કેન્દ્રે સામાજિક સહાયતા કાર્યક્રમને પાંચ વર્ષ લંબાવી નવું નામ આપ્યું

પ્રધાનમંત્રીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે ૧૪ ઑક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાયતા કાર્યક્રમને ૫ વર્ષ ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપી છે. ૨૦૨૬-૨૭થી ૨૦૩૦-૩૧ સુધીના સમયગાળા માટે રૂ. ૫૩,૪૨૮ કરોડની જોગવાઈ સાથે મંજૂરી અપાઈ છે. કાર્યક્રમ હવે પ્રધાનમંત્રી સામાજિક સહાયતા યોજના તરીકે ઓળખાશે.

મંજૂરીમાં કાર્યક્રમ અને તેની ઉપ-યોજનાઓનાં નામ બદલવા, દિવ્યાંગતા પેન્શનમાં સુધારો કરવા તથા અન્ય ઉપ-યોજનાઓ હાલના સ્વરૂપે ચાલુ રાખવાનો સમાવેશ થાય છે. વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન, વિધવા પેન્શન અને કૌટુંબિક લાભ યોજનામાં ફેરફાર નહીં થાય. આ યોજનાઓ હવે અનુક્રમે પ્રધાનમંત્રી વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન યોજના, પ્રધાનમંત્રી વિધવા પેન્શન યોજના અને પ્રધાનમંત્રી પરિવાર લાભ યોજના તરીકે ઓળખાશે. દિવ્યાંગતા પેન્શનનું નામ પ્રધાનમંત્રી દિવ્યાંગજન પેન્શન યોજના કરાયું છે.

દિવ્યાંગતા પેન્શન માટે અગાઉ ૮૦ ટકા કે તેથી વધુ દિવ્યાંગતા અને ઓછામાં ઓછી ૧૮ વર્ષની વય જરૂરી હતી. હવે ૨૦૧૬ના દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના અધિકારો અંગેના અધિનિયમમાં નિર્ધારિત ૪૦ ટકાની બેન્ચમાર્ક દિવ્યાંગતા પાત્રતાનો આધાર બનશે અને લઘુત્તમ વયની શરત દૂર કરાઈ છે; પાત્રતા જન્મથી લાગુ થશે. ૭૯ વર્ષ સુધીના લાભાર્થીઓ માટે કેન્દ્રીય સહાય મહિને રૂ. ૩૦૦થી વધારી રૂ. ૩૭૫ અને ૮૦ વર્ષ તથા તેથી વધુ વયના લાભાર્થીઓ માટે રૂ. ૫૦૦થી વધારી રૂ. ૬૨૫ કરાઈ છે. આ ઉપ-યોજનાના લાભાર્થીઓની સંખ્યા ૮.૩૩ લાખથી વધીને ૨૭.૪૮ લાખ થશે.

દિવ્યાંગતાનું પ્રમાણપત્ર, કુટુંબ ગરીબી રેખા હેઠળ હોવાની શરત અને રાજ્યના સામાજિક કલ્યાણ વિભાગ મારફતે અરજી કરવાની વ્યવસ્થા યથાવત રહેશે. પાત્રતા, લાભાર્થીઓની સંખ્યા અને સહાયના દરો અંગેની સુધારેલી માર્ગદર્શિકા ૩ મહિનાની અંદર બહાર પાડી અમલમાં મૂકવામાં આવશે.

કાર્યક્રમ ૧૫ ઑગસ્ટ ૧૯૯૫ના રોજ શરૂ થયો હતો અને તે ગ્રામીણ તથા શહેરી વિસ્તારોમાં ગરીબી રેખા હેઠળનાં કુટુંબોને આવરી લે છે. તે ૧૦૦ ટકા કેન્દ્રીય સહાય ધરાવતી કેન્દ્ર પુરસ્કૃત યોજના છે. વૃદ્ધો, વિધવાઓ અને દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ માટે માસિક પેન્શન ઉપરાંત કુટુંબના મુખ્ય કમાઉ સભ્યના મૃત્યુ પર એક વખતનો લાભ આપવામાં આવે છે. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો યોજનાઓનો અમલ કરે છે; લાભાર્થીઓને ઓળખવામાં ગ્રામ પંચાયતો અને નગરપાલિકાઓ પણ ભાગ લે છે તથા ચુકવણી મોટેભાગે ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) દ્વારા થાય છે.

આ કાર્યક્રમ ૨૦૨૫-૨૬માં આશરે ૩.૦૯ કરોડ લાભાર્થીઓને આવરી લેતો હતો. ૧૪ ઑક્ટોબર ૨૦૨૬ની મંજૂરીથી તમામ ૩૬ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કવરેજ વધીને ૩.૨૦ કરોડ લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચશે.