાર, અનેક નિયોક્તા આટલી અધિક મજૂરી આપવામાં સક્ષમ નહીં હોય. બીકેએમઈઆરના અધ્યક્ષ મોહમ્મદ હાતેમે બીબીસી બાંગ્લાને કહ્યું કે મજૂરો ૩૦ હજાર ટકા ન્યૂનતમ વેતનની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે સરકારે તેના માટે એક બોર્ડનું ગઠન કર્યું છે. અમે ઈચ્છીએ છીએ કે આ બોર્ડ તમામ પક્ષોની વાતો અને પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને એવું વેતન નક્કી કરે, જેને તે ઉચિત સમજે.