રાજ્યો એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ માટે નીતિ અને રોકાણને વેગ આપે

એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ વર્લ્ડ કોન્ફરન્સ ૨૦૨૬ના બીજા દિવસે રાજ્ય નીતિ નેતૃત્વ, ટેકનોલોજીકલ નવીનતા, ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી અને ક્લાઇમેટ ફાઇનાન્સ અંગે ક્રોસ-સેક્ટરલ જોડાણને વેગ મળ્યો હતો. ઇન્ટરનેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ (IISD) અને કાઉન્સિલ ઓન એનર્જી, એન્વાયર્નમેન્ટ એન્ડ વોટર (CEEW) દ્વારા સહ-આયોજિત મંત્રીસ્તરીય સત્રમાં ઓડિશા, મધ્યપ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને બિહારના ઊર્જા તથા કૃષિ રાજ્ય મંત્રીઓએ એગ્રીવોલ્ટેઇક અમલીકરણ માટેના રાજ્યસ્તરીય અભિગમો રજૂ કર્યા હતા. રોકાણની તકો, જમીન-ઉપયોગના મોડેલો, ટેરિફ પ્રોત્સાહનો અને સ્થાનિક કૃષિ તથા પાકની સ્થિતિને અનુરૂપ PM-KUSUM યોજનાના અનુકૂલન પર ચર્ચા થઈ હતી.

ઉત્તર પ્રદેશના ઊર્જા મંત્રી અરવિંદ કુમાર શર્માએ રાજ્યના કૃષિ આધાર, વિવિધ પાક પદ્ધતિઓ અને વિસ્તરતા સોલર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ માટેના ફાયદા ગણાવ્યા હતા. ખેતીની સાથે સોલર વીજળી ઉત્પન્ન કરવાથી જમીનનો બહેતર ઉપયોગ અને ખેડૂતોને વધારાની આવક થઈ શકે તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું. રૂફટોપ સોલર અને ગ્રીડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે કહ્યું કે ગ્રીન એનર્જી કોરિડોર-III રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ માટે વીજળીના નિકાલને મજબૂત કરશે. રાજ્યમાં કૃષિ જમીન ધરાવતા લોકોમાં નાના અને સીમાંત ખેડૂતોનો હિસ્સો લગભગ ૮૦% હોવાનું જણાવી, તેમણે તેમના માટે અનુકૂળ ધિરાણ અને ટેકનોલોજીની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. રોકાણકારોને ઉત્તર પ્રદેશની તકો અજમાવવા આમંત્રણ આપી તેમણે ગ્રીડ કનેક્ટિવિટી અને વીજળીના નિકાલ માટે રાજ્યના સહયોગની ખાતરી આપી.

ઉત્તર પ્રદેશના કૃષિ મંત્રી સૂર્ય પ્રતાપ શાહીએ વીજળીના બિલ માફ કરાયેલા રાજ્યના તમામ ૧૬ લાખ કૃષિ ટ્યુબવેલને સમર્પિત ગ્રીડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મારફતે સોલરાઇઝ કરવાની યોજના જણાવી હતી. તેમણે ખેડૂતોના જમીન માલિકીના હકોનું રક્ષણ, પાકની પસંદગી અને એગ્રીવોલ્ટેઇક પદ્ધતિઓ અંગે સંરચિત તાલીમની જરૂરિયાત દર્શાવી હતી. કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ અને તકનીકી સંસ્થાઓના ઉપયોગથી ખેડૂતોની ક્ષમતા વધારવા તથા એગ્રીવોલ્ટેઇક્સને કૃષિ વૈવિધ્યીકરણ અને ખેડૂત-સહાયક પહેલો સાથે સાંકળવાનો પ્રસ્તાવ પણ મૂકાયો હતો.

મધ્યપ્રદેશના નવા અને અક્ષય ઊર્જા મંત્રી રાકેશ શુક્લાએ એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ, સોલર ડિપ્લોયમેન્ટ અને બેટરી સ્ટોરેજને આગળ ધપાવવાના રાજ્યના પ્રયાસોની માહિતી આપી હતી. ૨૦૨૬ને મધ્યપ્રદેશમાં ‘ખેડૂત કલ્યાણ વર્ષ’ તરીકે મનાવવામાં આવી રહ્યું છે. કેટલાક સ્થળોએ સોલર પેનલ્સની નીચે ખેતી શરૂ થઈ હોવાનું અને બેટરી-સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સ માટે ટેન્ડરિંગ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. ઓમકારેશ્વર પ્રોજેક્ટ સહિત રાજ્યના અક્ષય ઊર્જા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો પણ તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

બિહારના ઊર્જા મંત્રી શૈલેષ કુમાર મંડળે ફીડર સેપરેશન અને સોલરાઇઝેશન દ્વારા કૃષિ વીજળી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરવાના પ્રયાસો રજૂ કર્યા હતા. રાજ્યએ આશરે ૨,૭૦૦ કૃષિ ફીડરો પર કામ આગળ ધપાવ્યું છે અને તેમના સોલરાઇઝેશન માટે નાણાકીય સહાય મંજૂર કરી છે. બિહારના કૃષિ મંત્રી વિજય કુમાર સિંહાએ એગ્રીવોલ્ટેઇક્સને ખેડૂતોની આવક વધારવા, પાક વૈવિધ્યીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા અને ગ્રામીણ રોજગાર ઊભો કરવાની તક ગણાવી હતી. સંશોધન, ખેડૂતોની જાગૃતિ અને તાલીમ માટે કૃષિ તથા નાણાકીય સંસ્થાઓ અને ઊર્જા સાહસો વચ્ચે સહયોગની જરૂરિયાત તેમણે દર્શાવી હતી.

