દક્ષિણ ભારતમાં પેટ્રોલમાં વધુ એથેનૉલ મિશ્રણના દાવા પર વિવાદ, કેન્દ્ર અને રાજ્યો આમને-સામને

દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોમાં કોમર્શિયલ પેટ્રોલમાં નક્કી કરેલી મર્યાદા કરતા વધુ એથેનૉલ મિશ્રણ હોવાની ફરિયાદો અને દાવાઓને લઈને ભારે તણાવ અને વિરોધ પ્રદર્શનો જોવા મળી રહ્યા છે. કર્ણાટક અને કેરળમાં આ મુદ્દે રાજકારણ ગરમાયું છે અને ઈંધણના નમૂનાઓ એકત્રિત કરીને તેની ચકાસણી શરૂ કરવામાં આવી છે. આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે કર્ણાટક સરકાર દ્વારા એવો દાવો કરવામાં આવ્યો કે રાજ્યમાં કેટલાક પેટ્રોલ પંપ પર વેચાતા પેટ્રોલમાં એથેનૉલનું પ્રમાણ ૨૬ ટકાથી ૩૧ ટકા સુધી જોવા મળ્યું છે, જે નિર્ધારિત મર્યાદા કરતા ઘણું વધારે છે.

આ મામલે ઇન્ડિયા ટુડે, દૈનિક ભાસ્કર, હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ અને એનડીટીવી ઇન્ડિયાના અહેવાલો મુજબ, કર્ણાટકના ખાદ્ય, નાગરિક પુરવઠા, ગ્રાહક બાબતો અને કાનૂની માપવિજ્ઞાન મંત્રી રિઝવાન અર્શદે એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે આ allegations બેંગલુરુ, કોલાર, ચિક્કાબલ્લાપુર, બેંગલુરુ ગ્રામીણ, રામનગર, મંગલુરુ અને તુમાકુરુ સહિતના ૭ જિલ્લાઓમાંથી એકત્રિત કરાયેલા પેટ્રોલના સેમ્પલની તપાસ પર આધારિત છે. કર્ણાટક સરકારના આંકડાઓ મુજબ, જો વધુ એથેનૉલના કારણે ગાડીઓની માઇલેજમાં ૧૦ ટકાનો ઘટાડો થાય છે, તો દેશભરના વાહન માલિકોને વાર્ષિક ₹૬૨,૦૦૦ કરોડનું નુકસાન થશે. આ ઉપરાંત, ગાડીઓના એન્જિન ખરાબ થવા અને વારંવાર સર્વિસિંગ કરાવવાને કારણે ₹૩૯,૦૦૦ કરોડનો વધારાનો નાણાકીય બોજો પણ વેઠવો પડશે.

કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ પણ આ મુદ્દે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરીને કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધ્યું હતું. તેમણે લખ્યું હતું કે 'E20 હવે 420 બની ગયું છે, જનતાની ગાડીમાંથી પેટ્રોલ ચોરી થઈ રહ્યું છે.' રાહુલે દાવો કર્યો હતો કે કર્ણાટક સરકાર દ્વારા ૭ જિલ્લાઓમાંથી ૧૪ સેમ્પલ લઈને માન્યતા પ્રાપ્ત લેબમાં તપાસ કરાવાઈ હતી, જેમાંથી ૧૧ સેમ્પલમાં એથેનૉલનું પ્રમાણ ૨૦ ટકાથી વધુ મળ્યું હતું. તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે ગ્રાહક પાસે કોઈ વિકલ્પ નથી.

આ દાવાઓના જવાબમાં કેન્દ્ર સરકાર અને સરકારી તેલ કંપનીઓએ કર્ણાટક સરકારના દાવાઓને સદંતર ફગાવી દીધા છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, દેશના ૨૭ રાજ્યો અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોમાંથી E20 પેટ્રોલના ૮૯૩ નમૂનાઓની તપાસ કરવામાં આવી છે. આ તમામ નમૂનાઓ નિર્ધારિત ૧૯ થી ૨૧ ટકાની મર્યાદાની અંદર જ મળી આવ્યા છે. કર્ણાટકમાંથી લીધેલા ૫૬ નમૂનાઓમાં એથેનૉલની સરેરાશ માત્રા ૧૯.૩૦% નોંધાઈ હતી. મંત્રાલયે તે દાવાઓનું પણ ખંડન કર્યું જેમાં ૨૬ થી ૩૧ ટકા એથેનૉલ હોવાનું કહેવાયું હતું.

