સેબીના નવા નિયમથી વિદેશમાં રહેતા એનઆરઆઈ હવે ઘરે બેઠા કરી શકશે કેવાયસી

સેબીના નવા પરિપત્ર મુજબ, ૩ ડિસેમ્બરથી નોન-રેસિડેન્ટ ઈન્ડિયન (NRI) વિદેશથી જ રોકાણ માટેની કેવાયસી (KYC) પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકશે, તેમ બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ જણાવવામાં આવ્યું છે. આ નવા ફેરફાર હેઠળ, વ્યક્તિગત બિન-નિવાસીઓ હવે રિમોટલી તેમની ઓળખની ચકાસણી કરાવી શકશે, જેનાથી તેમને રોકાણ ખાતું ખોલાવવા માટે ભારત આવવું પડશે નહીં. આ સુવિધા એનઆરઆઈ ઉપરાંત ઓવરસીઝ સિટિઝન્સ ઓફ ઈન્ડિયા (OCI) અને ફાઈનાન્શિયલ એક્શન ટાસ્ક ફોર્સ (FATF) ના ધોરણોનું પાલન કરતા દેશોમાં રહેતા વિદેશી નાગરિકો માટે પણ ઉપલબ્ધ થશે. જોકે, જે દેશો FATF ના ધોરણોનું પાલન કરતા નથી, ત્યાંના રોકાણકારોએ હાલની જૂની પ્રક્રિયા જ અનુસરવી પડશે.

અત્યાર સુધી સેબીના ઓક્ટોબર ૨૦૨૩ના કેવાયસી માસ્ટર સર્ક્યુલર હેઠળના નિયમો મુજબ, ડિજિટલ કેવાયસી કરાવવા માટે રોકાણકારનું ભારતમાં શારીરિક રીતે હાજર રહેવું અનિવાર્ય હતું. સેબીના નવા પરિપત્રમાં સ્વીકારવામાં આવ્યું છે કે આ પ્રતિબંધને કારણે વિદેશી રોકાણકારો ડિજિટલ રીતે પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકતા નહોતા. પરિણામે, ઘણા એનઆરઆઈ રોકાણ ખાતું ખોલાવવા માટે ભારતની મુલાકાત લેવાની રાહ જોતા હતા અથવા તો તેમને કાગળ પર આધારિત લાંબી પ્રક્રિયા પર નિર્ભર રહેવું પડતું હતું.

અત્યાર સુધી રોકાણકારો પાસે બે રસ્તા હતા. પ્રથમ ડિજિટલ કેવાયસી, જે માત્ર ત્યારે જ શક્ય હતી જ્યારે રોકાણકાર ભારતમાં હોય. ઝેરોધાના વાઈસ પ્રેસિડેન્ટ સોમનાથ મુખર્જીના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત બહારના કોઈપણ ઇન્ટરનેટ એડ્રેસ પરથી ઈ-સાઇનિંગ કરવાની મંજૂરી નહોતી, ભલે રોકાણકાર પાસે આધાર સાથે લિંક થયેલ મોબાઈલ નંબર અથવા ડિજિટલ સિગ્નેચર હોય. બીજો રસ્તો કાગળ આધારિત હતો, જે ઝેરોધા જેવા બ્રોકર્સના મતે ખૂબ જ કંટાળાજનક હતો. રોકાણકારોએ અરજી ફોર્મની પ્રિન્ટ કાઢવી પડતી, પાન કાર્ડ, પાસપોર્ટ અથવા ઓસીઆઈ કાર્ડ, વિદેશી સરનામાનો પુરાવો અને કેન્સલ ચેક જેવા દસ્તાવેજો ભેગા કરવા પડતા હતા. આ દરેક દસ્તાવેજને નોટરી પબ્લિક, ભારતીય એમ્બેસી, કોન્સ્યુલેટ અથવા ભારતીય બેંકની વિદેશી શાખા દ્વારા પ્રમાણિત કરાવવો જરૂરી હતો. ત્યારબાદ આ તમામ દસ્તાવેજો આંતરરાષ્ટ્રીય કુરિયર દ્વારા ભારતમાં બ્રોકરને મોકલવા પડતા હતા, જેનો ખર્ચ રોકાણકારે પોતે ભોગવવો પડતો હતો.

ઝેરોધાના સ્થાપક નિથિન કામાથે ઓગસ્ટમાં એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે આ પ્રક્રિયામાં ૨-૩ અઠવાડિયા અથવા મહિનાઓ જેટલો સમય લાગી શકે છે. સોમનાથ મુખર્જીએ ઉમેર્યું હતું કે તમામ ભૌતિક દસ્તાવેજોની વ્યવસ્થા કરવી, ફોર્મમાં સાચી રીતે વિગતો ભરવી, નોટરાઈઝ કરાવવું અને કુરિયર દ્વારા ભારત મોકલવું એ સૌથી મુશ્કેલ કામ હતું. આ જ કારણોસર ઘણા એનઆરઆઈ રોકાણ ખાતું ખોલાવવાનું ટાળતા હતા અથવા તેને ભારતની મુલાકાત દરમિયાન પૂરવાનું કામ ગણતા હતા. પ્રાઈમવેલ્થના સીઈઓ અલોક દુબેના જણાવ્યા મુજબ, આ વિલંબને કારણે નાણાકીય આયોજનમાં પણ અવરોધ આવતો હતો, કારણ કે ઘણા રોકાણકારો પ્રક્રિયા અધવચ્ચે જ છોડી દેતા હતા.

૩ ડિસેમ્બરથી અમલી બનનારા નવા માળખા હેઠળ, રોકાણકારો ફોર્મ સબમિટ કરી શકશે, સ્કેન કરેલા દસ્તાવેજો અપલોડ કરી શકશે અને ભારતની મુલાકાત લીધા વિના ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે સહી કરી શકશે. જોકે, આ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પેપરલેસ નહીં હોય. જો રોકાણકાર ડિજિટલ રીતે નમૂનાની સહી સબમિટ કરે છે, તો પરિપત્ર મુજબ બ્રોકરના અધિકારીની હાજરીમાં વિડિયો કોલ દરમિયાન 'વેટ સિગ્નેચર' (કાગળ પર શાહીથી કરવામાં આવેલી સહી) લેવી જરૂરી રહેશે. દસ્તાવેજો મળ્યા પછી, બ્રોકર લાઈવ વિડિયો-આધારિત ઓળખ ચકાસણી પ્રક્રિયા હાથ ધરશે.

સેબી (સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા) એ ભારતનું રેગ્યુલેટરી બોડી છે જે શેરબજાર અને સિક્યોરિટીઝ માર્કેટના સંચાલન અને નિયમન માટે જવાબદાર છે. તે રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરે છે અને બજારમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે નિયમો બનાવે છે.