ઓડિશાના નાયબ મુખ્યમંત્રી કનક વર્ધન સિંહ દેવે જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય તેની સમર્પિત એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ નીતિ ૨૦૨૬ને આખરી ઓપ આપી રહ્યું છે, જેમાં ૨૦૩૦ સુધીમાં ૧ GWનો લક્ષ્યાંક છે. પ્રસ્તાવિત નીતિ મુજબ પ્રોજેક્ટ સ્થળની ઓછામાં ઓછી ૯૦% જમીન ખેતીલાયક રાખવી, ખેડૂતોની સંમતિ અને પાક વીમાનું રક્ષણ કરવું તથા ખેડૂતોને પ્રોજેક્ટની માલિકી રાખવા અથવા ખેતી ચાલુ રાખીને જમીન લીઝ પર આપવાનો વિકલ્પ આપવો જરૂરી રહેશે. GRIDCO મારફતે ૨૫-વર્ષના પાવર પર્ચેસ એગ્રીમેન્ટ્સ (PPA), ગ્રીડ કનેક્ટિવિટી અને રોકાણ પ્રોત્સાહનો આપવાની યોજના પણ તેમણે જણાવી હતી.

નેશનલ સોલર એનર્જી ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NSEFI)ના ‘એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ પિચ-હબ’માં પ્રારંભિક તબક્કાના સંશોધકો અને સ્ટાર્ટ-અપ્સે નિષ્ણાત જ્યુરી સમક્ષ બેંકેબલ, દ્વિ-ઉપયોગી ઉકેલો રજૂ કર્યા હતા. જ્યુરીમાં NISE, NIBE, વેન્ચર કેપિટલિસ્ટ્સ અને ઉદ્યોગના અગ્રણીઓ સામેલ હતા. ફ્રાનહોફર ISE અને સનસીડ APVએ અદ્યતન સોલર ટ્રેકિંગ, ડાયનેમિક પેનલ ટિલ્ટિંગ, સેમી-ટ્રાન્સપરન્ટ ફોટોવોલ્ટેઇક (PV) મોડ્યુલ્સ અને ઉષ્ણકટિબંધીય તથા શુષ્ક પરિસ્થિતિઓ માટેના માઇક્રો-ક્લાઇમેટ સોઇલ સેન્સર્સ પ્રદર્શિત કર્યા હતા.

ઇન્ડો-જર્મન ચેમ્બર ઓફ કોમર્સના સંવાદમાં NTPC ગ્રીન એનર્જી, ફર્સ્ટ સોલર અને યુરોપીયન કંપનીઓ સહિતના ડેવલપર્સે સપ્લાય ચેઇનના સ્થાનિકીકરણ, ધોરણો અને બજારની નિશ્ચિતતા અંગે ચર્ચા કરી હતી. એક્ઝિક્યુટિવ રાઉન્ડટેબલમાં વિશ્વ બેંક, KfW, યુરોપિયન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક અને IREDA સહિતની સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓએ જોખમ ઘટાડવાનાં સાધનો, રાહત દરે ધિરાણ અને મોટા પાયે ખાનગી રોકાણ માટે બ્લેન્ડેડ ફાઇનાન્સ માળખાંની ચર્ચા કરી હતી.

અભિનેત્રી અને UNDP ઇન્ડિયા યુથ ચેમ્પિયન સંજના સાંઘીએ ફાયરસાઇડ ચેટમાં યુવાનોના નેતૃત્વવાળી સમુદાય વ્યૂહરચનાઓ તથા ખાદ્ય સુરક્ષા, અક્ષય ઊર્જા અને યુવાનોના એકત્રીકરણ વચ્ચેના સંબંધ પર ભાર મૂક્યો હતો. એગ્રીવોલ્ટેઇક્સ યુએન ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યોમાં યોગદાન આપવાની સાથે ગ્રામીણ યુવાનોને સશક્ત કરી આજીવિકા સુરક્ષિત કરી શકે તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું. દિવસનો અંત ઇન્ટરેક્ટિવ ડિજિટલ પોસ્ટર ગેલેરીથી થયો, જેમાં કાર્યરત પ્રોજેક્ટ્સ અને વૈશ્વિક કેસ સ્ટડીઝમાંથી મળેલા પાઠ રજૂ કરાયા હતા.