જાહેર ક્ષેત્રની તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ - ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOCL), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) એ પણ કર્ણાટક સરકારના દાવાઓને ફગાવતા જણાવ્યું કે કર્ણાટક સહિત દેશભરમાં સપ્લાય થતું E20 પેટ્રોલ ભારતીય માનક બ્યુરો (BIS) ના નક્કી કરેલા માનક IS 17021 મુજબ જ છે. તેલ કંપનીઓએ રાજ્યની તપાસ પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે આ તપાસ નિર્ધારિત નિયમો હેઠળ કરવામાં આવી નથી. કંપનીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું કે એથેનૉલ પેટ્રોલ કરતા વધુ ભારે હોય છે, જ્યારે તપાસાયેલા નમૂનાઓની ઘનતા (ડેંસિટી) ઓછી નોંધાઈ હતી. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું કે ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ માં લેવાયેલા સેમ્પલની સેમ્પલિંગ પ્રક્રિયા અને પદ્ધતિ સામે પણ સવાલો છે, કારણ કે ૨૦૦૫ના સરકારી આદેશ અને ૨૦૨૪ની માર્કેટિંગ ડિસિપ્લિન ગાઇડલાઇન્સમાં સેમ્પલ લેવા, સુરક્ષિત રાખવા, તપાસ કરાવવા અને રિપોર્ટ આપવાના સ્પષ્ટ નિયમો નક્કી કરેલા છે.

કર્ણાટકમાં જુદી જુદી કંપનીઓના સેમ્પલ અંગે રિપોર્ટમાં દાવો કરાયો હતો કે લેબ તપાસમાં આઇઓસીએલ (IOCL) ના પેટ્રોલમાં સૌથી વધુ ૩૧.૨% સુધી એથેનૉલ મળ્યું હતું, જ્યારે અન્ય સેમ્પલમાં ૨૦.૮% એથેનૉલ હતું. એચપીસીએલ (HPCL) ના પાવર પેટ્રોલમાં ૩૦.૫% અને સામાન્ય પેટ્રોલમાં ૨૭%, બીપીસીએલ (BPCL) ના સ્પીડ પેટ્રોલમાં ૨૬.૫% તથા અન્ય સેમ્પલમાં ૨૪.૨% અને ૨૨.૬% એથેનૉલ મળ્યું હતું. આ ઉપરાંત નાયરાના પેટ્રોલમાં ૨૬.૧%, શેલના પેટ્રોલમાં ૨૫.૫% અને એમઆરપીએલ (MRPL) ના પેટ્રોલમાં ૧૯.૨% સુધી એથેનૉલ નોંધાયું હોવાનો દાવો કરાયો હતો. કર્ણાટકના મંત્રી રિઝવાન અર્શદે કેન્દ્ર સરકાર પાસે માંગ કરી હતી કે સરકાર દેશની જનતા સામે સાફ કરે કે તેમને અસલમાં કેટલા એથેનૉલવાળું ઇંધણ આપવામાં આવી રહ્યું છે.

આ વિવાદ માત્ર કર્ણાટક પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી, પરંતુ પડોશી રાજ્ય કેરળમાં પણ તેની અસર જોવા મળી છે. હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, કેરળના ખાદ્ય અને નાગરિક પુરવઠા મંત્રી અનૂપ જેકોબે સોમવારે જણાવ્યું કે કર્ણાટકની ઘટના બાદ અને કેરળમાં વાહનોને નુકસાન થવાની ફરિયાદો મળ્યા બાદ સરકારે ચાર જિલ્લાઓમાં પેટ્રોલ આઉટલેટ્સ પર રેન્ડમ તપાસ શરૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. મંત્રીએ મીડિયાને જણાવ્યું કે જનતાની આશંકાઓને દૂર કરવી સરકારની જવાબદારી છે અને એટલા માટે જ આ તપાસના આદેશ અપાયા છે.

કેરળમાં તિરુવનંતપુરમ, એર્નાકુલમ, કોઝિકોડ અને કન્નૂર જિલ્લાના વિવિધ સ્થળોએથી રેન્ડમ સેમ્પલ એકત્રિત કરીને સરકારી લેબમાં મોકલવામાં આવી રહ્યા છે, જેના પરિણામો ૧૦ દિવસમાં ઉપલબ્ધ થશે. મંત્રી અનૂપ જેકોબે ચેતવણી આપી છે કે ઇંધણમાં ૨૦ ટકાથી વધુ એથેનૉલની મંજૂરી નથી અને કોઈપણ ઉલ્લંઘન બદલ પેટ્રોલ પંપ સીલ કરવામાં આવશે તેમજ જવાબદારો સામે ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવશે. તેમણે યાદ અપાવ્યું કે ૨૦૧૪ના રાજ્યના નોટિફિકેશન મુજબ, સેન્ટ્રલ મોટર સ્પિરિટ એન્ડ હાઇ સ્પીડ ડિઝલ ઓર્ડર, ૨૦૦૫ હેઠળ નાગરિક પુરવઠા અને ગ્રાહક બાબતોના કમિશનરથી લઈને તાલુક સપ્લાય ઓફિસરો સુધીના અધિકારીઓ નિરીક્ષણ કરવા અને કાનૂની પગલાં લેવા સક્ષમ છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે ગ્રાહકો અને વાહન માલિકોમાં પોતાના વાહનોના એન્જિનની સલામતીને લઈને ચિંતાઓ વધી ગઈ છે.