ગોવામાં ૯૭ મતદારોના નામ પુનઃસ્થાપિત કરવા ચૂંટણી પંચને બોમ્બે હાઈકોર્ટનો આદેશ

બોમ્બે હાઈકોર્ટની ગોવા બેન્ચે ચૂંટણી પંચને (ECI) સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવેલા ૯૭ મતદારોના નામ ફરીથી ઉમેરવાનો આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટે આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે ચૂંટણી પંચને ૧૦ દિવસનો સમય આપ્યો છે અને સરનામાની પુષ્ટિ કર્યા બાદ નામ ઉમેરવા જણાવ્યું છે. કોર્ટે ચૂંટણી પંચ દ્વારા કરવામાં આવેલી આદેશ પર રોક લગાવવાની માંગણીને પણ ફગાવી દીધી હતી.

દૈનિક ભાસ્કરના અહેવાલ મુજબ, આ કાયદાકીય વિવાદ ગોવાના સાલગાંકર પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે. આ પરિવારના પાંચ સભ્યોના નામ મતદાર યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા. પરિવારના સભ્યોએ તેમના સરનામાંમાં ફેરફાર કરવા માટે ફોર્મ ૮ ભરીને અરજી કરી હતી, તેમ છતાં SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન તેમના નામ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા. આ નિર્ણયને પડકારતા પરિવારે હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી, જેમાં નામ કાઢી નાખવા અને ફોર્મ ૮ ની અરજી ફગાવી દેવાની કાર્યવાહી સામે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.

ચૂંટણી પંચે આ કેસમાં દલીલ કરી હતી કે SIR ને લગતા બાબતો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે, તેથી આ કેસની સુનાવણી ટાળવી જોઈએ. જોકે, હાઈકોર્ટે આ દલીલને ફગાવી દેતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ગોવાનો આ કેસ અલગ છે, કારણ કે અહીં મતદાર યાદીમાં ફેરફાર કરવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. કોર્ટે વધુમાં ભાર મૂક્યો હતો કે લાયક નાગરિકોને મતદાર યાદીમાંથી બહાર રહેતા બચાવવા એ ચૂંટણી પંચની બંધારણીય જવાબદારી છે. કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું હતું કે નામ કાઢતા પહેલા સુનાવણીની તક આપવી જોઈએ.

આ વિવાદમાં ફોર્મની પ્રક્રિયા અંગે પણ મહત્વના મુદ્દાઓ સામે આવ્યા હતા. ફોર્મ ૬ નો ઉપયોગ નવા મતદારોના રજિસ્ટ્રેશન માટે થાય છે, જ્યારે ફોર્મ ૮ નો ઉપયોગ પહેલેથી નોંધાયેલા મતદારોના રેકોર્ડમાં સુધારો કરવા અથવા સરનામું બદલવા માટે કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિ પહેલીવાર મતદાર બનવા માંગતી હોય તો તેણે ફોર્મ ૬ ભરવું પડે, પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ પહેલેથી નોંધાયેલ હોય અને તેનું સરનામું બદલાયું હોય તો તેણે ફોર્મ ૮ ભરવું પડે છે.

બીજી તરફ, ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સોગંદનામું રજૂ કરીને જણાવ્યું હતું કે તેમણે SIR ના ફોર્મ ૬ માં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. પંચે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે નિયમો અનુસાર આ પ્રકારના ફેરફારો કરવાનો અધિકાર કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. પંચે એ પણ જણાવ્યું હતું કે તમામ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા છે. SIR ને લઈને છેલ્લા એક મહિનાથી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે.

ચૂંટણી પંચ એ ભારત સરકારની એક બંધારણીય સંસ્થા હતી જે દેશમાં ચૂંટણીઓનું આયોજન અને સંચાલન કરતી હતી. તે સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરતી હતી અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા જાળવવાની જવાબદારી નિભાવતી હતી.